-
cas n.
-
’foot’: cùl mo choiseadh [khu:ʁ̫ mə xɔʃəɣ]; dat. sg. cois na h-aibhneadh [kʰɔʃ nə h˻ãĩ˼ɲəɣ]
Location: Canada, Cape Breton, Iona, Barra Glen
Category: Barra Glen, Iona wordlist
-
cùl n.
-
‘back’: cùl mo choiseadh [khu:ʁ̫ mə xɔʃəɣ]
Location: Canada, Cape Breton, Iona, Barra Glen
Category: Barra Glen, Iona wordlist
-
(Tha e) cùrsa cabhadh
-
[NOTES: note in the margin – RÓM: a’ cur is a’ cathamh?]
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
-
A’ Gheàrd
-
’Se a’ gheàrd a bhiodh aca air an àite far am biodh na cutairean a’ cutadh, ach ’se ‘gheard’ a chainte ri aite ’sam bith anns an rachadh faluns a shuidheachadh ged a b’ ann air druim a’ chidhe a muigh fo na siantan. Bhiodh tighean fada fiodha aig na cùirearan móra le uinneagan móra fiodha a ghabhadh a fosgladh, na faluns a stigh fòdhpa, is an sgadan ga dhòirteadh annta tre na h-uinneagan so. Bha na tighean so a’ dion nan cruidheachan on uisge is on t-sneachda.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Cluasan na sgùil
-
So toll anns gach cliathaich (a) Gus greim a ghabhail air nuair a bhiodh tu a’ falbh leis an sgùil air do chruachainn, air do ghualainn, no air cùl t-amhach. (b) Gus cluas no earbuill an lin bhig a cheangal ann nuair a sguireadh tu a bhiadhadh. (c) Gus sreang a cheangal tarsainn air an lion bho chluas gu cluas gus nach tuit e mach as nuair a bhios i agad air cùl t-amhach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Cùil
-
Cha robh.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
Cùl-na-Druinnich
-
a place-name in Kildonan. Thought to be druidical in origin. [Cf. Loch-na-Druinnich.]
Location: South Uist, Kildonan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Cùlaisd
-
Cha robh. Ach ann an cuid de dh’àiteachan ’s an eilean canaidh iad ‘cùlaisd’ airson ‘uachdar-an-tighe’ againne.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
Lobhtaichean
-
Ann an cuid de phuirt air a chost a sear bhiodh cùirearan a’ togail tighean móra fiodha le móran rumanan do chlannighean an iasgaich. Bhiodh da chriudha dol gu gach rum. ’Se lobhtaichean a chainte ri na tighean so – Lobhta Edie Gòrdon, Lobhta nam Brusach, Lobhta Mhic an Thearlaich, etc. Lobhtaichean an t-sugraidh, an fheala dha ’sa chiùil. Tha mi cinnteach gu bheil ‘Skyscrapers’ air fàs air an laraich an diugh. Is iomadh iasgair a thug bean a eilean eile asda.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Loch Aillse
-
Loch an Iasgaich, Loch nam Breac Móra, Gleann Atadail, Loch Carran, Cam Allt, na Cùileagan, Cladh a’ Chlachain, Sròn Deorsa, Loch Ma-Ruibh, Beul Atha na Crà, Loch Dughaill, Tuaidh, Carn Odhar, Achadh nam Seileach, Carn Breac, Frìth Chùlainn, Goirtean Fraoich, Eas an Teampuill, Torran Cuilinn, Loch Cùlainn, Carn Dhomhnuill Mhic a’ Ghobhainn, Ceann Loch Iùbh, Beinn Éighe.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Loch-na-Druinnich
-
a place-name in Kildonan. Thought to be druidical in origin. [Cf. Cùl-na-Druinnich.]
Location: South Uist, Kildonan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Nighean Rìgh Mheangain
-
Notes: leads stars in the Pleiades. “Nighean Rìgh Mheangain – a triùir leannan [?] – a gille, a cù, ’s a sgalag.”
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Tuba nam mionach
-
Air an làr ri laimh chli gach cutair bhiodh tuba le lamhan ròpa airson nam mionach a bhiodh iad a’ toirt as gach sgadan. Bu sgiobalta a bha an da làmh ag oibreachadh gu tric le gàire no òran air am bilean no a’ magadh air na cùbairean.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Tubaichean an taghaidh
-
Air an làr ri laimh dheis gach cutair bhiodh sreath de thubaichean le làmhan ròpa, agus gun sealltuinn gu an culaibh thilgeadh an cutair an taghadh sgadain ceart do’n tuba cheart. Cha bhiodh mar bu tric barrachd air ceithir taghaidh ga dheanamh aig an aon am as an aon thiùrr sgadain. Bha fear an urra ri tri criudhachan air cùl nan cutairean agus bhiodh esan a’ ruith air na tubaichean so le maide tomhais gus deanamh cinnteach gu robh an sgadan ceart anns an tuba cheart. ’S ann air cùl nan cuibhleirean bu tric a bhiodh esan agus as iomadh malachadh nach robh e a’ tuigsinn a bhiodh a’ dol gu chluasan.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[Là Taingealachd an Fhoghair]
-
La eile a bhiodh aca agus a bha iad a’ cumail glé mhath: Là Taingealachd an Fhoghair. Bha iad a’ cumail an fhir-sa cho cùramach ri Là na Sàbaid.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
[Seanfhacal 5]
-
Na buaill ’s na beathaich cù daoin’ eile.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 61]
-
Cha chuimhnich fear gionach cù.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 62]
-
Cha sgal cù ri cnaimh.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ais]
-
Cùm air t’ ais. Keep back.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bean]
-
Bean thlachdmhor gun ghniomh gun ghleidheadh / Ge do thaitinn i ri’d shùil / Ciod am feum a tha an lann mur a bith làmh air a cùl.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bean]
-
Bean gun nàire gun ghliocas / Bean mhisgeach gun bheusaibh / B’fhearr dhut cù a chuir mu’d amhaich na do cheangal ri te dhiubh.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[beinn]
-
Tha sinn a’ cleachdadh ‘beinn’ mar seo: Sing. N. Beinn. G. Beinne. D. Beinn. V. A Bheinn. Pl. N. Beanntan, Beannaibh. G. Beann, Bheann, Bheanntan. D. Bheanntan, Bheannaibh, Beanntan, Beannaibh. V. A Bheanntan, A Bheannaibh. Beinn Mhiabhag. Beanntan na Hearadh. Beannaibh na Hearadh. Beinn mhór. Taobh na beinne. Air beinn. Ann am beinn. A Bheinn Bhreac (airson beinn sam bith). Beanntan àrda. Beannaibh na Hearadh. Mullach nam beann. Làn bheann. Móran bheanntan. Air beanntan àrda. Air beannaibh àrda. Mu bheanntan àrda. Mu bheannaibh àrda. Tha seo shuas airson sealltainn mar a tha cùisean N. G. D. V. againn ann an Uig an Iar.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
[cachd]
-
Nach eil thu cho briagach ri cù cèaird agus cachd air a thon!!
Origin: Muile (ceann a tuath) [Mull (the north side)]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
[cam]
-
“Cho cam ri cù a’ mùn ann an sneachd.” (Cho cam ri cam.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[clach]
-
Mu dheidhinn cù a bhàthadh chanadh iad, “Cuir clach is sìoman air”.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[comhartaich]
-
Tha an cù a comhartaich. – The dog is barking.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha latha a choin dubh gu tighinn fhathast.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Ruith coin an da fheidh. Divided aims. [NOTE in second hand: Ruith a’ choin air an da fhiadh.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
“Dh’fhàg thu e na leth cheann coin is chait.” – something that had been left unfinished.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Cha truagh leam cù is marag mu amhaich. – used when referring to fussy children who will not eat what is given to them.
Location: North Uist, Sollas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha latha fhein a feitheamh air cù dubh Mhic a Phí.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
“’S fhearr an cù a dh’fhalbhas na an cù a dh’fhuiricheas.” – the more versatile you are the better chance you have of survival.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha i a’ gabhail nan con. – Tha na coin as a déidh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha ’eigeadh fhein air cù dubh Mhic-a-phi fhathast.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùirtean]
-
Cuirteinean ciatach nan speur. Beautiful curtains of the skies.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùis]
-
Abair gur ann mar so a thu chuis. Suppose the case to be thus.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùis]
-
Rinn e cuis bhuirt (ball fanaid, ball spors) dheth fhein. He made a fool of himself.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl-taighe]
-
[See cùlaist.]
Origin: Skye
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[cùl]
-
Cul ri cul. Back to back.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Cul buidhe dualach. Yellow curly head.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Is tu an cu gu d’ chul. You are a cur every inch of you.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Leig leo dol air cul a’ gnothuic. Let them take a back seat on that point. [NOTE in second hand: cul a’ gnothuic corrected to chul an gnothaich.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Gu cul. Thoroughly: completely.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Cuir cul ris. Reject.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Air do chul. Behind you.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Cuir cuil ri (treig) do chompanaich. Renounce your companions.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùl]
-
Bithidh mise air do chul. I shall support you.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùlaiste]
-
[See clòsaid.]
Origin: Na Hearadh [Harris]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[cùlaobh]
-
Air culaobh chaich. Behind the others.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùram]
-
Bithidh iad fo churam. They will be all anxiety.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùram]
-
Is beag mo churam air sin. I feel no uneasiness on that score.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùram]
-
Na biodh curam ort. Never you mind.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùram]
-
Air mo churamsa. Under my charge.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùram]
-
Tha e cur cùram orm gu bheil e fada gun tilleadh. – I am worried that he is late in returning.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùramach]
-
Is math a bhi cùramach ach seachain a bhi farmadach.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùrsa]
-
Seol do chursa. Steer your course.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cùrsa]
-
Cursa ma seach. Alternate layers.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dorus]
-
An dorus mór – the front door. Am dorus cùil – the back door. Leac an doruis – the stone-slab outside the door. Lamh an doruis – the door handle.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dorus]
-
An dorus mór – the front door. An dorus cùil – the back door.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dorus]
-
Dorus an tigh(e)-mhóir – An dorus a muigh. Dorus an talain, b’e sin an dorus anns an talan, a stigh suas chun an teine. Dorus an tigh-mhóir an dorus a muigh. Dorus uachdar an tigh(e) – an dorus suas do uachdar an tighe. Chan chanadh muinntir Uige an Iar ‘cùlaiste’ idir. (Tha na tighean an diugh, mar a bhios fhios agaibh, eadar-dhealaichte ris an t-seann fheadhainn.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[fair]
-
“Fair mar gu’m faiceadh tu cù as déidh rabaid.” – Fair (Beurla) no mur a h-e rudeigin eile. Tha am facal-sa aig na Leòdhasaich airson ‘dìreach’. “Dìreach mar gu’m faiceadh tu cù as déidh rabaid.” Tha aca cuideachd ‘fair néat’ (fair neat).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gaoth]
-
Cùl gaoithe ’s agaidh gréine. – Là agus gaoth fhuar ann, ach pailteas gréine. Nuair a gheibheadh tu fasgadh math bhiodh a’ ghrian teth ann. (As t-Earrach ’s a mach gu Samhradh, chanainn.) Chanadh na bodaich “cùl gaoithe ’s aghaidh gréine”.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gaoth]
-
Ri cùl gaoithe is ri aghaidh gréine.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[glamhadh]
-
“Lig an cù glamhadh thige.” – “Lig e leum thige”.
Location: [Harris], Leverburgh, Kintulavaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[grian]
-
Cùl gaoith is aghaidh gréine – back to the wind and facing the sun.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[grian]
-
Cùl gaoithe ’s agaidh gréine. [See gaoth]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gàradh]
-
Chan ann air cùl gàraidh a roinneadh no rugadh mise.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[làmh]
-
Cùl mo làimh ris – an attitude of strong disapproval.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[làmh]
-
Cùl mo laimhe ri fear cho olc!!! – an objection!
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[marag]
-
Cha truagh leam cù is marag ma amhaich.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[marag]
-
Cha truagh leam cù is marag mu amhaich.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[note]
-
Na’m biodh Donnchadh MacDhòmhnaill air ceann shìos a’ bhaile againn fhìn beò bheireadh e cuideachadh dhuinn mu chùisean na beairte. Cha deacha làmh a riamh air cùl beairte na b’fheàrr na e air dhòigh sam bith. Bheir mi dhuibh ainm fear a tha beò an diugh a bha ag obair air a’ bheairt mu’n d’thàinig na beartan ùra, na beartan abhtamataiceach: Calum MacMhathain (Calum Og), 6 Aird Uige, Ann an Leòdhas. Bhiodh e ag obair air a’ bheairt còmhla ri a athair. Tha a athair beò fhathast agus e gu bhith ceud bliadhna. “An Leddie” am far-ainm a bh’air. Chanainn gu’m bi na h-ainmeannan Uigeadh aig Calum Og. Is iongantach mur a h-eil mise air feadhainn dhiubh a chall.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
[seòl]
-
Is ann airson nach tigeadh orra a bhith toirt mu’n cuairt an t-sùil nuair a bhiodh iad a’ tacadh, a bhiodh iad ’g a chur an cùl an tobhta. Ach cha deadh an t-eathar cho cruaidh air a’ ghaoith idir leis an t-seòl an cùl na tobhta, ’s a dheadh i leis an t-seòl ’san dòigh àbhaistich. Agus cha shaoilinn gu’m biodh an crann glé riaraichte, a bharrachd. An seòl bac air a’ chrann, bha thu cur an eathair chun an taca eile gun an seòl a leagail ’s a thoirt mu’n cuairt. Cha robh seo fàbharach do an chrann idir, saoilidh mise, agus gun taca na hàilleard aige. Is ann nuair nach biodh a’ ghaoth glé làidir a bhithist a’ cleachdadh na dòigh-sa, agus airson tacannan goirid. An seòl an cul na tobhta: [see illustration]. An seòl ’s an dòigh àbhaistich: [see illustration]. An seòl bac air a’ chrann: [see illustration].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[simileir-crochaidh]
-
Three styles or periods – There were three styles or periods of thatched houses: (1) The house which had a ‘cùlaist’. See description of ‘cùlaist’ on page 4. (2) Second period house had no ‘cùlaist’. In both (1) and (2) the fire was in the middle of the floor. (3) In the third period house the fire was removed from the middle of the floor and set against the ‘tallan’ [q.v.] or ‘balla-tarrsuinn’ [q.v.] and a ‘simileir-crochaidh’ made of wood erected directly above fire. This wooden erection caught the smoke, sucked it up through it and out through the new ‘fàrlas’ [q.v.] above.
Origin: Skye
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[siol-ghainmheach / sìol-ghainmheach]
-
Chunnaic mi am prògram “A Boy in Harris” air an T.V. an oidhche roimhe, agus chòrd e rium. (…) Ach a nise gu aon nì anns a’ phrògram do’n d’thug mi an aire – marbhadh nan siol, no glacadh nan siol (an t-siol-ghainmheach mar a chanas sinn) leis a’ chorran anns an tràigh. Obh, obh is iomadh ceud a ghlac an làmh a tha sgrìobhadh na litreach-sa. Anns an Fhadhail Mhóir aig Crabhlastadh, an Sgìr Uige againn fhìn, ann an Leòdhas. Am boirionnach Hearach a’ sgrìobadh leis a’ chorran anns an tràigh (air an tràigh thioraim). Chuala mi iad a’ deanamh nì de’n t-seòrsa-sa a ghlacadh na sìl air Na Ceithir Peighinn Deug an ceann shìos na Sgìre againn fhìn (Uig Leòdhais) a’ sgrìobadh le croman, no le hoe, air an tràigh thioraim. Cha’n fhaca mi a leithid shuas againn fhìn a riamh. Nì ach an corran anns an fhadhail. Bha an corran shìol air a dheanamh de’n chorran mhór. Bha an gob far an robh e dol na bu doimhne na bhith réidh ris an làimh, air a ghearradh dheth, agus am faobhar air a mhadadh gus nach gearradh e na sìolan mar a ghlacaist iad. Bhiodh cuid a’ toirt seòrsa de dh’fhiaclan anns a’ chorran shìol. Chunnaic mi a dhà dhiubh seo (corrain shiol) nuair a bha mi shuas aig an tigh air an t-samhradh-sa fhéin. Bidh cuimhne agaibh gu robh corran eile aig na bodaich: corran-speal. Bha e mar seo: [see third illustration below]. Is e arm eagalach a bha seo. Bha cùl air an iarunn aige mar air iarunn na speala agus bhiodh sibh ga ghleusadh le cloich-speal. Bha e mór seach corran cumanta. Seo a nise mar a bhithist a’ glacadh nan sìol leis a’ chorran-shiol anns an Fhadhail Mhóir shuas aig Crabhlastadh, ann an Uig Leòdhais. A’ tòiseachadh ann an seo [i.e. àite tòiseachaidh in the illustration] agus a’ gabhail air aghaidh. Bha peile-mór ceangailte le sreing ri do mheadhon. Peile-mór a’ cheàird no peile suinc. No peile-caol a’ cheàird (chan eil easan a’ dol an diugh idir). Bha thu a’ tòiseachadh na sgrìoba mar bu trice thugad. An uair sin a’ tionndadh a’ chorrain agus a’ toirt na sgrìoba bhuat. Mar sin a’ gabhail air d’adhart gu’n tachradh sìol riut. No beathach beag neimheil eile. Biast na Fadhlach, mar a chanas fear Chrabhlastaidh rithe. Iasg beag airgiodach ann an dath ’s an sgeilm, agus gathan neimheil innte. An stangaran a tha mi an dùil a chanas an Hearach rithe. (Ri siol air leth mór canaidh sinne an Uig gobag rithe. Dé a chanas an Hearach chan eil fhios agam.) Ma bhios tu airson cuideachadh air glacadh nan siol a shealltuinn uair sam bith, cha dean e deifir foighneachd mu an chùis do Mhurchadh. Bha Murchadh ris an obair sin mu na siolan bho bha e òg ’s a’ dol do an sgoil gus an a dh’fhàs e ’na dhuine agus a’ dol leis an lìon-bheag. (Siol as fheàrr airson cnòdan, agus là grianach nach bi ro fhuar. Is e luga as fheàrr airson na h-adaige. Sin gliocas agus léirsinn nam bodach a bha sean nuair a bha Murchadh òg.) Cha chanainn gu bheil móran lìon-bhig ’ga dheanamh ri cladaichean na Hearadh an diugh. Is e glé bheag dheth a tha ri cladaichean Uige an diugh mar an ceudna. Tha sabhs air na siolan air leth math, cuideachd. Agus tha iad air leth blasda mar bhiadh, agus air leth tacmhor. Cha tig acras air duine air luathair [?] as déidh feed de na siolan. A thaobh sealladh air lìonmhorachd, cha chreid mi nach e sealladh air an t-sil-ghainmhich anns a’ bhàgh againn fhín (Camus Uige) a dhleasas a’ cheud àite. Cia mheud mìle, no cia mheud muillion dhiubh seo a bh’ann? Agus faoileag is biorach air am muin [?], as an déidh, gu’n robh iad a’ leum ’nan sgaothan as an uisge, airson teàrnaidh, ged nach bu mhór an ciall. Bha dùil ’am gu robh bleideagan an t-sneachda ann an lìonmhorachd gu leòir. Bha dùil agam sin, gus an siod. Is iomadh rud a chì am fear a bhios air an dùthaich nach fhaic fear a’ chabhsair luim! Dà nì a chunnaic mi-fhín le mo shùilean aig sìol ’ga dheanamh: Chunnaic mi siol (te mhath mhór) a’ snàmh cho neo-lochdach, ma b’fhior, am measg cliath de chudaigean òga (siol chudaig) agus an uair a b’fheàrr ’s a b’fheàrr a bhiodh na creutaran bochda, bheireadh i tè as agus dh’itheadh i i. A rithist, uair eile, chunnaic mi sìol a’ gabhail na h-ite a bhiodh againn ag iola (fly-fishing). Sin agad ma tha na rudan a chì duine nuair a bhios e muigh, agus a shùilean fosgailte.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[sìtig]
-
“’S dàn a thig gach cù air a shìtig fhein.”
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[taigh]
-
An tigh: mullach an taighe, an simileir, an dorus mór, an dorus cùil, làmh an doruis, an iuchair, èarneis, a chlach-steidhe, bith an doruis, ursainn, coire siuga.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[taigh]
-
An tigh: na ballachan, na h’uinneagan, an dorus mór, an dorus cùil, làmh an doruis, iuchair, earneis (furniture), snidheachan, bòrd (table).
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[tigh Gàidhealach]
-
Bheirinn fo ur comhair seann tigh Gàidhealach a chumail fo ur beachd. Agus na bh’anns an tigh agus a mach bho an tigh. Seann tigh Gàidhealach thubhairt mi. Seann tigh Albannach a bhiodh ceart. ’Se seann Alba a bh’anns a’ Ghàidhealtachd. Thuirt an seanalair Iain Hamaltan air a’ Wireless anns na 30-an agus e a’ bruidhinn mu an Ghàidhealtachd, agus air na h-eileanan, “holding the essence of primitive Scotland”. Dh’fhaodadh sibh an tigh a roinn na thrì pàirtean. Bha againne: uachdar an tighe; (faic cùlaist) aig an teine; air feadh an tighe. Agus an sabhal. Agus smaite tighean beaga a thuilleadh air an sin.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[treinidh]
-
Cha deanar treinidh gun triuir ’s tha i cùbach gun cheathrair. Refers to the numbers required in courting.
Location: North Uist, Tigharry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[uaireadair]
-
“Tobar òir an cùl na beinne, Cùl òir oirr’ ’s beul gloine.” Tòimhseachan. Am freagairt: uaireadair (watch).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[uiseag]
-
“Thuirt an uiseag ris an fhaoilleach càite an do dh’fhàg thu an laoghan bochd. Dh’fhàg mise e an cùl a’ ghàraidh ’sa dhà shùil na cheann mar phlòc.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
amhach
-
nn . ‘neck’: gen.: rug e air cùl amhaich a’ chòta aige
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
amhach
-
[æ̃hux] n. ‘neck’; gin.: cùl na h-amhaiche [nə hæ̃w-hiçəɣ]
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
an colfhad (cùl fhad)
-
the first peat cut in the tier.
Origin: Harris, Bernera
Category: Mòine / Peat-Working
-
an cùlaist
-
againne an rùm a b’fheàrr.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
an cùlan
-
Passage connecting dwelling-house to barn.
Category: Àiteach / Agriculture
-
an sgrath (I)
-
Bhithist a’ gearradh sgrath, fàd na spàide air thiuighead bharr na h-uaghach. Bha maide cruinn air a chur am broinn na sgratha agus an sgrath air a rolaigeadh gu casan na h-uaghach. Nuair a bha a h-uile cùis deiseil bha an sgrath air a rolaigeadh air ais agus an uaigh air a crìochnachadh ’s air gabhail aice. [NOTES: slipped under ‘sgrath (fem)’.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
an uamhla
-
Am muir-mór, domhainn. “Dòmhnull ’na sheasamh air bearradh na creige agus an uamhla ghorm fodha.” “Thoir an uamhla dha”, chanadh sinn mu dheidhinn cù anns nach biodh feum (bàth ’s a’ mhuir e).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
aodach-cùmhnaidh
-
[w:d̪ɑxkw̃:ṉi] Notes: best clothes, Sunday best.
Location: Sutherland, Bettyhill, Skerray
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ cur gu rathad
-
Nuair a bhios a’ mhoine tioram tha i air a cur gu rathad far am faigh làraidh no tractar thuice gus a toirt dhachaidh. Tha a’ mhoine cho fada bho chuid ann an Nis is gu feum iad tri dòirtidh a dheanamh orra. (a) Ga dòirteadh aig rathad far am faigh tractar thuice. (b) Aig rathad far am faigh làraidh thuice. (c) Aig an tigh á làraidh. Tha a’ mhoine ga cur gu rathad (1) Ann am poca air do dhruim. (2) Ann an cliabh air do dhruim. (3) Ann am barra-cuibhle. (4) Ann am ‘Float’. (5) Le each is cairt. (’Se aon each a tha a’ deanamh sin an so an diugh - 1967) (6) Le tractar. (7) Agus chunnaic mi air cùl Steòrnabhaigh cuid ga cur gu rathad ann am ‘Prams’.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
a’ toirt brag air cùbainn
-
preaching.
Origin: Lewis, Uig
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
bacan
-
[bɑxkɑ̃ṉ] Quotation: bacan cùil, bacan aghaidh. Notes: earmarks.
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bacan
-
Quotation: bacan aghaidh, bacan cùl. Notes:
Origin: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bacan
-
[bɑxkɑṉ] Quotation: bacan aghaidh, bacan cùil. Notes: earmark.
Origin: Strontian
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
balbhanaich
-
Quotation: Tha rudeigin air cùl a’ bhalbhanaich a tha an seo. Notes: a calm, deadness in the weather.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ball-cùil
-
the back rope.
Location: [Harris], Scalpay
Category: Iasgach an Sgadain / Herring-Fishing
-
barr-a-cùg
-
[bərəˈk̚u:kᶜ] Notes: the flower of the potato plant. Only Embo speakers know and use this word; unknown in Golspie and Brora. Source: Sandy MacKay, Hall St., Embo. Date: spring 1968.
Location: Sutherland [see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
barradh
-
Quotation: “Dean barradh leathan – sia fòidean is cùlag.” Notes: the width that has been turfed in order to be cut.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beulanaich
-
front ones (of anything). Cùlanaich – back ones.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beum
-
Quotation: Beum cùl. Beum beulthaobh. Notes:
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Oldshoremore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beum
-
Quotation: beum aghaidh, beum cùil. Notes: earmark.
Origin: Strontian
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bragair
-
nn ‘champion’ chuirinn an cù __ bochd dhan t-seileir: ~ clìor do chù ‘ bh’ ann cuideachd, ‘s e, ~ do chù
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
bréid
-
“A’ cur bréid oirre” – air tearainneach, gus nach fhaigheadh an rùd air a reitheachd. Bréid mar an ceudna air uan-reith no rùd òg gus nach fhaigheadh e air reitheachd a dheanamh. Caora bho a cùlaobh. Bréid oirre (de phoca no de oighlisgean). Bréid air rùd (fo an mhionach).
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
buailtean
-
a flail for thrashing the corn, etc. Cha robh cuip a bh’air an cùlabh nach deanadh a chùis ’na bhuailtean; orra mo dhùirn orra a thopan, ’s mo sheachd mollachd aig an cluasan. – song (Harris), (a Harris song). Reference to rats; here ‘cuip’ indicates their tail(s).
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buideal
-
[bu̜dʹɑɫ] Quotation: a’ cur buideal air duine neo air cù. Notes: attaching a piece of string to a person’s back or to a dog without their knowing.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buille-cùil
-
blow from behind. [See cùl-bhuille.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bun-na-cùise
-
basis.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bòidheach
-
adj. ‘pretty’: cù, neo’r-thaing, a bhio’ ~: fionnadh lom, ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cachaileith
-
Quotation: cachaileir [kɑxəlɛɾ]. Notes: Gate for cattle, between crofts and cùl-cinn.
Location: Skye, Staffin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailbh
-
[kɑlɑv] Note: partition between the “àite-teine” and the “cùlaist”.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cait chùil
-
another name for the above hinges [i.e. cùl cheannaich (q.v.)].
Location: North Uist, Locheport
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caoch
-
Quotation: 1. an caoch. 2. cù caoich. Notes: 1. rabies. 2. a dog suffering from rabies.
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cas-bheag
-
Quotation: a’ cur cas-bheag air cù. Notes: putting a rope round a dog’s neck with a loop hanging down. Through this loop is put one of the front paws. Restricts freedom of movement.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cas-bheag
-
Quot.: “a’ cur cas-bheag air cù”. Note: one of a dog’s front paws in a sling hanging from its neck. To prevent it from straying too far.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
casg
-
[sic] “Chaisg e an cù.” [NOTES: slipped under ‘caisg’.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
cearn agus cùlais
-
but and ben; cearn – kitchen; cùlais – back place.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clach-rathad
-
Ceum clachach, an cumantas eadar dà chnoc, a muigh air cùl baile no a muigh ’s a’ mhòintich.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cluiche air na putanan
-
Cho fada agus a tha cuimhne agam is ann faisg air an aon seòrsa a bha na trì cluicheannan-sa [i.e. cluiche air na putanan, cluiche air na clacha beaga and cluiche air na sgilligean]. Gun mhóran eadar-dhealachaidh, ma bha eadar-dhealachadh sam bith, ach anns na h-ainmeannan. Bhiodh sinn cuideachd ’g an dèanamh a muigh air a’ chùl le buachar tioram nan caorach as t-samhradh. (Airson ‘cùl’ agam-sa tha mi deanamh a mach gur h-e ‘cùl-cinn’ a th’aig Dòmhnall Iain (fear na Hearadh.) Feuchaibh e!)
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
clòsaid
-
closet. Also called ‘cùlaiste’.
Origin: Na Hearadh [Harris]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cnag na cùise
-
used for someone who was in the midst of a debate or in the centre of affairs.
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cnaidsaireachd
-
prior to the modern established trade of a joiner in these islands this is a word people used when referring to someone who was always working with wood. “Bha e a’ cnaidsaireachd air cùl an taighe.” Obviously not considered as a viable occupation, even if you were doing odd jobs for neighbours, which was also called ‘cnaidsaireachd’.
Location: North Uist, Lochportan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
crannag
-
Notes: pulpit. Never “cùbainn” in Islay.
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cròcan
-
[kɾɔ:xkɑṉ] Notes: earmark. (or cùlag)
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cudan (m)
-
a wooden tub, or pail (N.E.). It is possible that the name Clach na Cùdainn was originally Clach na gcudan or Clach nan cudan, with lengthening of “u” by Anglicisation, vide Bàrra for Barra.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuid nan òisgean
-
“A’ deanamh cùid nan òisgean” – ag ullachadh ’s a cur a mach an cuid do na h-oisgean.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
cuilean
-
Quotation: A chuilein! Notes: used as term of respect < cù.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuilltaigh
-
the end of an old thatched house where animals were kept. [NOTES: note added above ‘cuill’ – cùl.]
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuilltair
-
a sulker. [NOTES: corrected to ‘cùillteir’.]
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cul ceinn
-
common grazing. [NOTES: corrected to ‘cùl-ceinn’.]
Origin: Na Hearadh [Harris]
Category: Àiteach / Agriculture
-
curainn de’n t-sioda
-
plaits of silk. [NOTES: ‘curainn’ corrected to ‘cùrainn’.]
Location: South Uist, Smerclete
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còir
-
Notes: traditional statement of Gaelic Preacher – “M’as sguir Dia nan Gràs, bi cùpan do chor cho làn ri cùpan do chòire.” Còir – also used in the sense of kindness – duine còir.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còrd (E), na cùird
-
[NOTES: slipped under ‘cùird (pl) cord (s)’ with ‘na cùird’ as the quotation. Definition: Part of coffin.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
cù
-
Notes: the dogfish.
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Oldshoremore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù sheilgeadh. Notes: hunting dog.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: an cù. Notes: dogfish sometimes referred to as “an cù”.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
nn ‘dog’: pl.: Macdonalds, bheil fhios agaibh, na coin
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cù
-
Quotation: an cù agus an gala. Notes: fox and vixen.
Location: Ross-shire, Dornie, Morvich
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù strùmach. Notes: a dog with a short, cut-off tail.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù eunaich. Notes: retriever.
Location: Skye, Glasnakille
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: Bha a’ lion làn choin. Notes: sometimes applied to “dogfish”. “Biorach” also used.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù caoich. Notes: a dog suffering from rabies.
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: Chan e là marbhadh na féidh là biadhadh nan coin.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù cruinnichidh. Notes: a “weirer”. A dog which gathers sheep towards the man. Cf. “cù fuadaich”.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù
-
Quotation: cù fuadaich. Notes: a “hunter”. Cf. cù cruinnichidh (sic).
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù a’ glagadaich
-
continuous barking of a dog.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù a’ roulladh chaorach
-
a dog gathering sheep but without its master. Therefore means to worry sheep. [NOTES: note added above ‘roulladh’ – robhladh.]
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù duine
-
unpopular character.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
cù gorm
-
greyhound.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù leth choilair
-
when half the dog’s collar is white. Supposed to be an indication of a good working dog.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù odhar
-
beaver.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù stubach
-
a dog without a tail.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù-chaorach
-
sheepdog.
Origin: Tiree
Category: Caoraich / Sheep
-
cù-crodhaidh
-
[NOTES: slip not found.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
cù-dubh
-
Notes: otter.
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù-eunach
-
Notes: gun dog.
Origin: Blackburn, near Glentarff
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cù-fuadaich
-
Cha deanadh an cù-fuadaich càil ach am fuadach fhéin. Chan eil cù-fuadaich aca againne an àite sam bith an diugh cho fada ’s is aithne dhomh. [NOTES: slip not found.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
cù-mara
-
Notes: dogfish.
Origin: Coigach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbach
-
hiding in a crouching way.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
cùbach
-
careful.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbach
-
niggardly. Tha i sen cho cùbach. (Harris)
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbag
-
crounching [sic] female. [SLIP: crouching female.]
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaid
-
pulpit.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaid
-
Notes: pulpit.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaid
-
Quotation: a’ chùbaid mhór. Notes: the main pulpit as distinct from where the precentor stands.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaid
-
Quotation: a’ chùbaid bheag. Notes: the precentor’s place.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaid
-
pulpit.
Location: Arran, Pirnmill
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùbaid
-
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùbaid
-
Notes: pulpit.
Origin: Culkein
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaidh
-
Notes: pulpit.
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Droman
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbaidh
-
Notes: pulpit.
Location: Sutherland, Durness, Balvoolich
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbainn
-
Pulpit.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùbair
-
Notes: cooper – in charge of the casks at the distillery.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbhran
-
perfume.
Location: North Uist, Lochmaddy, Crombagh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùbinn bheag
-
for a lay preacher or for the precentor.
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùbinn mhòr
-
for the minister.
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùdaich (v)
-
build.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùdaichean
-
buildings.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùdainn
-
Notes: a tub.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùdainn
-
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùideas
-
without. “Is fhearr a bhith cùideas sin.” “Cùideas a dhul do’n sgoil”, etc.
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùidhteag(an)
-
[kuijɑ̟ɡ̊] 77 [Whiting].
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùil
-
nn ‘back’: a chur a-staigh ann an ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cùil
-
(a’ bhuntàta) Big box-like wooden structure usually in barn – for storing potatoes.
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùil
-
Notes: box-room.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùil (pl.)
-
backs or slabs, from sawmill.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùil a bhunata
-
where potatoes are stored.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùil bhuntata
-
Big box-like wooden structure usually in barn – for strong potatoes. [NOTES: spelled ‘cùil a’ bhuntàta’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùil chumhaig
-
hemmed in.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùil lion
-
a closet for nets.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùil mhònach
-
a peat-closet.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùil nan òisgean
-
separate part for housing this year’s lambs in winter.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùile
-
Notes: a stall.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùilearachd
-
Quotation: Dé a’ cùilearachd a th’ort an sin? Notes: snooping around.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùilearachd
-
[ku̟:ləðɑxk] Quotation: a’ cùilearachd. Notes: observing in a sneaking way; snooping.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùillean
-
Notes: sticks placed in pyramid fashion on top of the “surrag” in a kiln.
Location: South Uist, Eochdar, Balgarva
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùirn
-
[ku̜:ʴṉ] Notes: churn. [NOTES: the turned r used for the symbol which is unclear in the original.]
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùirt
-
Edge of fasgnac.
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùirt
-
nn f. ‘court': a’ ch. mhòr [xu:ɽʂtʹ v « o:r]; gen.: latha na cùrtach [k h u:rt həx]: court day
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cùirt
-
Quotation: B’e sin a chùirt! – Some honour! (usually in sarcasm) Thubhairt esan… etc. Reply: Mà be sin a chùirt. – Who cares! A seasamh cùirt – before a court.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùirt na déucan
-
Origin: [Skye], Gleanndail [Glendale]
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùirtein-uinneig
-
Notes: curtain.
Origin: Gigha
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis
-
nn f. ‘matter’: ’s e deireadh na ~, b’fheudar dhaibh a dhol a-nunn
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cùis-bhùird
-
(also) matter of contempt.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-bhùird
-
sneering object.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-bhùird
-
laughing stock.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-chac
-
disgust. A female living extravagantly or elaborately is termed as: Nach i a’ chùis chac.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-dhiachainn
-
matter of sorrow as: Nach b’e chùis-dhiachainn e.
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-fharmaid
-
subject of jealousy.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-ghac
-
[See cùis-chac.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-mhagaidh
-
sneering object.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-sgramh
-
a disgusting matter.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùis-sgrath
-
object of disgust.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: iasgair chùl-chreig. Notes: amateur fisherman.
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: cùl an tallainn. Notes: the “lobby” in the thatched house.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
nn ‘back’: rug e air ~ amhaich a’ chòta aige; pl.: a’ fuireach’ a-mach air na Cùil; gen. pl.: a’ moladh nan Cùl;
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cùl
-
Quotation: cùl nan adharcan [kuuɫ nən öörkʹən]. Notes: back of skull [?].
Location: Ross of Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: “’S ann air cùl a’ ghàraidh a tha sinne.” Note: We are outside the township boundary. (Put also under gàradh.)
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: “cùl an tallan [sic]”. Note: on the animals’ side of the partition or dividing wall in a blackhouse.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: “air cùl a mheadhoin-latha”. Note: after midday. (Put also under meadhon-latha.)
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: cùl na fiacais. Notes: when someone asks “Dé tha sin?”, “Cùl na fiacais.” is the equivalent of “Never you mind!” Cf. cùl a’ bhìogais.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: an cùl. Notes: strip at the back of a shoe.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: cùl a’ mhagaidh. Notes: laughing stock. (or culaidh?) [NOTES: slipped under ‘culaidh-mhagaidh’.]
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: cùl a’ mhuineal. Notes: the back of the neck.
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quotation: Cùl an doruis – the outside. Air béul-thaobh an doruis – on the outside of the door. Air taobh muigh an doruis – on the outside … Aig an dorus – at the outside.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: cùl an teine. Note: area between the fire in the middle of the floor and the door.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: “Chaneil móran cùl as an duin’ ud.” Note: There isn’t much reserve in him, e.g. going to tackle anything. No stamina.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl
-
Quot.: “cùl na speal”. Note: the thick iron part at the back of the scythe blade.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl an tallain
-
(behind the partition) The area into which one entered by the front door – the equivalent of the hall in the more modern houses.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùl an teine
-
the side of the hearth nearest the threshold or door.
Location: [Lewis], Siabost
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùl a’ gharaidh
-
Land between boundary wall/dyke and common moorland. [NOTES: spelled ‘cùl-a’-ghàraidh’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùl bhacain
-
back stays on a boat.
Location: North Uist, [Carinish], Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl caise ri grodaig
-
this would be said of someone who had returned after failing to achieve what he had set out to do. “Thill e dhachaidh ’s cùl caise ri grodaig.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl cheallaich
-
wooden hinges on old type doors.
Location: North Uist, Grimsay, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl cheallaich
-
hinge.
Origin: Barra
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùl cheannaich
-
wooden hinges on older doors. [Cf. cait chùil.]
Location: North Uist, Locheport
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl na curraige
-
Quotation: “Thoireadh iad dhaibh e gu cùl na curraige!”
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl raonaidh
-
goalkeeper.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-acdhainn
-
[sic] ceangailt mun an stiall. Tied around the headpost, to which again was tied smeathag, which was tied around the cow’s neck by cnac (toggle) and drula (loop).
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
-
cùl-acfhuinn
-
[ku̜:ɫɑkĩnʹ] Note: the part of the cow’s tether attaching the “smeadhag” [q.v.] to the “stiall” [q.v.] when tied inside.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-bhuille
-
blow from behind.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-cinn
-
a boundary by a croft with an unauthorative [sic] claimant or possessor.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-cinn
-
‘Common’ grazing land.
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùl-cinn
-
out-run; cathair a’ chùl-chinn – watch-knoll of out-run.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-do-churraic
-
back of the head.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-fraon
-
someone who is being left out of a discussion or pushed into the background.
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-mònadh
-
a corner where the peat was kept after being carried home for burning.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-nan-cóig
-
Quotation: Gheibh thu c. Notes: i.e. fist.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùl-taic
-
The beam which supports the pillar or post on which gate is hung.
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùlag
-
[ku̜:ɫɑɡ] Notes: turf divot, the bottom part of which was usually peat, dried and used as fuel at the back of the fire.
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
Notes: earmark. (Or “cròcan”.)
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
Notes: surface sod, of which the bottom part is peat, cut for fuel.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
a turf.
Location: Tummel and Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
[ku̜:ɑɡ] Notes: turf divot cut when skinning peat. Put at the back of the fire when dry. [ɫ] not sounded. Probably [u̜] takes its place.
Origin: Drumguish, by Kingussie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
Notes: divot usually placed at the back of the fire when dry.
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
Notes: first peat cut (weatherbeaten on one side). Used for the rounded corners of the stack.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
a back tooth.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlag
-
Notes: piece of flesh, e.g. a strip of gigot put on embers when a sheep was killed.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlagan
-
back teeth.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
cùlagan
-
[kuuɫɑ˖ɡən] Notes: molars.
Location: Ross of Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaich
-
turn your back on, forsake.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaidh
-
Potato-cellar. [NOTES: spelled ‘cùlaid’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
cùlainn doireann
-
the equivalent of ‘adag chruaidh’. Part of a rainbow. Indicated bad weather. [NOTES: note added above ‘cùlainn’ – cuilean.]
Location: South Uist, West Kilbride
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaire
-
[ku̟:ləðə] Note: sneak.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaireachd
-
[ku̟:ləðɑk] Note: sneaking.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlais (f)
-
as (m), ais (f) two of many suffixes meaning “place of”.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaisd
-
ceann shuas tigh tubhaidh, pairt shuas an tighe etc.
Location: Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaist
-
recess, wall press.
Location: [Lewis], Siabost
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùlaist
-
[fem.] a bedroom latterly. Earlier it was a closet or windowless room – requiring to be lit.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùlaist
-
back premises.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlaist
-
The earliest of the Skye “black” houses had a ‘cùlaist’, or ‘cùl-taighe’, as it was sometimes called. This room was situated beyond ‘bràighe-an-taighe’ [q.v.], next to the gable, and was so narrow that it could only have been used as a store room. I have seen several of these ruins which were so ancient that they were overgrown with turf, yet the dimensions of the ‘cùlaist’ and other rooms were perfectly clear. In my boyhood days only the older people, the 80-90 group were familiar with ‘cùl-taighe’, or ‘cùlaist’.
Origin: Skye
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùlan
-
black wool round a sheep’s neck (nothing to do with disease, just as a matter of interest).
Origin: Lewis, Uig
Category: Caoraich / Sheep
-
cùlan
-
[ku̜:ɫɑṉ] Quot.: “caora le cùlan oirre”. Note: black patch or collar on sheep on the back of the neck.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlan
-
Na h-uibhir dubh de an chlòimh ann an cùl a’ chinn aig caora, có dhiu air mullach na h-amhach aig cùl a’ chinn. Tha cùlan innte. A’ chaora chùlanach. [Cf. tòn-dubh]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
cùlanaich
-
back ones. [Cf. beulanaich.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlchainneach
-
someone who criticises you behind your back.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlthaobh
-
Quotation: Ma chunnaic thu rud riamh ’s a’ chùlthaobh riut. Notes: (or cùlaibh) You should have known what to expect.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlum
-
dust at bottom of bucket, i.e. of peats.
Origin: Lewis and Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùm
-
vb. ‘keep; last’: ai’son seo a chumail air adhart; dh’fheumadh tu cumail romhad
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
cùm
-
vb ‘keep’:vbl nn.: ged a bhiodh tu ‘ cumail teine; bha e ‘ cumail sgoileadh; an creideamh a chumail suas [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
cùm cainneal ri
-
Quotation: Cha chumadh an Sàtan a chainneal ris an fhear as òige de chloinn Neilly.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùman
-
a cogue, a pail.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
cùmhlach
-
smaller feathers on chickens before developing bigger feathers.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùmhlachadh
-
close.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùmhraidh
-
in the sense of something new or fresh – ‘sgadan cùmhraidh’. ‘Sgadan ùr’ more common and more accurate I would think.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùnadh
-
sparing. Tha i cho math air cùnadh. (Scalpay) [SLIP: Sparing (sic.).]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùnadh
-
saving up, economical.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùngairean
-
tools. “Is e trian ceàirde cùngairean.” “Alastair mac Hànna ag ràdh nach deanamaide spàinean. Dheanamaide spàinean nam biodh na cùngairean againn.” (“Tools are a third of craftmanship.” “Alastair Mac Hanna saying we would not make spoons; we would make spoons if we had the tools.”)
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùngairean
-
tools.
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùnradh
-
a bargain.
Location: South Uist, Milton
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùntan
-
(cùnant) n. ‘covenant’: bha na ~an air a dhèana’
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
cùpa an strainnsair
-
literally the stranger’s cup. Teapot instead of containing 3 cups for a family of 3 would instead contain 4 cups.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùpa tì na’d laimh
-
having tea without sitting at a table, e.g. “An gabh thu tì na’d laimh.”
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùrachan
-
an infant.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùraidh
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Faireachdain / Senses
-
cùrn
-
[kuurn] Notes: churn for making butter.
Location: Ross of Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùrt nan Deacon
-
Deacon’t court.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
cùrtairean
-
the window curtains.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
cùsanach
-
tranquil, quiet; also stationary.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùta snadh
-
prior to balls of wool, wool was measured to the equivalent of an ounce – ‘cùta’. The strands of wool were then made into woollen balls by a process called ‘tachrais’. [NOTES: ‘snadh’ corrected to ‘snàth’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùta snath
-
a hank. [NOTES: ‘cùta’ corrected to ‘cuta’.]
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùthag
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
d
-
[uine] cùin [sic] soft gentle person.
Location: Na Hearadh [Harris], Cluer
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
dorus
-
Quotation: Thug mi cùl an doruis dha. Notes: I put him out of the house.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dorus
-
Quotation: Am fear a bhios ag éisdeachd cùl an doruis cha chluinn e nì math mu thimchioll féin.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dorus-cùil
-
back-door.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dranndan
-
[d̪ɾ[ɑ̃ũ̜]n̪ɑṉ] Quotation: Bha ’n cù a dranndan. Notes: growling.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dunalaich
-
Quot.: “cù a’ dunalaich”. Note: usually used of the howling of a dog (e.g. at the moon).
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dunalaich
-
[d̪ũ̟ṉɑɫiç] Quot.: “Cù a dunalaich.” Note: howling.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
durghail
-
[d̪u̜ru̜ɣəl] Quot.: “cù a’ durghail.” Note: growling.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eilitriom (E)
-
Bha a’ chiste air a cur air eilitriom. Bha i air a ceangal ris an eilitriom le na cùird.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
farchluais
-
[fɑɾxɫɤʃ] Quot.: “Bha e a’ farchluais air cùl an doruis.” Note: eavesdropping.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fear
-
Quotation: Am fear a bhios ag éisdeachd cùl an doruis cha chluinn e nì math mu thimchioll féin.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fearann
-
nn ‘land’: mar gun canadh tu cùl na fearainn [FMM]; gen. pl.: bràigheannan nam ~;
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
fearg
-
nn f. ‘anger’: chuireadh e an fh. orra; tha spionnadh ann an cù nan gabhadh e an fh. ‘ cunnartach
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
fiacas
-
Quotation: cùl na fiacais [fıəxkıʃ]. Notes: when someone asks “Dé tha sin?” “Cùl na fiacais” is the equivalent of “never you mind”. “Fhiacais, tha i fuar” or “Fhiacais, dé nì mi?” also used.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiataidh
-
[fiɑt̪i] Quot.: “Thàinig e gu fiataidh gu a cùlaibh.” Note: stealthily.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fonagradh
-
[fɔ̃ṉɑɡɾəɣ] Quot.: “cù a’ fonagradh a measg nan caorach”. Note: a dog worrying sheep.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
freanadh
-
Quotation: “Feumaidh sinn an cù a leigeil a-steach ach an toir e franadh air an fheòil.” (Smith A about Dunfermline digs) “Thug siud freanadh air na bh’aige anns a’ bhanc.” (Keose) Notes: Bragar ‘franadh’. Not in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fròin
-
embroidery? This could be one explanation. Bha fròin ri na cùirteirean-leabadh, froineas. (I am afraid it’s seldom used if at all.)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fuadach
-
Quotation: cù fuadaich. Notes: a “hunter”. Cf. cù cruinnichidh (sic).
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gala
-
Quotation: an cù agus an gala. Notes: fox and vixen.
Location: Ross-shire, Dornie, Morvich
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gaoisid
-
Quotation: Tha an cù a’ cur na gaoisid. Notes: The dog is shedding its hair.
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geàrr
-
vb ‘cut’ : vbl nn: cù … agus e ‘ ghearradh duine
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
glamhadh
-
Quotation: “Thug an cù glamhadh air a’ chat.” Notes: “The dog snapped at the cat.” The meaning of glamhadh is usually the snapping of a dog’s jaws, accompanied by a growl. Sometimes it implies a lunge.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gnùsd
-
Quotation: Tha an cù a’ gnùsdaich. Notes: The dog is growling.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
iarcùil
-
remote corners, backward places; hence iargalta – rough, uncouth, etc.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
iosgaidan
-
[sic] tendons behind knee and thigh, cùl na coiseadh.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
lanaicneadh
-
[ɫɑ̃ṉɑcṉəɣ] Quot.: “Bha ’n cù air e fhéin a lanaicneadh as a pholl.” Note: had covered himself in mud by rolling in it.
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lannsaid (fhada)
-
bha cùl rithe, agus mar bu trice brat air chor-eigin.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
leabhar-cùnntais
-
account book.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leabhar-mór-na-cùnntais
-
ledger.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
liath-chladach
-
An cladach eadar na creagan móra agus am feur. Is aithne dhomh a dhà no trì àiteachan air cùl a’ bhaile againn fhìn anns am bheil liath-chladach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lion-bheag
-
airson glacadh adagan no cùiteagan ach bithidh am biorach gle thric a’ gabhail a bhiadhaidh. Maorach no feasgan mar bhiathadh air an dubhan.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
loineachdnadh
-
to roll about in some substance. “Bha an cù ga loineachdnadh fhéin thall an sin ann an lòn.”
Location: North Uist, Grimsay, Gearradh Dubh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
magadh
-
Quotation: cùl a’ mhagaidh. Notes: laughing-stock.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mastaige
-
Duine grànda, ’na dhòigh. Duine a nì rudan grànda, agus glé ghrànda. Chan eil fhios ’am an ann bho mastiff masluidh [?] (cù) a tha seo. Faic Dwelly. [SLIP: A man who would “do the dirty” on other people.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
meadal
-
Quotation: Rinn an cù meadal rium. Notes: showed pleasure at seeing me, e.g. wagging tail.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mu réir
-
Quotation: “Leig an cù mu réir.” Notes: “Let the dog loose.”
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
muineal
-
Notes: neck (see amhach). Cùl a mhuineal – the back of the neck.
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mùigean
-
Quot.: “Cho muigeach [sic] ri cù le cnaimh.” Note: nuaranta, gruamach, mi-mhodhail.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
nach b’e ’n cù e
-
mean, careless behaviour.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
nuair
-
Quotation: Nuair a dh’fhàsas am falt tana cha chòmhdaich e cùl a’ chinn agus clàr an aodainn.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
preasadh
-
Quot.: “Preasadh an cùl na h-amhach aige.” Note: skin having become furrowed.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
preaslaich
-
[pɾɛsɫiç] Quot.: “A’ bheil preaslaich ann an cùl na h-amhach agam?” Note: furrows, wrinkles.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
putain-cùil
-
a back row of buttons.
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ro
-
prep. : ‘before’: 2sg.: cùm romhad! cùm romhad! chùm e roimhe leis an tàilleir
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
ràinich
-
Quotation: cù a’ ràinich. Notes: a dog whimpering or moaning.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
scùil
-
the wickerwork container.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
seadadh
-
A’ dealachadh nan caorach bho chèile. Aon, no dhà, no trì, no aireamh eile a mach bho chàch. “Tha e math air an seadadh.” (an cù) [SLIP: Separating one, two or several sheep from the main flock.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
seileir
-
nn ‘cellar’: chuirinn an cù __ bochd dhan t-~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
sgaimhleach
-
[sɡ[ɑ̃ĩ]lɑx] Quotation: cù sgaimhleach. Notes: restless, not able to stay in the one place for very long.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgalairt
-
Quotation: Tha ’n cù a’ sgalartaich [sɡɑɫɑrṯi]. Notes: The dog is yelping. [NOTES: ‘a’ sgalartaich’ in the quotation corrected to ‘a’ sgalairtich’.]
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgaltaich
-
[sɡɑɫt̪iç] Quot.: “cù a’ sgaltaich”. Note: a dog barking loudly. (Shawbost)
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgeimheadh
-
[sɡɛ̃fəɣ] Quot.: Thug an cù sgeimheadh thuige. Note: lunged at him, snarling.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgian cubaireachd
-
used for cleaning out the gaps between the wooden straps in a barrel. For example salt would be removed from barrels used for curing fish by this implement. Sharp circular blade at one end with a wooden handle. [NOTES: ‘cubaireachd’ corrected to ‘cùbaireachd’.]
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgrìob
-
“Chuir e air falbh air sgrìob e.” “Bheir an cù agam-sa sgrìob cho math ’sa thug cù a riamh.” Sgrìob:
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
sic (f)
-
a snatch; thug an cù sic air.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sitig
-
Notes: ’S dàna cù air a shitig fein. Sitig – in the sense of dunghill. Sitig – a ditch, or drain. “’S tric a bha thu cadal ann a sitigean na dùine [sic].” Sitig – in the sense of site. “Bithidh esan a siubhal na sitigean.” He goes from house to house – or from site to site (certainly did not mean from dunghill to dunghill).
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sleigh
-
nn f. ‘sleigh’ : dat.: seventy-five miles air sleighidh [sle-iç]; pl.:chaidh mise a thoirt ar cùl ~eachan, chaidh mise … ann an ~eachan
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
snàigear
-
Note: sliagair leisg; cùlaire camachdach.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sodal
-
[sɔd̪əɫ] Quotation: Rinn an cù sodal rium nuair a thàinig mi. Notes: It showed pleasure by making a fuss.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
soillsich
-
vb ‘shine’ : cond.:chunna mise cù againn fhìn agus shoillsicheadh an dealanach air an druim aige
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
sotal (sic)
-
[sɔt̪ɑɫ] Quotation: Rinn an cù sotal rium. Notes: adj. sotalach [sɔt̪ɑɫɑx]. Sodal.
Location: Tiree, Caolis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spionnadh
-
nn ‘vigour’ : cha dèanadh ~ duine an deamhan a chur air falbh idir; ‘s feadhain deagh spionnadh a bh’ ann; tha ~ ann an cù nan gabhadh e an fhearg ‘ cunnartach
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
streamadh
-
Quotation: pl. streamaidhnean. Streamaidhnean feòil air cùl amhaich. Notes: folds or wrinkles of flesh.
Location: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
strùmach
-
Quotation: cù strùmach. Notes: a dog with a short, cut-off tail.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stuig
-
[st̪iɡʹ] Quot.: “Stuig an cù ann.” Note: set the dog on him.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stuigeadh
-
“Stuig e an cù.”
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
sàth
-
Quotation: 1. Sàth an cipean. 2. Shàth mi an capull cùl an taighe. Notes: 1. Drive the pin into the ground. 2. I tethered the mare behind the house.
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
séip
-
Quotation: Ghabh an cù séip eagallach! Nach tu a ghabh an séip! Notes: a big meal – a “tightener”. Also used in Lochinver – heard from Miss Ina MacKenzie.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sùisdean
-
Quotation: Tha an cù a’ dol mun cuairt le sùisdean. Notes: a type of distemper (?) which causes a dog to go round in circles. [NOTES: slipped under ‘sùistean’.]
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tallan
-
Quotation: cùl an tallainn [sic]. Notes: The “lobby” in the thatched houses.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tarbh
-
Quotation: Cuir tarbh a dh’Éirinn agus thig e ’na tharbh as. Notes: a number of similar sayings, e.g. “Cuir cù a Shasainn,” “Cuir cat do’n Fhraing…” etc.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
teann, ~ air
-
prep. ‘near to’ : chaidh mi gu math ~ air; cho ~ ‘s ‘ bha esan a bhith air a mharbhadh; tha e ~ air àit’ ris an canadh iad Ceap Cùbraich [MM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
thug
-
Quotation: (Keose) Thug an cù a mhùn gu a mhaighstir.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tigh-cùil
-
scullery. Bheil tigh-cuil [sic] a mach ás.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tòn-dubh
-
An aon seòrsa rud [i.e. like cùlan q.v.] aig ceann eile na caorach. Na h-uibhir de an chlòimh dubh aig deireadh na caorach. Aig a deireadh, gun a bhith suas air an sin. Sin tòn-dubh. A chaora thòn-dubh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
tùrail
-
Intelligent or skilful. Tha e againn an dà chuid. Ach na’s motha ‘skilful’. Tùrail – math air a làmhan a thaobh fiodha agus gnothaichean eile, math air tuigsinn dé mar a tha cùisean mu na cuspairean sin etc. agus math agus grinn air dèanamh.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
uinneag-cùil
-
back window.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ullag
-
Quotation: Bha cùisean ann an àird nan ullag. Notes: merriment, glee.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àirde
-
Quotation: Bha cùisean ann an àirde nan ullag. Notes: the height of merriment, glee.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
éisd
-
Quotation: Am fear a bhios ag éisdeachd cùl an doruis cha chluinn e ni math mu thimchioll féin.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
“Bus-dubh”
-
[cù]
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
“Caoran”
-
[cù]
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
“Do sheanmhair a stigh an sin!”
-
’Se seo a chanadh sinne ri cù aig toll airson gu’n tòisicheadh e a’ sgrìobadh. Agus abair gu’n deanadh e sin! [NOTES: slipped under ‘seanmhair’.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
“Feadag”
-
[cù]
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
“Tha an cù a dol cas orra.”
-
Tha e dol faisg air na caoraich. A’ dol cas riutha:
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
“Thig gu mo chois”, “Gu mo chois.”
-
A’ toirt a’ choin thugad. Come ahint. “Come(r) ahint” (mar a bhiodh aig fear Port a’ Chuilinn [?]) Anns na Hearadh, an àiteachan có dhiù, ’se “cùl nan cas” a chanas iad ri “Gu mo chois” againne. [NOTES: slipped under ‘cas’.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog
-
”Sig!”, “Sig a mach á sin.”
-
’Se seo a chanas sinne ri cù airson a teiche as an rathad ort agus laighe. [NOTES: slipped under ‘sig!’.]
Origin: Leòdhas, [Lewis], Uig an Iar
Category: Stuigeadh Coin / Encouraging a Dog