DASG Blog

Dùthchannan, Nàiseanan agus Stàitean

Bho àm gu àm air BBC Radio nan Gàidheal, air prògraman leithid ‘Aithris na Maidne’ agus ‘Aithris an Fheasgair’, ’s ann air buidheann ris an canar ‘na Dùthchannan Aonaichte’ a bhithear a’ toirt iomraidh.  Gu litireil, anns a’ Bheurla, ’s e ‘the United Countries’, ciall na h-abairte seo; ach, sa Bheurla, ’s e ‘the United Nations’, tiotal foirmeil a’ bhuidhinn ioma-nàiseanta a tha seo a chaidh a stèidheachadh ann an 1945.  Ge-tà, ’s ann gu gnàthasach seach gu litireil a bhithear ag iarraidh air an t-sàr eadar-theangair bun-bheachdan, smaointean agus faclan eadar-theangachadh.

 

Mar a tha fhios againn, ’s ann ris an fhearann seach na daoine a bhios na faclan ‘dùthaich’ agus ‘tìr’ a’ buntainn; ’s ann ris na daoine a bhios am facal ‘nàisean’ a’ buntainn; agus ’s ann ri aonad poilitigeach a tha, a bha no a bhios na sheasamh a bhios am facal ‘stàit’ a’ buntainn.  Mar eisimpleir, ’s iad dùthchannan a tha ann an Alba, an Èirinn, an Sasainn agus sa Chuimrigh; ’s iad nàiseanan a tha anns na h-Albannaich, na h-Èireannaich, na Sasannaich agus na Cuimrich; agus ’s e stàit neo-eisimeileach a th’ anns an Rìoghachd Aonaichte.

 

Ach, le sin a ràdh, dè as urrainnear a ràdh mun mhuinntir a bhios a’ tàmh air tìr a tha air a sgaradh le crìochan a tha air an aithneachadh gu foirmeil agus gu h-oifigeil ann an laghan eadar-nàiseanta?  An i ‘dùthaich’ a th’ anns an tìr air am bi iadsan a’ fuireach?  An e ‘nàisean’ a th’ annta?  Cò iad na ‘stàitean’ dem bi iadsan nan luchd-àiteachaidh no nan saoranaich no nam ban-shaoranaich?  Agus dè as urrainnear a ràdh mun mhuinntir a bhios a’ tàmh ann an dùthaich a tha suidhichte gu tur an taobh a-staigh nan crìochan aig buidheann de dhùthchannan eile?

 

A thaobh nam Basgach, mar eisimpleir, ’s urrainnear a ràdh gur e nàisean a th’ annta, ged a tha Dùthaich nam Basgach air a sgaradh gu foirmeil agus gu h-oifigeil ann an laghan eadar-nàiseanta leis a’ chrìch eadar a’ Phoblachd Fhrangach agus Rìoghachd na Spàinne.  Mar an ceudna, ’s urrainnear a ràdh gur e nàisean a th’ anns na Catalànaich, ged a tha tìr nan Catalànach  –  Catalùinia  – air a sgaradh leis an aoin chrìch.  Ach, a thaobh nan Curdach, a bhios a’ tàmh fo smachd nan nàiseanan a bhios gan cuairteachadh, dè as urrainnear a ràdh?  San latha an-diugh, tha tìr nan Curdach  –  Curdastàn  –  air a sgaradh leis na crìochan aig ceithir stàitean neo-eisimileach:  Poblachd Ioslamach Ioràin; Poblachd Ioràic; a’ Phoblachd Arabach Shirianach; agus Poblachd na Tuirce.  Air an adhbhar sin, ’s urrainnear a ràdh gur e ‘nàisean gun stàit’ a th’ anns na Curdaich, ged a bhios gach Curdach na shaoranach agus gach bana-Churdach na ban-shaoranach de thè de na ceithir stàitean neo-eisimeileach seo leis a bheil Curdastàn a rèir laghan eadar-nàiseanta.

 

Aig a’ cheann thall, nam biodh cothrom na Fèinne ann, bhiodh stàit aonaichte agus neo-eisimeileach aig na Curdaich fhèin agus bhiodh a leithid de stàit aig an dà chuid na Basgaich agus na Catalànaich.  Agus nam biodh na cumhachdan cearta aig na Dùthchannan Aonaichte, is iadsan a bhiodh a’ dèanamh cinnteach gum biodh an leithid de stàitean air an stèidheachadh a rèir laghan eadar-nàiseanta.  Gu mì-fhortanach, ge-tà, chan eil an leithid de chumhachdan aig a’ bhuidheann seo  –  fhathast!