IX. Théighim toisg a dh’fhosgladh Finn
MS p. 133
A howdir so keilt mcronane[1.] Heym tosk ȝoskla fynn gow tawri ni draive n<e v n>
Go horm<ȳ> (meme)⎡moyr⎤ ṁorlat ṁirr gow cormik mca< >rt In<i>
[2.] Neir cleacht me meit my ȝloon (gvs) ⎡<y>rs⎤ af<wu>llyt feiredd<rwm>
Gi (folwothdeis) ⎡wuldeis⎤ feynyt ful os word lotht a foyall
MS p. 134
[3.] Di charmisdar leit fane lay mir a charsmir a ray ⎡warwemir i’ leit lay mir a warvemir in traye⎤Rugsmir ⎡hugsmir⎤ a cann (<o>s ch<o>n) ⎡gin cherri⎤ gus a gnok os (<wy>oymir) (w)boyamir
[4.] Di (royn missin) ⎡ry’nis feyŋ⎤ boya tra di roynis fogryt owlay
Di warwis mvn er ȝlinn fer gi Inwal in neirrin
[5.] Di roinyssi boya trȧ di roynis fogryt owlay
Di raddis mvn er ȝlinn gwl gi Inte in neirrin
[6.] Di roynissi boya trȧ di roynis fogryt owlay
Ni leith di legin fa boywa (wlli) ⎡doy<li>is⎤ sin nerrin awwor
[7.] Di ronissi boya tra di roynis fogryt owlay
Ni dorssa er a beit a ȝeit ȝark a doslin ead gi hymard
[8.] Di ronissi boyȧ trȧ di roynis fogry owlay
Ni gurt abbe (one nowyl) ⎡vm ha<w>on̄⎤ di loskgin ead gi lassul
[9.] Di ronissi boya trȧ di roynis fogryt owlay etc
Notchar aggis reim linn ȧȧ na mvlinn i’ neirrin
[10.] In sin di leygiddir rwm eech albin is eirrin
Teym boaċ er loys mi chas gir ranegis (schear sillir<a>s) ⎡ros Illirȝlas⎤
[11.] In sin (a le<n>s a har) ⎡glossimsi schear⎤ o hawra girviddirȝhane ⎡gow tawra ni widdirchane⎤
Neir (leig<o>w) ⎡hairrin⎤ eine each ȝeive ȝea / roym i’ dawra ȝa essin
[12.] Tugis in dawra fa lȧȧ ben ⎡i’⎤ ir chommi ȝa cheilli
MS p. 135
Is ben i’ ir chom̄isso <u>aċ gwsin fer com̄isso ella[13.] Tugis in dawri gi beaċ bėṅ carbre ȝi cormik
Is ben̄ chormik er sin di raddis ee ȝi ċarbre
[14.] Tugis lwm claywa in reit (atissa) ⎡wch⎤ fa / ⎡hay⎤ mor a wree
Mi ċlawe feyn fȧ gin (ȝelli) ⎡gu<tt>i⎤ fagwm i’ droyl (chur) ⎡chulk⎤ ċormik
[15.] In sin di quhoyis in nwnn is eaddi in dorssor owym
(Ansi neych awle) ⎡In nygychsin doif⎤ gi beaċt is me ⎡bi⎤ (fȧ) k̇yllar ȝi chormik
[16.] Is bert ooklachis is tei hawle a vaenissi re eyrrin
Ga ȝeynich / ⎡leve⎤ raa mo ȝloor da hwle cheilt y’ k̇yllnor
[17.] Na habbirsi sen er finn er ardre ny feyn voltynn
Ga tamsi in layve Id tei na ber tar er my wutir
[18.] Ni hay sin agni cheilt / (mir a taym ga orreilteic) ⎡far a will ay i’ vorwilti⎤
Cha nursin ⎡ay⎤ connil ⎡(ay)⎤ ch<y>nni er a wll dor er talvin̄
[19.] In (t) sin tarnik in toylli (d) ag i’ re roȝast rawor
⎡iiii⎤ (Gar) chosgeym̄ in genn ni genn / teym les (na heacht) ⎡(is thee) is tee⎤ cot<kin>
[20.] In sin choyis fa ȝas (mir a balwm) ⎡di bi wlyġ ay di⎤ maylas
Aggis tuggis lwm y’ ȝoyn (koynyt esgin) ⎡kone esgin⎤ ard oarwoyll
[21.] Eynic lwm i’ nee (fa dar) ⎡ris a ben⎤ er<s>in re fati (feirȝall) f< >ȝl< >
MS p. 136
Ba< >lli knew cheilti ȝa ȝoyn̄ (er k̇oyneit) ⎡di chonei⎤ esgin orwoyl[22.] Na habbirsi sin a re / er wis i’ ryt a ȝillin
brairyt broggodyt (f)a derri (bi chwi oil no erwyddi) ⎡corsi hoich er orvidi⎤
[23.] Er (fa) layve a keilt chaylle mir (vil) ⎡wee⎤ finni (<I>) (<in>) flȧȧ eyni
Gid tan̄i ne hurfin gyle derrow albin no errin
[24.] Er ma’(nwyn) ⎡neach⎤ do gi beaċt a (dowr<t> in sin cormik) ⎡a deaffryt mis ȝi chormik⎤
In (dugis lat fa gin ȝelli voyt er foskli gin vaddin) ⎡gawa tow cow ċlȧȧ voyme ȝl (ȝo<k>) ȝosklȧ mydda⎤
[25.] Ne warr<a>r fin lat Id te er ane ċowe er talwon̄
Ach ane chow a keilt caye (mir nat) ⎡da bi⎤ <t>oylling tow faywayll
[26.] D<a> (dugga hwggwm rae lay lawnu’ gi a feyȝawnyt) ⎡waya tow ȝoif re lay lawnon̄ woada di gi feyane⎤
(D<osglin> dut teyd er gws in goywe cwm̄ill) ⎡di ȝoyve tow hed er gi cart cowe cwnnvill⎤
[27.] Di nasgis in brair mir er chormik mcart inir
Gin (duggin finni ra reow da waywa ni feywellit) ⎡legg<i> gi ray i’ re da wȧyȧ ay (i’) ⎡(ny) ni⎤ feyweill⎤
[28.] Mir nasgis i’ brair beynn er re eyrrin in nvlt Inn
In deymsow gar ȝeggir royve heymsyt ȝ<e> i’ dyms<>
[29.] Gloss<in> (roym er o hawra nochar reyll ir gi’ va’mun̄) ⎡turris o hawre fa turris fir gi ma’nee⎤
Di hymsow ni heltin gar skeltyt a chwddy<t>ti
[30.] Ruggis lwm ii ȝelt ȝarg is ii ȝneiv Ignyt y’ard
<A>g<is> fey fy< > ȝa wen ii lachsin loch a seyllin
MS p. 137
[31.] (Syneit sleyve) ⎡ii hy’nich⎤ sleyvecwllin ii ȝaw a⎡w⎤lle a bvrrinii ȝessivey ȝowrane (ȝuirm) ⎡ȝ<w>n̄⎤ ii chellyt fey / ⎡a⎤ farȝhrwm̄
[32.] ii hẏane kylty creive di latteve ȝrom ȝa wrein
(is) ii ȝoyvrane (ear don) ⎡o hen a maċh⎤ o charri <ȝ>onnwane <ȝ>oyvir
[33.] ii eillin o thrae leith lea / ii rulle a port larga
iiii snek̇ga (brost) on vrostna wane ii a’noyk ċarg d< >
[34.] ii eachte one eachte ard ii smoyryt lettrit (loneȝerg) ⎡loma< >d⎤
ii ȝroyllane (a) ⎡o⎤ downe yve ii cheinkyt ni corywe
[35.] ii chur one chorrin cleyt ii harr<e>ich mwe a foyall
ii Illir chargi ni glach ii hawik (hy) ⎡faa⎤ keyndyt
[36.] ii (fessin) ⎡fes⎤ o locht / melwa ii cherk vsga o loch erni
ii cherk reit (one wownit) ⎡(mowny<t>)⎤ ⎡on vowynyt a⎤ mach ii ȝergin ȝowlocha
[37.] ii chreitrane / ⎡mw⎤ (coyllin) ⎡cowlin⎤ ii wentane (<f>) myfoylinn
i cheytane a glenn awlle ii ȝal(woŋ) ⎡lane⎤ (<I>) ni sen awle
[38.] ii phedda oywrri a claa ii onchon o chroda claa<ic>h
ii ȝoyane o thrae ȝa wan ii erboyk (lochryt da) ⎡loychir yir (lettir oywir)⎤
[39.] ii chollwm (as a<n>) ⎡on⎤ hes chur ii lon a lettir (vin) ⎡fin⎤chwl<e>
ii (<E>d)⎡ed⎤oyk (c)lettir roye ii thrudda tawryt teyve <oy>
[40.] ii chon̄ey’ (wone dow ȝoyn̄) ⎡a schee doe doynn⎤ ii wuk a<w>lde cloyt chur
MS p. 138
ii chayag o (ȝrwm) ⎡ȝrom⎤ dave ii ane (reoch) ⎡oywryt⎤ layn(woe) ⎡de⎤[41.] ii (ygriklog i’ laynyt or) ⎡yġirgane lanenyt forrit⎤ ii (chroyir) ⎡chreitr⎤ one (kylli) ⎡crew⎤ roye
ii sperr hawk i’ swn o cleyve glȧ / ii loch lay o lwn̄ycha
[42.] ii (ayr) ⎡ayrane⎤ eyġin (o hay loye) ⎡one woyn⎤ ii vssoik on vownyt wor
ii (ȝealtin) ⎡oynlayk⎤ a hoy chnoyt ii brok a creich ollonyt
[43.] ii rynich strayt sinnyt ii ȝlassoyk o wroch wirri
ii chrottyt o chonyt ȝawlwe ii weil woy vorhawni
[44.] ii earrinnyt philloyrryt ii awllinnyt seit boẏġ
ii ȝassidi (o way) ⎡one wyġ⎤ wylle ii cheit cheinekyte chnawchyl<e>
[45.] ii woyok oo (wroyt wurn) ⎡wrowych birn̄⎤ ii neiskin o ȝow̄<n>dyr
ii (<ȝ>eiclyn) ȝeirrin o leyve ȝa ane da (chyill) ⎡chyill⎤ (ch chynn) turl< > ⎡(vre< >ne) wreya<nd >⎤
[46.] ii a’nan air o wy walg ii chonlane ȝatta o ȝra’nard
ii ȝrin(g’ane) ȝarryt o ȝring ii vron̄argane on vorcheyyl
[47.] ii wlyirryt o ȝowne ni barga ii elli ȝalli on̄ ȝaltraacht<t>
ii royin o challow charga ii wuk war on worarga
[48.] ii eskar (o) locht (vcnane) ⎡mclane⎤ ii ȝarȝart (o wy) ⎡my ni’⎤ nellane
ii ane vek o wes a chwle (<r>) ii eggin (a) es vcṁowrn̄
[49.] ii ellit ȝlinni ȝlinn smoyl ii woyif o hȧaċ mow mor
ii onchon loẏac o loth conn ii eychatt a hoyċ<h> chroytin
MS p. 139
[50.] ii (cheillis) ⎡chy<l>aa⎤ schee ȝoyvlane ȝil ii vuk vwlcow <vl>yrRȧċ is keir chorkryt cas tukgis lwm̄ o einnis
[51.] Tugis lwm eaċh agis lar di ȝrey vassyt va’ny’nane
Tarve is bo ȝairri o ȝrwm k̇ein tugis lwm o worn̄ vu’ch<e>
[52.] Da chonni di chonnow ni wane di hir cormik orr<u’> gi d<ain>
Gi neit ȝair chursin y’ chenn tugis lwm̄ is teym Teym̄
[53.] Er i’ dymsychyt vll ḋoyf gow lar (In vyġ) ane (w) ew
Nar a baillwme a meyow (d)i ȝobbredir ⎡voyme⎤ athskeillych
[54.] Di choy in feayċ woym̄ o ȝes di bi wlẏ(ow) ⎡ay⎤ dom awle<s>
Di rukgis er in glenn da wan o (ser) ⎡errir⎤ locha lurgin
[55.] Di quhoy mi lach fa layve naċ ⎡char⎤ wssit faywail
Ter schroyow berwe bras gow (skarwe) ⎡ȧyċh⎤ In<nir> ȝoowlas<a>
[56.] Di ȝowis e er wrawit gin gir walaa heach hany<t>
Tugis (e nay gi beach) ⎡lwm̄ ee laċh gi’ nacht⎤ dosli (In di chormk) ⎡fin o chormik⎤
[57.] (gi a worris dolk roea tuggew ru’si gin ver boa) ⎡ne fooris ȝolk roya heg rwm nyg veme boa⎤
(er gi curryt er gi fayl <car> fa bi chorryt lea lassennane) ⎡cha deyd <a>s mi chrėė ch<y>n gin nawliggir ma i’ dalw< >⎤
[58.] lassane’nane’ beg lassa’nane (cor fa lawe ag lassa’n<ane>) ⎡(fa) dolle a <chassirnan̄>⎤
er gi tullyt er gi an car fa law<e> ag lassy’<nane>
[59.] (D)i chon̄waille fynn ag in laywe (in doychis) ⎡er seiltin⎤ gin eaid ⎡waw<a >⎤
Is vm e(r) ȝyntytaysin di hoyrt er a gowe
MS p. 140
[60.] < > dinn / foslow ȝoy<w>ayl da chinnIn dymsychow sin mir sin (ner eaddowys) ȝoyn̄ ⎡neir toylling fir in doyt<un> ⎤
[61.] Tugis ead gow tȧwrȧ / lwm̄ gow mowr a vorhẏlyt
dos gi ȝokkir a (nir) ⎡kin⎤ oppir ayd in nyichsin
[62.] Caythir a (way) ⎡wee⎤ si walli er ix dors (ȝoslyt) fosgillt<i >
(f) Cormik (fa darri ȝayve deach) ⎡hug ȝoyve in teacht⎤ (in noy) ⎡(fa doy) mir ȝȯẏ⎤ ym bea gi skeil < >
[63.] mir (clas) ⎡chonni⎤ may ȝa gwryt sin (down̄) ⎡wrow⎤ arsing (Inwru’ny<t>) ⎡illwrwny< >⎤
(Teggir brudlytcha) ⎡legga brudlychyt⎤ gawe vm a guddittyt greitane
[64.] (Teggir) ⎡huggi ay⎤ brow slatȝal sollis doyf er chegit (preiv) ⎡fre⎤ ȝor< >
gi In dorris deyve downtyt ner way in sonve (towdow) ⎡tond<d >⎤
[65.] Eadsin is tee gi bronyt mis a (mach) ⎡mwe⎤ gi a’nonich
(mis bi cla chon̄is) ⎡mi crėė cowe connis⎤ fa lȧ (chon̄) ⎡er⎤ gi<t> ane dorris
[66.] ga mor nolk forris (woych) ⎡rȯyċḣ⎤ / wonyt skeytow chooloyt
Neir leigis ane deyve a mach gi trȧ erri <m> i’ varrit
[67.] Anim ny hy’ri skeiltych a chory’mryt keilta
Ach a wagsin teyve ra teyve ne dor chormik ȝa so< >
[68.] (mir <a> leggir) ⎡nor a leggi⎤ finn a mach di skeilliddir gi skeiltycht
cha deacha deis na trear wo h wra ȝeive er In< >
[69.] mi reit feyn & reaċ fenn merrol<ċ>a chom̄e was (i’ gi<n>) ⎡mi < >⎤
ni tre neachin fa darryt ȝoy<ve> ni troyt sin di (hy’m<ir>) ⎡hymsy<>⎤
MS p. 212
[70.] <N>e skay ȝoym̄ er mi clow creddwm <ȝi crist>mi’mircheas ni ew inn gar vi’wn̄ lwm ne weym̄
[71.] Garwadda mi leymsi har i’ dawir lochra na way<n̄>
Is fadda i’ laym rugis ter xx kead try i’ daw<ir>
[72.] In sin fa (lowryt) lowwr mi leym i’ wagis (no) ⎡si⎤ viddir cheyn
(Wa i’ gerri chros gin cheill) ⎡Gin ach bar mi chos a geill⎤ mawl git tosk (is i’) ⎡er⎤ d<e>
Teyim tosk
Restored text:
A <h->ughdar so Caoilt[e] mac Rōnáin1. Théighim toisg [a] dh’fhosgladh Finn
go Teamhraigh na dtreabh n-<aoibhinn>,
go <h-airm an> mhórshlat mhir,
go Cormac mac Airt Aoin<fhir>. (4)
2. Níor c[h]leacht mé maoidheamh mo ghlonn
< > fuileach fíréadtrom,
go folmhuighdís <fiana> fuil
ōs bhord Locha Foghail. (8)
3. Do chearmasdar laoch <fá liach>
mar a chear[m]s[a]mar a thriath;
rugs[a]mar a c[h]eann <as cain>
gus a[n] gcnoc ōs Bodhamair. (12)
4. Do-rinn mi sin beodha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
do mharbhas[-sa], munar ghlinn,
fear ga[ch] aonbhail[e] a nEirinn. (16)
5. Do-rinneas-sa beódha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
do-radas[-sa], munar ghlinn,
gul ga[ch] aontaighe a nEirinn. (20)
6. Do-rinneas-sa beódha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
na laoigh do lēiginn fā buaibh
uile ’san Eirinn adhfhuair. (24)
7. Do-rinneas-sa beódha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
na dorsa air a bíodh a’ ghaoth gharg
< a d’>fhos[g]lainn iad go h-iomard. (28)
8. Do-rinneas-sa beódha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
na guirt abaidh ōn Fhoghail
do loisginn iad go lasail. (32)
9. Do-rinneas-sa beódha[cht] trá,
do-rinneas fógra fhoghla;
nochar fhágas[-sa] rēm linn
áith nā muileann a nEirinn. (36)
10. An sin do lēigeadar rium
eich Alban is Eireann;
téighim beódha air luas mo chas
go rángas siar <Siolar-ros>. (40)
11. An sin <do leanas-sa siar>
<ō> Theamhraigh, gērbh eidirchian;
níor <lēigeadh> aon each dhíobh dhe
róm an dTeamhraigh dhā éis sin. (44)
12. Tugas an dTeamhraigh fā leith
bean an fhir chomtha dhā chéile,
is bean an fhir chomtha-sa <uaidh>
gus an fhear c[h]omtha-sa eile. (48)
13. Tugas an dTeamhraigh go beacht
bean Chairbre dha C[h]ormac,
is bean Chormaic air sin
do radas í dha Chairbhre. (52)
14. Tugas liom claidheamh an ríogh,
aithiseadh fā mór a bhríogh;
mo chlaidheamh féin, fáth gan ghoil,
fágaim an dtruaill chuirr Chormaic. (56)
15. An sin do-chuadhas a nunn
is éada[ch] an doirseóir umam;
anns an oidhch[e] thall go beacht,
is mé fā coinnleóir dho Chormac. (60)
16. As-beirt óglach is taigh thall
a bhfiadhnaise ríogh Eireann,
“Giodh ioghnadh libh rádh mo ghlóir,
dá shúil Chaoilt[e] am choinnleōir.” (64)
17. “Na h-abair-se sin,” ar Fionn,
ar airdrí na Fian bhfoiltfhionn;
“gē táim-se an láimh ad tigh,
na beir tár air mo mhui[n]tir. (68)
18. “Ní h-é sin aigne Chaoilt[e]
mar atáim <[a]g a fhorfhaoilte>;
chan fhursann é coinneal chain
air a bhfuil d’ór air talmhain.” (72)
19. An sin táirnig an t-ól
ag an rí roghasd’ romhór;
<ceithr[e]> choisgéim an gceann na gceann
téighim leis ’na theach coit<cheann>. (76)
20. An sin chuadhas fā dheas
mar a b’áil lion [a] aimhleas,
agus tugas liom am dheóin
cóinneach [Sh]eisginn áird Uairbheóil. (80)
21. “Ioghnadh liom an ní fā-dear,”
ara an rí féata fírgheal,
“baladh cneis Chaoilte dhā dheóin
air chóinneach [Sh]eisginn Uairbheóil.” (84)
22. “Na h-abair-se sin, a rí,”
ar mhis[e] an riocht a ghillín,
“briathra brogóideach adeire;
bu chuibhdhe ól nō oirfide.” (88)
23. “Fā láimh, a C[h]aoilte chéillidh,
mar bhfuil Fionn <an> flaithfhéinnidh,
go t’aithne ní thiurfainn geall
d’fhearaibh Alban nō Éireann.” (92)
24. Air m’aithneamhain dó go beacht
a d’fheóraich an sin Cormac,
“An dtugais leat, fáth gan ghoil,
<[a’] bhuaidh> air fosgladh <gan mhadain>? (96)
25. “Ní bhéarair Fionn leat ad taigh
air éan chomha air talmhain,
ach éan chomh[a], a C[h]aoilte c[h]áidh,
mar nach tualaing tú [a] fagháil. (100)
26. “Dā dtugtha thugam ré lá
lámhnain ga[ch]a fiadhamhna,
<d’fhosglainn> duit t’oid[e] air
gus an gcomha [a] c[h]umail.” (104)
27. Do naisgeas an briathar mir
air Chormac mac Airt Aoinfhir,
gun dtugainn Fionn <dhā rígheacht>
dā bhfaghadh na fiadhmhíola. (108)
28. Mar naisgeas an briathar binn
air rí Éireann an fhuilt fhinn,
an dtiomsugh<[adh]> gēr dheacair dhomh,
théighim-se dha an dtioms<ughadh>. (112)
29. Gluaisim róm <thoir> ō Theamhraigh –
nochar <thriall> fhir gan mheanmain –
do thiomsugh[adh] na h-ealtan,
gēr sgaoilteach a’ chuideachta. (116)
30. Tugas[-sa] liom ii gheilt gharg
is ii ghríbh ingneach iomard,
agus fiach Fiodha Dhá Bheann,
ii lach sin Locha Seighleann. (120)
31. ii shionnach Sléibhe Cuilinn,
ii dhamh allaidh a Buirinn,
ii ghéis <a Fiodh> Ghabhráin Ghuirm,
ii choileach Fiodha Fardhruim. (124)
32. ii thoghán [a] Coillte Craobh
do leataoibh Dhrom[a] <Dhá Bhraon>,
is ii dhobhrán Tardomhain
ō Charaidh dhonnbháin Dhobhair. (128)
33. ii fhaoileann ō Thráigh Lí [i]lle,
ii ruile a Port Láirge,
iiii <sneachta> ōn Bhrostnaigh bháin,
ii fheannóig Chairrg[e] D<[únáin]>. (132)
34. ii éachtaigh ōn Eachtaigh aird,
ii smeórach Leitre Lonnghairg,
ii dhreolán ō Dhún Aoibhthe,
ii chaoince na Corraoibhthe. (136)
35. ii chuirr ōn Chorainn <c[h]ladhaigh>,
ii <shár-fhiach> Muighe Foghail,
ii iolar Chairrge na gClach,
ii sheabhac <Feadha> Caondaich. (140)
36. ii pheasān ō Loch Meilbhe,
ii chirc uisge ō Loch Eirne,
ii chirc fhraoich <ón Bhóinn amach>,
ii <ghairgēan> Dhubhlocha. (144)
37. ii chriochrán Moighe Cualann,
ii mheanntán Moighe Fualainn,
ii chaochán a Gleann <Aibhle>,
ii ghealbhann na Sean<aibhle>. (148)
38. ii pheata odhra [a] Áth Cliath,
ii onchoin ō Chrota Cliach,
ii dhuibhéan ō Thráigh Dhá Bhan,
ii earbóig Luachra Deagh[adh]. (152)
39. ii cholam as a<n> Cheis chuirr,
ii lon a Leitir <Mhion>chuill,
ii fheadóig Leitir Ruaidhe,
ii thruide Teamhrach taobh<uaine>. (156)
40. ii choinín bhōn Dumh[a] Dhuinn,
ii mhuic allta <[a] Cloich> Chuirr,
ii chabhaig ō Dhruim [an] Daimh,
ii éan riabhach Leathanmhoigh. (160)
41. ii adharclōig an Léana Uair,
ii chreodhar ōn C[h]oillidh Ruaidh,
ii speireóig an sunn ō C[h]liabh gCleath,
ii loch[a] liath ō Luimneach. (164)
42. ii fhéar eidhinn ō hAth Lóich,
ii uiseóig ōn Mhónaidh Mhóir,
ii ialltāin a hUaimh Chnoghbha,
ii bhroc a Crích Ollana. (168)
43. ii thradhna sratha Sionna,
ii ghlaiseóig ō bhruach Bhiorra,
ii chrotach ō <Chuan Ghaillbhe>,
ii mhíol Mhoighe Mhuirtheimhne. (172)
44. ii iarainn <a> Fiodh Luaidhre,
ii <abhlannach> Síodh Buidhe,
ii ghéasataigh ō Mhoigh Mhoill,
i <chaoch chaoinceach ō> Chnámhchoill. (176)
45. ii bhuidheóig ō bhruach Bhuirn[e],
ii naosgán ō Dhún Daighr[e],
ii ghíoghrann ō Shléibh Dhá Ean,
dá <choillcheann> Turl<aigh> Bhruidhéin. (180)
46. ii <éanān áir> ō Mhoigh Bhalg,
ii choinnléan dhaite ō Ghránard,
ii <dhruingéan> dharaich ō Dhruing,
ii bhroinn[d]eargán ōn Mhórchoill. (184)
47. ii <bhlaidhreach> ō Dhún na Bárc,
ii eala gheala ōn Ghealtrácht,
ii rón ō Chaladh Chairrge,
ii mhuic mhar[a] ōn mhórfhairrge. (188)
48. ii iasgair ō Loch Mhac nÉan,
ii ghearr-ghart ō Mhoigh nOiléan,
ii éan bheag ō Mheas a’ Chuill,
ii éigin a Eas Mhic Mhodhuirn. (192)
49. ii eilid ghlinne Ghlinn’ Smóil,
ii bhaidhbh ō hÁth Mogh[a] móir,
ii onchoin luatha ō Loch Con,
ii fhiadhchat a hUiamh Chruachan. (196)
50. ii chadhla <a> Sídh Ghabhláin ghil,
ii mhuic [a] <mhucaibh mhic Lir>;
reithe is caora chorcra chas
tugas[-sa] liom ō Aonghas. (200)
51. Tugas liom each agus láir
do ghreidh mhaisigh Mhanannáin;
tarbh is bó dhára ō Dhruim Chaoin
tugas liom ō Mhuirn Mhun<chaoimh>. (204)
52. Dá choin do chonaibh na bhFian
do shir Cormac orm go dian;
ga[ch] ní dhār chuir-sean am cheann
tugas[-sa] liom is téighim. Téighim (208)
53. Air an dtiomsughadh uile
dhomh go lár éan mhoigh[e],
’nuair a b’áil liom a maoidheadh
do dh’fhóbradar athsgaoileadh. (212)
54. Do-chuaidh an fiach bhuam ō dheas,
do bu bhladh é dom aimhleas;
do rugas air an Gleann Dá Bhan,
<ōs oirear> Locha Lurgan. (216)
55. Do-chuaidh mo lach[a] fā láimh,
nachar usaid[e] [a] faghbháil,
tar srothaibh Bearbha braise
go sgairbh Inbhir Dhubhghlaise. (220)
56. Do-ghabhas í air bhrághaid;
gion gurbh áil lé theacht, thán<aig>;
tugas í <[a] n-aghaidh> ga[ch] beacht
d’fhos[g]ladh Fhinn od Chormac. (224)
57. Ga[ch] a bhfuaras[-sa] d’olc riú
<tioc[f]aidh> riom-sa gēin bhēar beó;
air ga[ch] currach, air ga[ch] fál,
<bu charach> liath Laiseanán. (228)
58. Laiseanán beag, Laiseanán,
fā <duilghe a chas air an fhán>;
air ga[ch] tulaigh, air ga[ch] fhán,
car fā láimh aig Laiseanán. (232)
59. Do chunbháil F[h]inn aig[e] an láimh
an dóchas gan iad fhagh<áil>,
is uim<e> dh’aontaigh é soin
do thabhairt air a gcomhaidh. (236)
60. < > d’Fhionn
fos[g]ladh <ghabháil> dā chionn,
an dtiomsughadh-san mar soin
níor <fhéaduigheas [fo] dhomhan>. (240)
61. Tugas iad go Teamhraigh,
liom go meadhair a mhóirtheaghlaigh;
dómhs[a] gē dhocair <infhir>
obair iad an oidhch[e] sin. (244)
62. Cathair a bha ’sa bhaile
air ix dors[a] fosgailte;
Cormac fā-deara dhaibh teach,
an ndóigh am beith go sgaoil<teach>. (248)
63. Mar [a] <c[h]los> mé dhā gcuibhreach
’san dún fhairsing ionbhruidhne,
<tōgthar> bruidliughadh gábhaidh
um a gcuideachta g[h]reathánaigh. (252)
64. <Thug é> brugh slaitgheal solus
domh air chaogaid príomhdhor<us>,
ga[ch] aon dorus díobh dúnta –
niorbh é an <sonnbha túnda>. (256)
65. Iadsan astaigh go brónach,
mis[e] amuigh go h-aindeónach;
mis[e] <– bu c[h]liath chonais –>
fā leith chun ga[ch] éandoruis. (260)
66. Gē mór n-olc fuaras bhuatha,
bhō na sgiathaibh comhluatha,
níor leigis éan díobh amach
go tráth éirigh <mun> bhárach. (264)
67. Ainm na h-imrighe sgaoiltich –
“a’ Choirrimrighe Chaoilte”;
ach a bhfaicsin taobh rē taoibh,
ní d’fhuair Cormac dhā so<mhaoin>. (268)
68. Mar a lēigthear Fionn amach,
do sgaoileadar go sgaoilteach;
cha deachaidh dís na triar
bhō Thamhraigh dhíobh air éin<rian>. (272)
69. Mo rioth féin & rath Finn,
míorbhail<te> [an] Choim[dh]eadh uas an gcionn,
na trí nithean fā-deara dhomh
na treóid sin do thiomsugh<adh>. (276)
70. <Ní> sgiath ghabhaim air mo chliú,
creidim <dho Críosd is siú>;
m’imirghe <– is ní aoibhinn –>
gērbh ionmhain liom, ní mhaoidhim. (280)
71. Gērbh fhada mo léim-se shiar
an dTeamhair Luachra na bhFian,
is fada an léim rugas tair
xx céad troigh an dTeamh<air>. (284)
72. An sin fā lúthmhor mo léim
an bhfagus nō [a] bhfeidirchéin;
<bha an gearradh chros gan chéill>;
mall gach toisg <gus an> dtéigh<im>. (288)
Téighim toisg
Translation:
The author of this is Caoilte son of Rónán1. I am going on an errand to ransom Fionn, to Tara of the pleasant dwellings, to <the place of residence of the> great spirited ruler, Cormac son of Art Aoinfhear.
2. It was not my custom to vaunt my deeds, <although I was> warlike and very nimble, until <fian-bands> would spill blood above the bank of Loch Foghail.
3. He cut down a warrior <whose death was lamented> when we cut down his lord; we brought his <beautiful> head to the hill above Bodhamair.
4. Then I made lively play, I gave warning of an attack; I slew – vigorous work – a man in every homestead in Ireland.
5. Then I myself made lively play, I gave warning of an attack; I brought – vigorous work – weeping on every house in Ireland.
6. Then I made lively play, I gave warning of an attack; I let the calves go to the cows, all throughout very cold Ireland
7. Then I made lively play, I gave warning of an attack; I opened wide the doors on which the wild wind blew.
8. Then I made lively play, I gave warning of an attack; I burnt with flame the ripe corn-fields from <the Foyle>.
9. Then I made lively play, I gave warning of an attack; I did not leave a kiln or a mill in Ireland in my time.
10. Then they loosed against me all the horses of Scotland and Ireland; I set off in lively manner as fast as my legs would take me, until I reached <Siolar-ros> in the west.
11. Then I <continued westwards> from Tara, although it was a great distaince; as a result, not one of these horses was <allowed> to precede me to Tara after that.
12. In Tara I gave alternately the wife of one husband to another, and the wife of that husband I gave <from him> to the other.
13. In Tara I gave, in truth, Cairbre’s wife to Cormac, and after that I brought Cormac’s wife to Cairbre.
14. I carried off the king’s sword, a reproach of great substance; my own sword, a matter of no dispute, I left in Cormac’s pointed sheath.
15. Then I went across wearing the door-keeper’s dress; over there during the night, in truth, it was I who was Cormac’s torch-bearer.
16. A warrior yonder in the house said, “Though you may marvel at what I say, my torch-bearer has Caoilte’s two eyes.”
17. “Do not say that,” said Fionn, the high-king of the fair-haired Fiana; “although I am a captive in your house, do not insult my people.”
18. “That is not Caoilte’s nature when I am <present at his merry-making>; he will not light a fine torch for all the gold on earth.”
19. Then the great and splendid king brought the carousal to an end; I go with him into his common house by taking four paces successively.
20. Then I went southwards when I wished to do him mischief, and of my own will I took with me the moss of high Seisgeann Uairbheóil.
21. “I marvel at what causes it,” said the valiant and illustrious king, “the smell of Caoilte’s skin, by his own will, adheres to the moss of Seisgeann Uairbheóil.”
22. “Do not say that, O king,” said I in the servant’s guise, “you speak drunken words; it would be more appropriate [for you] to carouse than to make music.”
23. “Where Fionn, the noble warrior, is in captivity, cunning Caoilte, I would not have given a wager to the men of Scotland or Ireland that I could have recognised you.”
24. After he had recognised me for sure, Cormac then asked, “Have you brought with you, a matter of no dispute, <the power to release [a person] without a struggle>?”
25. “You will not take Fionn with you to your house on any condition on earth except one, noble Caoilte, which you are not able to fulfil.”
26. “If you were to bring to me before day a couple of every wild animal, I would release your foster-father for that, in order to keep the bargain.”
27. I clinched the mad bargain with Cormac son of Art Aoinfhear, that I would bring Fionn [back] <to his kingdom>, if he were to get the wild animals.
28. When I had bound the fair-haired king of Ireland to this sweet condition, I set off to gather them, although it was a difficult task for me.
29. I went on my way <eastwards> from Tara – it was not the <journey> of a man without courage – to gather the flock, although it was a widely dispersed company.
30. I took with me two wild geilts, two taloned and very tall griffins, the raven of Fiodh Dá Bheann, the two wild-ducks of Loch Seighleann;
31. The two foxes of Sliabh Cuilinn, two wild stags from Buireann, two swans <from Fiodh> Ghabhráin Ghuirm, the two cocks of Fiodh Fardhruim;
32. Two <pole-cats> from Coillte Craobh, from the slope of Druim <Dhá Bhraon>, the two otters of Iardomhan from fair-brown Caraidh Dhobhair;
33. Two seagulls brought hither from Tráigh Lí, two oyster-catchers from Port Láirge, four <woodpeckers> from fair Brostnach, the two crows of Carraig <Dúnáin>;
34. Two <owls> from high Eachtach, the two thrushes of Leitir Lonngharg, two wrens from Dún Aoibhthe, the two <song-birds> of Corraoibhthe;
35. Two cranes from <trenched> Cladhach, the two <great ravens> of Magh Foghail, the two eagles of Carraig na gClach, the two hawks of <Fiodh> Caondaich;
36. Two < > from Loch Meilbhe, two water-hens from Loch Eirne, two moor-hens <brough out of the Bóinn>, the two <cormorants> of Dubhloch;
37. The two stonechats of Magh Cualann, the two <snipe> of Magh Fualann, two <hedge-sparrows> from Gleann <Aibhle>, the two sparrows of Sean<aibhle>;
38. Two young cormorants from Áth Cliath, two <otters> from Crota Cliach, two <ravens> from Tráigh Dá Bhan, the two <young roes> of Luachair Deagh[adh];
39. Two doves from peaked Céis, two blackbirds from Leitir <Mion>chuill, the two plovers of Leitir Ruadh, the two starlings of green-sided Tara;
40. Two rabbits from Dumha Duinn, two wild pigs <from Clach Corr>, two jackdaws from Druim [an] Daimh, the two speckled birds of Leathanmhagh;
41. The two lapwings of Léana Uar, two woodcocks from Coille Ruadh, two sparrow-hawks brought hither from Cliabh gCleath, two grey <wild-ducks> from Luimneach;
42. Two wild pigeons from Áth Lóich, two larks from the Móin Mhór, two bats from Uamh Chnoghbha, two badgers from Críoch Ollana;
43. The two corncrakes of the brink of the Sionna, two water-wagtails from the bank of the Biorra, two curlews from <Cuan Gaillbhe>, the two hares of Magh Muirtheimhne;
44. Two weasels <from> Fiodh Luaidhre, the two <swallows> of Síodh Buidhe, two peacocks from Magh Mall, two <musical blind ones from> Cnámhchoill.
45. Two yellow-hammers from the bank of the Buireann, two snipe from Dún Daighre, two barnacle-geese from Sliabh Dá Éan, the two <wood-heads> of Turlach Bruidhéan;
46. Two <birds of prey> from Magh Balg, two brightly coloured <yellow-hammers> from Gránard, two <oak climbing-birds> from Druing, two redbreasts from Mórchoill;
47. Two <noisy ones> from Dún na mBárc, two white swans from Gealtrácht, two seals from Caladh Cairrge, two whales from the great ocean;
48. Two kingfishers from Loch Mac nÉan, two <field-hares> from Magh nOiléan, two little birds from Meas an Chuill, two salmon from Eas Mhic Mhodhuirn;
49. The two hinds from the glen of Gleann Smóil, two scald-crows from great Áth Mogha, two swift wolf-dogs from Loch Con, two wild-cats from Uamh Chruachan;
50. Two goats from fair Síodh Ghabhláin, two pigs from <the herd of the son of Lear>; I took with me from Angus a ram and a sheep with purple curling fleece.
51. I brought with me a horse and a mare from the beautiful herd of Manannán; I brought with me from Muirn Munchaomh a bull and a bulling cow from Druim Chaoin.
52. Cormac earnestly asked me for two dogs of the Fian’s pack; I brought with me everything that he had suggested to me, and I went on my way.
53. When I had gathered them into the middle of one field, just when I wished to boast about them they began to scatter again.
54. The raven escaped from me southwards – it was a part of my trouble; I overtook him in Gleann Dá Bhan, <above the shore> of Loch Lurgan.
55. My wild-duck made off secretly – it was no easier to catch her – over the currents of the rushing Bearbha to the ford of Inbhir Dubhghlaise.
56. I caught her by the neck; although she did not want to come, she came nevertheless; <against every judgement>, I gave her to Cormac to ransom Fionn;
57. All the trouble they gave me will vex me as long as I live; on every marsh, on every hedge,grey Laiseanán <was full of tricks>.
58. Laiseanán, little Laiseanán, his feet caused difficulty on the slope; on every hill, on every incline, Laiseanán performed an underhand prank.
59. Cormac agreed to grant these terms for his ransom in order to keep Fionn in captivity, since he expected that they would not be obtained.
60. < > for Fionn, to obtain release for him, <I was unable> to gather them in that way <throughout the world>.
61. I brought them with me to Tara, to the mirth of his great household; although it was difficult <and hard> for me, they gave me work that night.
62. There was a dwelling in the place with nine doors laid open; it was Cormac who caused them to have [such] a house in the hope that they would scatter.
63. When <I was heard> securing them in the wide well-pointed fort, a terrible incitement was raised around their noisy company.
64. He gave them a fair-ribbed bright dwelling with fifty main doors, and each door closed – it was not <an unwieldy palisade>.
65. They were sorrowfully inside, and I was unwillingly outside; I was going to every single door in turn – <it was an outwork which caused contention>.
66. Although I received much harm from them, from the swift-beating wings, I did not let any one of them out until the time of rising next day.
67. The name of the scattered drove was “Caoilte’s Queer Troop”; Cormac had no profit from them except to see them gathered side by side.
68. When Fionn was released, they scattered far and wide; no two or three of them went from Tara by the same road.
69. My own running, Fionn’s good luck, and the miracles of the Lord above were the three things which brought it about that I gathered these herds together.
70. <I need no protector of my reputation>, I believe <in Christ here and [beyond]>; although my drove pleased me well <– it is a joyous matter –> I do not boast about it.
71. Although I made a long leap westwards into Tara Luachra of the fian-bands, longer still was the leap I made eastwards – two thousand feet into Tara.
72. At that time I could leap vigorously when near at hand or far away; <the cutting of crosses was without sense; [now] every errand on which I go proceeds slowly.