-
(Biadhtach, dubh-chladach, spicean, ’se E a bhios unnda-san.)
-
[?]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
-
(Seòladh)
-
Tha dithis air am bi botunnan dionach ga cumail ’na h-aite an sin, no dithis anns an eathar le ràmh a fear an taice ris a ghrunn. Tha an t-uidheam iasgaich a nise ga chur innte – na raimh, an crann, an seòl, an stiùir, dà phuta, dà chàbull, dà chruaidh agus na sgùiltean. Tha an dubhan comhallach innte daonnan.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
15. Ùrlar dubh
-
Made from a mixture of clay and sand with sheep’s urine. The ‘ùrlar’ tended if anything to be slightly lower than the level of the ground outside. [NOTE: see the illustration under ‘Old Tiree house’.]
Location: [Tiree, Scarinish]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
2. dubh-fhad
-
(H, A)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Am Fear Dubh
-
Satan.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
An dubhan
-
Tha an dubhan air a réileadh ri ceann na snòta.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
An t-Abhaisteir
-
“Cho dubh ris an Abhaisteir”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Anns a’ bhraga
-
“Tha mi anns a’ bhraga.” ’Se sin a chanadh sinne anns an Rudha nuair a dheidheadh an dubhan a sàs anns an fheamainn a bha ri fas domhain aig bun na creige. Chan eil iad a’ gnathachadh an fhacail leis a chiall so ann an Nis idir. ’Se ‘braga’ chanas iadsan ri sgeir (reef) anns an uisge.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
A’ cur
-
Tha an sgiobair a’ cur, ’na shuidhe air an sguit amna [sic] [anns?] an deireadh agus tha fear air an tobhta deiridh a’ cumail ris na sgùiltean agus aig an aon am a’ ceangal an lion bheaga r’a cheile, is tha sin a’ dol gus an teid an dubhan mu dheireadh a mach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
A’ cur
-
Tha an sgiobair air an sguit deiridh agus is e esan as trice a bhios ri cur. Tha fear a dh’aon ghnothaich air an tobhta deiridh gus gach sguil a chur chun an fhir cura. Tha e cur sguil air an t-sòla eadar e fhein agus an sgiobair agus a’ ceangal an lin bhig [ri?] fear de earbaill seasg na cruadhach agus tha an sgiobair a’ ceangal a’ chabuill ris an earball seasg eile a’ deanamh cinnteach gu bheil pailteas cabuill aige a reir an àirde aig a bheil e. Tha na lin – lin mhóra, lin bheaga, no lin sgadanach air an cur air ‘taobh a deas na luinge’ agus tha na lin air an cur is air an togail mu ghabhas e deanamh le ruith sruth na tìde mhara – gu h-àraidh ma tha t-earbsa ann an ràimh no seòl – agus ma bhios sruth anabarrach laidir ann tha puta suap a’ dol air a’ chàbull. Tha an càbull, a tha ’na luban réidh air beulaibh an fhir cura a’ ruith air a shocair tre làmhan, a’ chruaidh air a slighe chun a ghrunn a’ toirt a mach an lin bhig gu réidh as an sguil. Tha an càbull a ruith tre làmhan an sgiobair a chionn mu theid an lion troimhe cheile no mu ghlacas dubhan ann an àite sam bith gu stad e a’ chruaidh gu h-obann fhads a bhitear a’ réiteach sin. Tha an t-eathar aig an am so gu tric ’na stad no an dithis a tha air na raimh a’ cumail fòdhpa gus an dean a chruaidh grunnd dheth.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Boit no boite
-
(Bait) Tha an lion beag air a bhiathadh ann an sgùil, le boite ga chur air gach dubhan.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Chuir e dubh air a’ gheal
-
to maintain a point using lies.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Cleachdadh
-
Shios againne ann am Portnaguran na’n tigeadh iasg annasach mar sùil-òir, no creachan air lion bha am fear leis am biodh an lion gan dleasadh dha fhein. Da mhìle suas air an sin anns an Rudha ann an Siadar na’m ann air druim an lin a bhiodh an creachan air greimeachadh ’se sgiobair a bha ga dhleasadh, ach ’nam ann air an dubhan a bhiodh e air greimeachadh ’se fear sgròbaidh a bha ga dhleasadh – cha robh facal aig fear an lin anns a’ ghnothach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Clibeadh
-
Sin an slaodadh beag a tha an t-iasg a toirt air an dubhan nuair a shluigeas e am boite. ’Se cur seachad anabarrach solasach a tha ann a bhith dòrghachd gus an tig a’ bhiorach. Nuair a thig ise ’na sgaoth as dòcha gur e tri cinn adag a bheir thu steach don eathar air do dhubhain. Tha a bhiorach làidir is tha i dona gu bhith gearradh na snòta. Is iomadh biorach as an deacha an fhuil a leigeil is a’ tilgeil air ais don mhuir agus ann an tiota bhiodh i air a h-ithe aig a càirdean. Bhiodh cuid dhuibh [sic] a’ breith nan iseanan anns an eathar agus nuair a thilgeadh tu iad so a mach bhiodh iad am broinn chàich mus canadh tu sgian.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Corcach
-
Hemp. ’Se corcach a tha ann an druim an lin. ’Se dòrgh-dhradh garbh a tha anns na snòtaichean – aig amannan air am fileadh dùbailte. Tha an lion mór air a chur thuige air an aon dòigh ’sa tha an lion beag. Chan eil eadar dhealachadh eadar lion mór is lion beag ach ann an gairbhead an droma, am meud nan dubhan, is an truimid na cruaidhe.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Deanamh na snòtaichean gaoisde
-
’Se muigh no earball eich a bha so – dubh no geal. Chan fhaca mi a riamh gaoisde ruadh. Tha mu shia gu ochd de ghaisneannan gaoisde agus mu ochd oirlich de fhad a’ dol gu snòta. Tha thu a’ cur snaim ‘half-hitch’ agus a’ deanamh da leth air fad air an aireamh de ghaisneannan so – tri no ceithir air gach taobh. Tha an t-snòta an nis ga toinneamh le do bhois air do ghlùin, agus gus a fàs craiceann do ghlùin cleachte ris an obair so tha thu a’ cur cràiteachan de luathaidh as an teine oirre an drasda ’sa rithist, ach am beagan uine cha leig sibh a leas so oir theid a’ ghlùin mar crodhan. ’S mise fear a bha thall ’sa dh’fhairich. Tha thu a’ dùnadh gach snota le ‘half-hitch’; a’ ceangal snota dhubh is snota gheal r’a cheile, agus an sin ris a’ chalp. Tha thu a’ reileadh dubhan aig ceann gach snota is tha an lion beag a nis air a chur thuige.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Domhall Dubh
-
Origin: Lewis, Uig
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Domhnull Dubh
-
Satan.
Origin: [Skye], Gleanndail [Glendale]
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Driamlach
-
Dragh caol laidir. Bidh fad gu leth na slait agad air slait mhóir. Aig ceann fosgailte an dragh so bidh snòta de wid le dubhan air airson biadhadh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Druim an lin
-
An t-sreang air fad ris a bheil na snotaichean ceangailte. Tha trì eatheannan eadar gach snòta no dubhan. Chan eil sreang na snòta cho garbh ris an druim ach tha i air a dual dùbailte.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Dubhan charbhanach
-
Dubhan na’s motha is na’s làidire na dubhan lin bhig le car anns a’ ghlaic.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Dubhan comhallach
-
[sic] So dubhan mór iarruinn air a dheanamh le gobha is air a leigeil do bhata làidir fada gus an t-iasg trom a thogail a steach don eathar no don bhàta. Gu tric is ann de spàg grapa a tha an dubhan so air a dheanamh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Dòmhnall Dubh
-
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Dòmhnull Dubh
-
An Sàtan.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Easgann uillt
-
Easgann mu shia no seachd a dh’oirlich a dh’fhad air a feannadh is air a faileadh air a réileadh ri dubhan charbhanach aig a’ phas agus sios pios an calp gu glacadh liùgh. Se easgainn ‘rubber’ as tric a tha aca an diugh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Fangh
-
Bidh an sgiobair a’ toirt nan òrdughan. Nuair a bhios e air son luib a thoirt air an lion bheag ceanglaidh e clach no cuideam beag ri druim an lin ach an lub an lion gu cothromach air a’ ghrunn. ’Se ‘fangh’ a tha air a’ chuideam so. (Fangh, a vey nasal ‘n’.) Nuair a theid an dubhan ma dheireadh a mach tha earball an lin sin air a cheangal ri earball seasg na cruaide [sic], is a chruaidh ’sam puta ga thilgeil a mach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Geal ris a’ chruaidh
-
Tha so a’ ciallachadh gu bheil iasg air an dubhan as fhaisge air a’ chruaidh. Tha cuid ann fhathast nach eil ag iarraidh so oir tha iad don bheachd gur e mealladh a tha ann is nach fhaigh iad móran éisg as a chur so.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Gearrloch
-
Inbhir Àsdal, Fionn Loch, Lochan Fada, Tealladal, Creag Thollaidh, Turnaig, Uaghaidh, Beinn Àirigh a’ Charr, a’ Mhaighdean, Gruinneard Garbh, Meall na Doire, Sròin Dubh, Bad a’ Chròtha, Port an Sgùmainn.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Gleann Cuaich, Ceann t-Sàil
-
Sgor Beag, Creag nan Damh, Allt Beithe, Gleann Seile, Achadh nan Gort, Loch Dubhthaich, Loch Luinge, Coille na Tobhtaig, Conchra, Poll an Tairbh, Omhanaich.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Lion-beag
-
Tha sia sreangan a’ dol gu aon lion beag. Tha trì fichead aitheamh a’ dol gu aon sreang. Tha aon aitheamh eadar gach snòta no dubhan. An diugh ’se leth aitheamh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Lion-coise
-
Sreang lin bhig air a cur air an tràigh nuair a bhios an tràigh a muigh air a cumail le da chloich bhàithte, agus ga togail nuair a theid an ath thràigh a mach. Feumaidh tu bhith aice mus fhàg am muir i air an neo ma bhios iasg oirre ’se faoileagan a gheibh thu air na dubhain.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Lion-leóbag
-
Tha e mu thri cheud troigh a dh’fhad is mu cheud troigh a leud ach gheibh thu cuid na’s motha is na’s lugha na sin. Tha ceithir cluasan air is coig òirlich anns gach mogul. Tha àrcaichean caola mar arcaichean botuil a’ ruith an druim àrd mu shia òirleach dheug bho cheile, agus mu choinneamh gach àrca sin air an druim iochdair tha piosan de luaidhe chaol. Tha poca air fhighe anns an lion fhein is tha na leóbagan is na sòrnain ga suaineadh fhein anns a’ phoca so. Bidh barrachd air an sin ga suaineadh fhein ann – eoin mhara – an sgarbh, an t-eun dubh is bughaidean, is chunna mi aon uair burbhailleach bhòidheach air a bathadh ann am fear is chuir e an aghaidh an lin so mi.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Loch-Abar
-
Inbhir Allt Coire an Lochain, Drochaid Lòchaidh, Beinn Nibheis, Sgor Choinnich, Meall Lochan nan Dubh Lochan, Allt a’ Ghiùbhais Chruinn, Loch Airceig, Loch Garadh, Gleann Cinngidh.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Lèathad Mo Lèis
-
polite way of saying ‘mo mhàs’ or ‘tón’. An old lady who was brought up in Braenish, Uig, near the Black-Nuns’ House, often used this expression. Could it have any connection with Mo Leis, Irish saint, who may have visited Tigh nan Cailleachan Dubha. (It was the same lady who used the word ‘lamaiseagan’ [q.v.].)
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Meidh (Ann an Nis); Maigh (Anns an Rudha)
-
Faic an dealbh. ’S ann air son iasg a’ chamuis a tha an dòrgh so freagarrach – adagan, cnodain, etc. Nuair a ruigeas tu an grunn iasgaich le na maighean tha toiseach an eathair ga cur ris an t-sruth, is mar a bi an sruth ro làidir cumaidh aon duine le da ràmh i faisg air an aon àite. Tha na dubhain air am biadhadh le sgadan, rionnach, feusgan no maorach is tha am maigh air a leigeil chun a’ ghrunna. Tha thu ga thogail mu throigh no dha bhon a’ ghrunn is a’ feitheamh gu fairich thu clibeadh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Modarach
-
’S ann an Nis a tha an t-ainm so. Tha e mu leth meud murtair is air an aon chumadh le sia dubhanan lin mhóra. Tha e so freagarrach gu bhith glacadh na leth bhodach ruadha as t-earrach. Chan eil biadhadh ga chur air modarach no air murtair. Tha iad air an tarraing as deidh an eathair, no air an oibreachadh sios as suas a mach air cliathaich an eathair. Tha an glensa a tha as an luaidhe a’ tarraing an éisg thuca is tha na dubhain a’ dol an sàs.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Murtair
-
Cnap cruinn luaidhe, naoidh oirlich a dh’fhad, oirleach gu leth anns a’ bhun is oirleach ’na bhàrr. Tha sia dubhanan lin mhór air, is e dorgh dhragh an t-sreang a bhios air. Tha an dorgh dhragh so laidir le 1/10 oirleach a thuighead.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Na Dubhain
-
’Se Meud ceithir a tha iad a’ cleachdadh an diugh air lin mhóra. ’Se Meud trì a chleachd a bhith aca an so gu am a’ Chogaidh Mhóir 1939/45. ’Se iarrunn a bha ann am Meud Tri, ach ’se ‘alloy’ a tha ann am Meud Ceithir is tha e na’s làidire is cha mheirg e. Suas gu Cogadh 1939/45 ’se (A) Meud Tri a bhiodh iasgairean Nis is Phortnagùran a’ gnathachadh. Bho’n am sin ’se (B) Meud Ceithir a tha iad a’ gnathachadh anns gach àite.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Na trì nithean as iasgailte a tha ann:
-
“Dubhan bradach, beairt ribeach, slat cham chaorainn air a buain ann an aodainn creige.” Bho Uilleam Mac Illeathain (78) am Poll-Dùbh. Mhìnich e dhomh e mar seo: Bha am fiodh cruaidh (fàs mall) leis nach robh móran torraidh aice (a’ chraobh) an aodainn creige. An uair a bha an t-slat cam bha i nas nàdurraiche os cionn an uisge, an dubhan meirgeach agus geur agus mar sin bradach, am beairt ribeach (a’ ghaoisid uirlach [?]) (a’ mealladh an éisg). ’S ann gu h-àraidh air creagach a bha e tighinn.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Old Tiree house
-
1. Gluta (dh). 2. Am balla-mach. 3. Am balla-staigh. 4. Tobhta. 5. Na buadhan. 6. (Na) Ceann a’ mhaidean. 7. Na taobhan (àrd is ìseal). 8. Sparr tharsainn. 9. Na cabair. 10. Sgrothan. 11. Spallachan. 12. Lobhta. 13. Am balla beag. 14. Cranndairean. 15. Ùrlar dubh. 16. Tughadh. 17. Sìoman ruadh. [NOTES: see below for definitions.]
Location: [Tiree, Scarinish]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
Roinn
-
Nuair a thig an dubhan mu dheireadh a steach air bòrd tha iad a’ deanamh air a’ chladach. Nuair a ruigeas iad, tha an t-iasg ga thoirt aisde agus air a roinn ’na earrannan cothromach air a’ mhol, is fear a’ dol air a shùilean gus eubhachd a mach co gheibh iad. Bidh earrain air leth ann airson an eathair.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Roinn a’ chosnaidh
-
Tha an ‘Gross’ – sin na choisneas am bàta fada an t-séasoin anns a’ bhanca. Aig deireadh an t-séasoin tha an toiseach cosgais a’ bhàta ga phàidheadh – am biadh a dh’ith iad, an gual no an ola, tuarasdal nan daoine dubha – so an draibhear (engineer), a ‘fireman’ is an còcaire, is bhiodh beagan ga thoirt mar thiodhlac don sgiobair. Bha sin a’ fagail an ‘Net’.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Réiteach lion beag
-
Tha an lion ga dhóirteach a mach as an sguil is ga réiteach innte. Tha chula dubhan ga chur ann an siopaig le ‘Marline Spike Hitch’. Bidh cuid a’ cur an dubhain ann an toinneabh na calp.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Sgròbadair no Fear sgròbaidh
-
So a fear a bhios a’ toirt an éisg bho na dubhain mar a thig e don eathar. Aithnichidh tu an droch sgròbadair air na bhios de dhubhanan a dhith air do lion beag, no ma bhios gaileach an eisg a mach air a bheul. ’Sann a’ slaodadh nan dubhan as na beòil a bhios esan an àite fosgladh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Sia sreangan chun an lin no chun na bascaid
-
’S ann am bascaid sgadanach a bhios an lion mor air a’ reiteach gus a chur. Tha piosan àrca air an leigeil am beul na bascaid gus an càirear da dubhain annta. Tha an lion ga bhiadhadh mar a bhios iad ga chur a mach as an eathar. ’Se leth sgadain no sgadan beag slan am biadhadh mar as trice, ach tha gibnich anabarrach tarraingeach air an iasg, gu h-àraidh an langainn.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Siopaig no siopaigeadh
-
’Se iasg air a shiopaigeadh a chanar ri iasg a theid a ghlacadh gun an dubhan ’na bheul. Tha e deiseil an nis air son a bhiathadh as ùr.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Slaopadh
-
Ga chur gu feum cha teid ach slaopadh a dheanamh air a’ mhaorach. Nuair a bhlathaicheas e anns an t-slige air an teine cho luath as urrainn dhuit am biadh a chur as an t-slige le bruthadh bho t-òrdaig mhóir, tha e slaoipte is deas gus a chur air an dubhan anns an sguil no a thoirt leat chun a’ chreagaich. Ma leigeas tu goil leis tha am biadh a’ dol cruaidh is gun fheum airson iasgach leis.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Snòtaichean
-
Tha ceithir piosan anns gach snota: (1) An toinneamh. (2) An calp. (3) Snòta gaoisd gheal is dubh. (4) Dubhan. An diugh gheibh thu snòta ‘nylon’ leis an dubhan oirre anns a’ bhùth an aite snòta gaoisde, gus a ceangal ris a’ chalp.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Sròn dubh an t-sithein
-
in Glenroy.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Tarraing dubh
-
Sin tarraing nan lion mar a chaidh iad a mach gun lann annta.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Tha ainm fhein air gach pios de’n dubhan – beag is mór an aon ainm
-
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Tigh-dubh
-
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Topan
-
Stialag de chloimh gheal air a réileadh ri dubhan charbhanach aig a’ phas is sios pios an calp gu glacadh liùgh le slait.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Tughadh
-
Bhà. ‘Bunan-dubha’ againn mar aig M.McL.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
Tìdeachadh
-
Gabhail air do shocair chun a’ cheud phuta, is ri stad tiota gus cothrom a thoirt don iasg a thighinn chun nan dubhan. Ma bhristeas an lion beag eadar an da chruaidh anns an togail ’se sgrioban a bheir chun an uachdair a ris iad.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[Seanfhacal 24]
-
Gabhaidh dath dubh ach cha ghabh dubh dath.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 31]
-
’Nuair a thig an dubh ’s an geal do Mhuc-Càrna, théid an saoghal gu frì-frà.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[beul-dubh]
-
Tha beul-dubh air a bhàgh. [(am muir)] (Tuigidh sibh fhéin.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bréid na bròige]
-
Cho dubh ri bréid na bròige. – Soiled black. Bhiodh bréid aodaich anns na brògan, uaireigin. Tha cuimhne agam fhin a fhaicinn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bròg]
-
Na pàirtean aig bròig. An dà phàirt mhór aig bròig: An t-uachdar. Am bonn. Beul na bròige. An strap-sàileach. Na sùilean. Sàil na bròige ’s Sròn na bròige aig a’ cheann eile. An cnap. An seangadh – ’S ann mar ‘faigheadh’ (fuaim caol) a chanas sinne seo. Ach ’se seangadh a th’ann cho fad’s is aithne dhomh. Far am bheil a’ bhròg a’ fàs seang. An dearcadh. Am balt. An teanga. Am fraochan. Bròg-built – Bròg air a’ fuaigheal le sreangan. (Sreangan – shoemaker’s thread.) Bròg built tonnidh [?] sibh i le gréim air sròn agus sàil. Bròg air a fuaigheal leis an iarunn, tha i cruaidh. Pàirt eile de an bhròig: Am bonn linigidh – tha seo a stigh fo an bhonn mhór. Cho dubh ri bréid na bròige, chanadh na bodaich. Bhiodh bréid aodaich anns na brògan, uaireigin.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bròn]
-
Cha robh fothail mhór gun dubh bhròn.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[buntàta]
-
buntàta dubh is buntàta geal – black potatoes and white. Buntàta grod – rotten potatoes.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[butata dubh]
-
before the Champion was introduced well over 60 years ago, a dark blue variety with blue streaked flesh, called butata dubh, was generally used.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Àiteach / Agriculture
-
[curra]
-
Athais na curra air a’ churra eile ’s i-fhéin tòn-dubh. – Sean-fhacal. Duine a’ cur air duine eile ’s e-fhéin a cheart cho dona ris, no a’ deanamh an dearbh rud ’s a bha am fear eile a’ deanamh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha latha a choin dubh gu tighinn fhathast.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha latha fhein a feitheamh air cù dubh Mhic a Phí.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha ’eigeadh fhein air cù dubh Mhic-a-phi fhathast.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dath]
-
Cha laidhe dath air dubh ach laidhidh dubh air gach dath. Black will not die [sic], but any colour will dye black. [NOTE in second hand: common and laidhe/laidhidh corrected to laighe/laighidh.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dearcagan]
-
Dearcagan dubha – black currants. Dearcagan dearg – red currants.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dubh]
-
“Chuireadh e na dubhan (blacks) air na dathan nach robh a leithid a dh’àite agus ifrinn ann.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dubhailc]
-
Tha cuid dhubhailcean ann aig am bheil aogas subhailc. Some vices have the appearance of virtues.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dubhan]
-
Is corrach gob an dubhain.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dubhan]
-
Tha an dubhan aige ann. – Tha e an còmhnuidh fo chomhair a inntinn airson a bhith cur sìos air, agus a bhith bruidhinn air gu taobh nach eil càirdeil.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dìol]
-
Quotation: B’e siud an dìol dubh air a’ ghruth gheal. Notes: Catriona Mhór’s response to Murdag’s news that the missionary had to leave his house to make way for the officer. She added: “Is an duine bochd a’ dìogadh a mhionaich ach a faigh e còmhradh a ni e ri na daoine.”
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[faochag]
-
Gheibh sibh de sheòrsachan fhaochag againne – chan ann ann am mór phailteas mar na faochagan dubha – chanainn a chuid mhór de sheòrsachan a th’ann. Ach chan eil ainmeannan againn ach air na h-uibhir mar a dh’ainmich mi. Agus air Tràigh Mhór Uige, gheibh sibh sligean móran sheòrsachan maoraich, beag agus mór. Agus air móran dhathan.
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
-
[feannag]
-
Mar thuirt an fheannag ri da chois, ’s dubh sibh le cheile.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gath-dubh]
-
“Chan eil fiach gath-duibh a dh’fheum ann.” (Faic gath.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[iarunn]
-
“Tha iarunn ann.” – Iasg anns am biodh dubhan an sàs. Gheibheadh tu iad seo uaireannan. Bha iad an sàs uaireigin roimhe ach bha iad air faighinn as air dhòigh air choireigin. Bhiodh iad cho caol a bharrachd air an fheadhainn eile.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ite]
-
“Ag obair leis an ite.” B’e sin a bhith ag iasgach leis na h-ìtean – cast a bhiodh iad fhéin a dèanamh. Ite faoileig a bhiodh a’ dol air na dubhanan.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[leud]
-
Cha deacha e leud dubh na h-ìnghe a null no a nall. – Bho shlighe, bho cheann teagaisg, bho nì sam bith faodaidh tu a chantuinn: leud dubh na h-ìngh [sic].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[lion beag]
-
Tha an lion beag, a tha air a réiteach a cheana, air a dhòirteadh ’na chnap ri do chois chli. Suidh air stòl, no air an lar leis an sguil fhalamh eadar do dha chois. (Tha seir car àrd is trom air do dhruim.) Tarraing earball an lin bhig tarsainn air do shliasaid chli, is cuir a mach tarsainn air oisean màs na sguile e gus am bi e deiseil gus a cheangal ri lion beag eile aig am cura. Tha druim an lin-bhig a nise ga chuibhligeadh do bhroinn no mhionnach na sguile gus an tig thu chun a’ cheud snòta. Tha biadhadh ga chur air an dubhan, is tha an dubhan leis a bhiadhadh so ga chur ’na laighe ri cliathaich na sguile gu do laimh chli far am bheil broinn agus beul na sguile a’ coinneachadh, is tha thu gabhail air t-adhart a leigeil gach dubhan le biadhadh taobh ri taobh gus an ruig thu taobh eile na sguile is bidh sreath deiseil. Tha thu a’ tilleadh gu do laimh chli leis an dara sreath is leis gach sreath eile gus am bi an lion air a bhiadhadh gu h-iomlan. Nuair a theid an dubhan mu dheireadh a bhiadhadh tha thu ceangal earball (no cluas) an lin bhig ri cluais na sguile – ris a chluais dheis – oir ’se ise a bhios na’s fhaisge air an fhear cura anns an eathar. Cuiridh thu a nise an sgùil air a bhalla tarsainn no air an tobhta gus am bi thu deas gu falbh leatha, ach fiach gun cuir thu t-oiliscin no comhdach sam bith eile air a bhiadhadh anns an sguil air an neo ’se cait a’ bhaile a bhios tu a’ sgròbadh dheth mus fhaic e an fhairge.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[moch]
-
Bho mhoch gu dubh – from early to late.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[note]
-
(cf. ‘dubh’ and ‘buidhe’ preceding page [i.e. point 2 above])
Origin: ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Victoria Co.)
Category: Crodh / Cattle
-
[note]
-
(Tha mo pheann dubh air a dhol dona.) [NOTES: the rest of the questionnaire is in red and blue.]
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
[note]
-
Eadar-dhealachadh eadar ‘brògach’ agus ‘dubh-cheannach’.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
[prìosan]
-
“Bidh tu anns a’ phrìosan gu’n dubh d’ fhiaclan.” – For life, agus abair gu’m bi.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[saoidhean]
-
Na meudan ann an saoidhean. 1. An sìol. 2. Cudaig. 3. Smalag 4. Leth-shaoidhean. 5. Dubh-shaoidhean. 6. Ucas. Ugsa.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[seas]
-
Sheas iad aige. Thug am ministear, bho an chùbaid, an latha-sa latha-dubh air aon de an choimhthional aige. Bha dithis mac móra aig an duine a làthair anns an eaglais. A cheart cho luath agus a thàinig an sluagh a mach, an dithis fhear a bha seo sheas iad aig a’ mhinistear.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[sruth]
-
“Each dubh ’s each donn / Bonn ri bonn / Cha bheir an dubh air an donn / ’S cha bheir an donn air an dubh.” Tòimhseachan tha seo. Sruth, aibhne, no a leithid sin, tha mi an dùil.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[sròn]
-
Sròn dubh an t-sithein.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[subhachas]
-
Is mairg a dheanadh subhachas ri dubhachas fir eile. Woe to him who mocks at another’s grief.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[talamh]
-
Breac thalamh, dubh thalamh – different type of soil.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[teàrr]
-
Cho dubh ris an teàrr. – Oidhche dhorch. Tha e mar an teàrr (an oidhche).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[tigh]
-
B’fhearr leam tigh dubh an t-sléibhe na taigh geal a’ mhachaire
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[àrd]
-
Cho àrd ’sa sheòlas an ceathdubhan ’s ann ’sa chachd a thùiteas e. Applied to a conceited person. [NOTES: note added above ‘th’ in ‘ceathdubhan’ – (r).]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
acaire
-
Notes: weight (mullach tigh-dubh). [NOTES: slipped under ‘acair’.]
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ach
-
Quotation: Cha b’fhiach iad ach am bitheadh iad dubh. Notes: “until”.
Location: Ross-shire, Achiltibuie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
achadh-dubh
-
[ɑxəd̪u̟] Quot.: “Thàinig an t-achadh-dubh.” Note: the reappearance of the ground after the snow melts.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ailbhinn-dubh
-
Quotation: Cho dorcha ris an ailbhinn-dubh. Notes: ? the dark abyss. [NOTES: in second hand – as dark as the pit.]
Location: Skye, Strath
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
altram
-
vbl nn ‘bringing up’: nach robh duine geal an sin agus e ‘g ~ [auʁ̫tərəm] leanbh dubh
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
am biasd-dubh
-
an otter. (?)
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
am plocan
-
Da ainm mar a bha mi ag ràdh roimhe airson gnothaichean iasgaich. An dooker. [q.v.] Am plocan. B’e seo maide a bhiodh aca airson sgròbaigeadh nan langannan airson a bhith na b’aithghearra. An àite a bhith toirt an dubhain as an langainn leis an làimh, bha thu a’ cur caran de an t-snòthda mu na phlocan agus ’ga shuabadh bhos cionn do chinn gu’n tigeadh an dubhan clear no gu’m briseadh rudeigin. Chan fhaca mise a riamh am plocan. Ach chanainn gu’m biodh e mar seo:
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
amh-mhòine
-
moine nach deach a thiormachadh doigheil, na “thàinig air ais” an deigh a tiormachadh. Bi e dualach gu robh poll sticte dubh am measg a reisg!
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
-
an caoran
-
the last layer of peat; or the bottom layer, usually of less depth than the ones above it; generally hard and black. ‘Iarraidh an caoran-dubh a gharadh mu’n gar e fhein càch.’
Location: Cinntire, An Ceann a Deas [Kintyre, Southend by Campbeltown]
Category: Mòine / Peat-Working
-
an caoran
-
am fàd ma dheireadh a thigeadh as ùrlar a phuill mu ruigiste an grinneal. Pronn, dubh, trom, doirbh a tiormachadh ach a mhòine a b’fhearr aon uair’s gun deach i air teine.
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
-
an dubh liath
-
pancreas.
Origin: [Arran]
Category: Caoraich / Sheep
-
an dubh-liath
-
spleen.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
an dubh-liath
-
pancreas (?).
Origin: [Skye, Camus Chroise]
Category: Crodh / Cattle
-
an dubhad
-
an treas fàd.
Origin: Borraraig [Skye, Boreraig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
an dubhadh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
an dubhadh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
an dubhadh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
an dubhan
-
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
an dubh’-chall
-
“C’àit a nise an deacha tu?” “C’àit an deacha ach do an dubh’-chall.” – Lost. Well lost (a thing).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an easgann dubh
-
XXII conger eel.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an farslaman
-
eadar an druim ’s an dubhan.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an fheamainn dubh
-
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an gocair
-
am fear d’am b’obair a bhith toirt an éisg de’n dubhan mar a bhathas a’ tarruing. (Droch obair air fhàgail air fear-easgaidh.) [NOTES: slipped under ‘gocair’ with ‘an gocair’ as the quotation.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
an logais
-
Anns a’ chrìochnachadh air an litir-sa tha mi togail nì beag mu iasgach an lìn-mhóir air na grunndan iasgaich a dh’ainmich mi, có dhiù eadar taobh siar Leòdhais agus Hiort. An Logais. B’e an logais creutar a bhiodh a’ milleadh an eisg orra air na dubhanan. Bhiodh an t-iasg air a ithe suas fo a chraicionn agus gun móran coltais millidh bho’n taobh muigh. Dh’fhaodadh sibh seo a thogail ris an Roinn Scientific aig an Oil-thigh ach dé am beachd a bhiodh aca air.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an reothadh dubh
-
black ice on roads.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
-
an t-achadh dubh ann
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
-
an t-aodach dubh, an t-aodach (E)
-
[NOTES: slip not found.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
an t-eun dubh
-
blackbird.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
anns an tràigh chrùbaig is ghiomach
-
Sgrìoban. Gu crùbag no giomach a thoirt as sgor ’se sgrioban t-inneal. Bata, no maide caol le dubhan lin mhóir, no spàg sean ghràpa air a bhiorachadh agus an cumadh dubhain, air a réileadh r’a cheann.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
bac
-
[See dubhan mor.]
Origin: Barra
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
beathach dubh
-
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
-
beathach dubh is geal
-
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
-
beithe
-
n. ‘birch’: locair mhòr do bh. air neo do mheubail; mu dheidhinn an fhiodh chruaidh, gheibheadh tu ~ dubh, ~ buidhe, ~ dearg ’s ~ geal -- ~ bàn
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
beum
-
Quot.: “am beum dubh”. Note: nuair a bhiodh iad a’ deanamh cruach eòrna bhiodh iad a’ cur na beumannan a bha air an sgathadh [q.v.] do’n mheadhoin agus na beumannan dubh a muigh. Barley pulled up by the roots.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
biasd-dhubh (I)
-
Chanadh feadhainn de na seana bhodaich ‘biasd-dubh’. Mar cabhall [q.v.] ’s ann airson nan dubh-breac a bhiodh a’ bhiasd-dhubh. Air na Lochan.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
biast-dubh
-
Notes: otter.
Origin: Coigach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
blas-a-bhùirn
-
[See blas-dubh.] [NOTES: all three items (blas dubh, blas-a-bhùirn, blas-a-bhùirn-dhuibh) on one slip under ‘blas’.] [SLIP: Referring to the taste of a large species of lythe.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
blas-dubh
-
A person have referred to a large species of lythe (liùth) as having this taste. I cannot say was it of his own invention or was it a description term of his day. I have heard another woman referring to the same fish: blas a bhùirn dhuibh.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
blàthaich
-
Quotation: (West Side) Blàthaichidh an caoran dubh e fhéin mus blàthaich e duin’ eile.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bodach dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bodach dubh
-
knapweed.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
boidhteadh
-
Quot.: “a’ boidhteadh an dubhain”. Note: putting a worm on a fishing hook.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bois
-
Quot.: “bois an dubhain”. Note: the flat part at the end of a hook.
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bonn dubh
-
[b̥ũ̜n̪ d̪u̜]
Location: North Argyll
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
brist
-
Quotation: Bhrist a’ ghealach – tha ceanna-dubh oirre. Notes: just when the moon is beginning to wane.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bruchda-dubh
-
near spring cartloads of rotten seaweed would be taken ashore.
Location: South Uist, Kildonan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
brògach
-
Dorch, no dorch, dorch ’s an aodann ach gun a bhith uile gu léir dubh. [Cf. dubh-cheannach]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
bun
-
Quotation: bun-dubh. Notes: bracken pulled up by the roots and used for thatching.
Origin: Camusluanie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bun dubh
-
refers to corn that is black at the roots.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bun-dubh
-
Notes: bracken pulled out by the roots.
Location: Ross-shire, Dornie, Morvich
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bun-dubh
-
refers to corn that is black at the root.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bun-dubh
-
Quotation: am bun-dubh. Notes: the base of the corn-stack consisting of the sheaves which are resting on the foundation.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buntata dubh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
buntata dubh
-
Dark skin and bluish streaks thro’ tuber. [NOTES: spelled ‘buntàta dubh’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
buntata dubh
-
Dark skin and bluish streaks thro’ tuber. [NOTES: spelled ‘buntàta dubh’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
buntata dubh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
buntàta dubh
-
black potato.
Origin: Bràigh-Lochabar [Brae Lochaber]
Category: Àiteach / Agriculture
-
buntàta dubh
-
the purple skinned potato.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
butata dubh
-
the old blue variety. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Àiteach / Agriculture
-
bàirneach
-
‘Limpet’. ’S e bàirneach a bhiodh againn anns an Rudha air a’ bhàirnich bhig a gheibheadh sinn ann an gucaig carraic stamh is dh’itheadh sinn amh i. (Tha mi faicinn gur e ‘Coparran Muire’ a tha aig Father Allan air a’ bhàirnich bhig so ann an ‘Gaelic Words from South Uist’ page 62.) ’Se biadh a’ bhàirnich a bhiodh sinne a’ cleachdadh daonnan air a’ chreagach gus glacadh iasg ’sam bith a thadhaileadh a’ chreag. Cha bhiodh sinn ach ga slaopadh, bhiodh iad ro chruaidh le am bruiche. Bhiodh sinn a’ cagnadh a’ bhiadhaidh agus a’ cur a’ chagnaidh so, no pàirt dheth, ’na bhoite air an dubhan. ’Se gaorr a’ mhaoraich, no cac a’ mhaoraich, a theirte ri broinn bog na bàirnich. Gle bhlasda.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
bàl dubh an dùdain
-
some form of a barn dance. One can envisage the black dust in older buildings being stirred as the dancing took place.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bàthach
-
When the cows occupied one end of the “tigh dubh” that end had no stalls. A short post was driven into the wall and a cow was tied to it by a strong rope. Earlier still, instead of the wooden post, two stones in the shape of two horns meeting each other at their extremities and forming a sort of circle were built into the wall. The end of the rope which tied the cow was fixed to this circle. As many of these circles as were deemed necessary were built into the wall on each side of byre.
Origin: Skye
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
bòrd
-
Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhach
-
[kɑvɑx] Quot.: “cabhach ruadh”, “cabhach dubh”. Note: used of a colour when it is faded, or a slight admixture of another colour in it, making it look less attractive.
Origin: Harris, Bays
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhall (E)
-
’Ga chur anns na h-uillt airson nan dubh-breac. Bha e rudeigin mar seo. Bhiodh osan de an lìon a mach air a chùlaobh.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
caigeann (f)
-
iasg air gach dubhan.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
calpa
-
a fishing hook’s unbended part. I think the flattened end to which the line is tied is or was named liath an dubhain, similar to liath an raimh (this was in one instance as regards the oar). [SLIP: The bottom, flat end of a fish-hook to which the line is tied.] [NOTES: ‘liath an dubhain’ has been slipped under ‘liath’. Definition: The end to which fishing line is tied.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caol dubh
-
osier.
Location: South Uist, Smerclete
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caol-dubh
-
[willow] found growing wild. Sometimes used [for weaving the sides of a creel or basket] when there was no other.
Location: Cinntire, An Ceann a Deas [Kintyre, Southend by Campbeltown]
Category: Mòine / Peat-Working
-
caolan-dubh
-
Note: when fishing for dogfish, herring or mackerel bait was used until a dogfish was caught. Then the “caolan-dubh” was removed from it and bits of it used for bait after that.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caolanan-gorma
-
Tha againn ‘caolanan-gorma’. ’Se seo na caolanan beaga mar a tha ‘an t-snàil’ airson a’ chaolain mhóir. Anns a’ bhoin, ’se na caolanan-gorma de’m bheilear a’ deanamh nan lùban-dubha. Agus de an chaolan mhór thatar a’ deanamh nan ìsbeanan. Cho fada ’s a tha cuimhne agam-sa, cha chan sinn caolanan-gorma uair sam bith mu chaolanan na bà.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
caoran (dubh)
-
small dry portion.
Origin: Barra
Category: Mòine / Peat-Working
-
caoran dubh
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
caoran dubh
-
small black peats.
Location: Lewis, Lochs, Leurbost
Category: Mòine / Peat-Working
-
caoran dubh
-
very black, hard and brittle peat. Gives off a good heat.
Origin: Uibhist a Tuath [North Uist]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caoran-dubh
-
moine chruaidh dhubh anns an robh teas mór. Sann daonnan faisg air creig no grunnd a gheibhte an seorsa so.
Location: South Uist, Peninerine
Category: Mòine / Peat-Working
-
caragan (m)
-
[kind of seaweed.] Ri ’chaigneadh. Cha mhór nach robh e dubh.
Origin: Tiree
Category: Àiteach / Agriculture
-
carcair
-
mullach a phuill an deidh a fheannadh [?]: dubh, cruaidh.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
carran creige
-
Lump fish or sea porcupine. Thig e so gu biadhadh ’sam bith ged nach fhiach e fhein itheadh. Gheibh thu cloimheag [q.v.], cat dubh [q.v.], is carran creige ann an luin gle fhaisg air tir.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
cat dubh
-
Blenny – inedible.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
cat-dubh
-
Note: fish similar to the “garran-creige” [q.v.] but larger. Prominent teeth. (Variety called “cat-dearg” also found.)
Location: [Lewis], [S.] Lochs, Gravir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cathall-dubh
-
[kɑhəɫd̪u̟] Notes: blackbird.
Location: Sutherland, Bettyhill, Swordly
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cathan-dubh
-
Note: barnacle goose.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cean-dubh
-
Cean-dubh air a gheallaich – the turn after the moon has been full.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann
-
Quotation: ceann-dubh a’ tighinn air a’ ghealaich. Notes: moon just beginning to wane.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann
-
Quotation: Bhrist a’ ghealach – tha ceanna-dubh oirre. Notes: just when the moon is beginning to wane.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann
-
Quotation: ceann dubh air a’ ghealaich. Notes: moon just beginning to wane.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann
-
Quotation: Tha ceann dubh air a ghealaich. Notes: when the moon just starts to wane.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann
-
Quotation: Tha ceann dubh air a’ ghealaich or Tha ceann dubh oirre. Notes: with a waning moon, there is a dark spell in the early evening before it rises.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann dubh
-
eclipse.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann dubh
-
waning moon.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann-dubh
-
eclipse.
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceann-dubhan
-
[cɑ̃ũ̜n̪d̪u̟ɑ̃ṉ] Notes: black-headed gull.
Location: Sutherland, Bettyhill, Swordly
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceanndubhanach
-
Notes: grows among the grass. Has red flower and when the flower withers it is round and black. (very like 647)
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Oldshoremore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceardalan
-
same as ‘ceard-dubhan’ or dung beetle.
Location: Benbecula, Creagorry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceathdubhan
-
a beast seen in autumn. Black and purple in appearance. Larger than a bee. Had a nest in hay ricks where it stored dead earwigs. [NOTES: note added – variant of ‘ceardubhan’.]
Location: South Uist, Kildonan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceathramh-dubh
-
Note: black-leg.
Location: [Lewis], S. Lochs, Gravir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceathramh-dubh
-
blackleg. A sort of braxy in cows.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceathramh-dubh
-
[cɛɾu̜d̪u̜] Notes: “blackleg”, in sheep or cattle.
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Oldshoremore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceathramh-dubh
-
Notes: “Blackleg” in cattle. Would have to burn the carcase and bury it.
Location: Canada, Cape Breton, Antigonish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceigean
-
[ceɡʹɑṉ] Quot.: “Ceigeanach dubh, ceann gun chìreadh, Cha teid cail an ìre dhà.”
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceàrrdubhan
-
[cɑ:rd̪u̟ɑ̃ṉ] Notes: an insect which frequents dung-heaps.
Location: South Uist, Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cidsin-dubh
-
additional small room at the end of a house where meal was stored.
Location: North Uist, Carinish, Trianaid House
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
claba-dubh
-
[kɫɑbɑd̪u̟] Notes: overgrown mussel.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
claba-dubh
-
a kind of shellfish.
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clabadh-dubh
-
[See claba-dubh.]
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cleit
-
Notes: used in West Lewis of parts of the uncultivated moor. “Na cleitean dubha.” Or would parts of it have once been under cultivation?
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clàimheag
-
(Fuaimnich mar làimh + ag, làimheag, laivak, claivak.) Iasg beag dubh, donn, ruadh, no mar sin, a gheibheadh tu ann an lòn anns a’ chladach, ’s e clàimheag a bh’ann. Iasg sam bith de’n t-seòrsa seo shuas ’s e clàimheag a bh’ann. Chan eil cinnt sam bith agam mu’n ainm-sa ‘clàimheag’ – an robh e air iasg sònruichte sam bith, no an è ainm a bh’ann air éisg bheaga mar a dh’ainmich mi. (Faic clàidheag ’s a leithid sin.)
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
-
cléigeanach
-
[kle:ɡʹɑṉɔx] Quot.: “Cléigeanach dubh-cheann gun chìreadh, Cha teid mìr an ìre dha.” (waulking song) Note: (1) having unruly hair. (2) a person with unruly hair.
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clìor
-
advb ‘total, complete’ 1 : bragair ~ do chù ‘ bh’ ann cuideachd, ‘s e, bragair do chù; fhuair an gille òg __ ~; murt ~ a bha seo; chuir iad ròpa ~ mun cuairt air na casan aige;
leum i seo ~ a-staigh sa wagon; fhuair iad ~; tha i ' sèideadh, ~; clìor: bha i air e ‘ èillteachadh ~ bhon tairneanaich ‘s bhon dealanaich, bha e air ‘ èillteachadh ~ ròmpa; bha e ‘
smaoineachadh gur e fear dubh ~ a bha ann
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
clòsaid
-
Notes: closet. (tigh-dubh)
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach dubh
-
a victim, totally vanquished. “Rinn iad coileach dubh dheth.”
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach dubh
-
black grouse.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
coileach-dubh
-
black cock. (colloquial, Scalpay)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach-dubh
-
blackcock.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach-dubh
-
[kɛ̜ɫəx d̪u:] Notes: blackcock.
Location: Arran, Pirnmill
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach-dubh
-
down for the count. Rinn e coileach-dubh dhe. [NOTES: the slip has ‘Rinn e coileach-dubh dheth.’]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach-dubh
-
black grouse. [NOTES: slip not found.]
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
-
coileach-dubh
-
Notes: Black Grouse. (Black Cock.)
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coirce
-
Quotation: coirce dubh. Notes: “Bha [spwlıɡʹɑn] dubh air.” [NOTES: slipped under ‘coirce dubh’.]
Location: Tiree, Heylipool [sic]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coirce dubh
-
As coirce beag – small or short oats.
Category: Àiteach / Agriculture
-
coire-dubh
-
[See coire-dath.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
copair-dubhaidh
-
Notes: used in dyeing along with “logwood” to produce black.
Location: Sutherland, Bettyhill, Skerray
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
corca
-
Quot.: “corca dubh”. Note: a variety of oats, dark coloured.
Origin: Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
corca dubh
-
black oats. Ears were completely black.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
crodh dubh
-
Angus.
Origin: ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Victoria Co.)
Category: Crodh / Cattle
-
crodh dubh
-
Aberdeen; Angus; Galloway.
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
-
crodh dubh
-
Aberdeen; Angus; Galloway.
Origin: Tiree
Category: Crodh / Cattle
-
crodh dubh
-
black coated cattle.
Origin: [the questionnaire gives Ross-shire but it is most probably meant as the county not origin]
Category: Crodh / Cattle
-
cruach
-
Notes: parts of a stack: Am bun-dubh: the base of the stack where the bases of the sheaves are on the ground or foundation. Am bun: the part from the ground up to the eaves. A’ chailleach: the tent-like arrangement of sheaves when beginning to build. A’ bhile: the eaves of the stack. Am bidean: the very tip of the stack. An t-sreath: the outside row of sheaves. A’ lionadh: the inside row of sheaves.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cruaidh
-
Notes: weight (mullach tigh dubh).
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cudaig
-
Quotation: (1) cudaig. (2) smallag (herring size). (3) glasag (small haddock size). (4) glasag dubh or [u̟kʃ] (fully grown).
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuir
-
Quot.: “Feumaidh ise a bhi a’ cur an dubhan an aghaidh a’ chrabhcan.” Note: always going against what is said or suggested.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuire-dubh
-
[ku̟ɾəd̪u̟] Note: blackberry. (or curra-dubh?)
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cul dubh
-
crust of bread.
Location: Harris, Scarista Post Office
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cur air a’ chloich
-
the shot-putt. Ach chanadh sinne, an linn a b’òige, cuideachd, ‘buille air a’ chloich’. “Chuireadh Tormod a’ chlach ann an Dòmhnall Mór.” “Chuireadh Donnchadh Dubh a’ chlach a mach air Dòmhnall Mór.”
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
cù-dubh
-
Notes: otter.
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cùlan
-
Na h-uibhir dubh de an chlòimh ann an cùl a’ chinn aig caora, có dhiu air mullach na h-amhach aig cùl a’ chinn. Tha cùlan innte. A’ chaora chùlanach. [Cf. tòn-dubh]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
da rusg
-
[See dubh rusg.]
Location: Benbecula, Creagorry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dacha-dubh
-
the disappearance of frost.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dannsair dubhan uisge
-
water spider.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dath
-
Quotation: Chuireadh e na dubhan air na dathan. Notes: He would keep rigidly to a statement which was known to be false.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dearc dubh
-
blackcurrant.
Location: Argyll, Tarbert, Muasdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dearca dubha
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dearca(n) dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dearcagan dubha
-
blackcurrants.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dearcagan dubha
-
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dirid-dubh
-
[dʹiɾıdʹd̪u̜] Notes: starling.
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Blairmore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
do [=de]
-
prep. ‘from, of’: bhiodh duine a’ fuireachd __ do [‘like, I mean’] dhuine òg; dhaibh: bha dà nighean aige __ ach cha do ghabh e ach tè dhaibh [FMM]; goid dhaibh seo … , goid dha na
maragan dubha [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
dorgh (I)
-
Chan aithne dhomh seòrsa duirgh a bhith aca againne ach an aon, an tè chumanta. Luaidhe agus na dubhanan mar anns an dealbh. Chan eil mi cinnteach an e dà dhubhan, no am bitheadh ceithir aca. Tha mi amharusach gu robh ainm aca airson bodhaig an duirgh.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dreathan dubh
-
sloes growing on it. Blackthorn.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drideach-dubh
-
[d̪ɾıdʹɑxd̪u̟] Notes: starling.
Location: Sutherland, Bettyhill, Swordly
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
druideach-dubh
-
[d̪ɾidʹɑxd̪u̟] Notes: starling.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dual
-
cable stitch in knitting. [NOTES: note added above ‘dual’ – dubhal.]
Location: South Uist, Geirinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duathar
-
shadow (perhaps from dubhar). Thàinig duathar air co-dhiù.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: Bha trod an duine dhuibh a sud a-raoir. Notes: i.e. very serious.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: Chan fhaca mi a dhubh no a dhath. Notes: I didn’t see hide nor hair of him.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: Chuireadh e na dubhan air na dathan. Notes: He would keep rigidly to a statement which was known to be false.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: Thug e dhomh mo la dubh. Notes: He gave me the works. (Can be physical or verbal.)
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: feòil dhubh. Notes: lean.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: a’ spòg dhubh. Notes: see spòg.
Location: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: ’S e an dubh éiginn a thug air sin a dheanamh. Notes: dire necessity.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: Thug mi dhà gu dubh e. Notes: I gave him a good telling off.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: a’ spòg dhubh. Notes: see spòg.
Origin: Islay, Ballygrant
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: a’ chreag dhubh. Notes: fish with a big head – ?
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Quotation: “Tha ceann dubh air a’ ghealaich.” or “Tha ceann dubh oirre.” Notes: with a waning moon, there is a dark spell in the early evening before it rises.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
Notes: the colour black; or dark. Also used to describe a black-guard and the works of darkness, e.g. “Ian dubh Cearr (Kerr) / Cha do rinn an ceard / Na dh’fhaodadh e.” The black-guard John Kerr / The tinker did not do what he could.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh
-
black.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
dubh
-
Origin: [Skye, Camus Chroise]
Category: Crodh / Cattle
-
dubh ceannich
-
black faced sheep. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Caoraich / Sheep
-
dubh cheannach
-
Location: [Lewis], Arnol
Category: Caoraich / Sheep
-
dubh chreige
-
ring ouzel.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh fhad
-
bottom peat.
Location: An t-Eilean Sgitheanach, Stafainn [Skye, Staffin]
Category: Mòine / Peat-Working
-
dubh fhad
-
Notes: second peat cut from a bank.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh fhiath
-
dead calm.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
-
dubh fhàd
-
lowest tier of peat bank. (Skye)
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh mar am fitheach
-
black as the raven.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
dubh ogha
-
gr. gr. gr. grandchild.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh rusg
-
a saw.
Location: Benbecula, Creagorry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh stamh
-
black tangle used to alleviate indigestion.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-airean
-
a mole.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-bhreac
-
brown trout.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Maorach / Shellfish
-
dubh-bhreac
-
[d̪u̜vɾɛxk] Notes: “black trout.”
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-breac
-
Notes: brown trout.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-breac (m)
-
Notes: brown trout.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-char
-
Quotation: ’S fheàrr dhomh ’n dubh-char a chuir as an neo-chàs. (RMP also heard “neo-char”.) Notes: I’d better do the heaviest, dirtiest, most unpleasant task first.
Location: Barra, Bruernish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-chasach
-
Notes: used in wool-dyeing.
Location: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-cheann
-
black-head. Caora dhubh cheannach.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-cheannach
-
Quotation: caora dhubh-cheannach. Notes: a half-bred, blackface sheep.
Location: Tiree, Heylipool [sic]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-cheannach
-
Origin: Barra
Category: Caoraich / Sheep
-
dubh-cheannach
-
Quotation: caora dhubh-cheannach. Notes: black-faced sheep.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-cheannach
-
Dubh ge léir ’s an aodann, gun mìr geal ’sam bith. [Cf. brògach]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
dubh-fhacal
-
parable.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-fhad
-
Location: Gearrloch, Achadh a’ Chairn [Gairloch, Auchtercairn]
Category: Mòine / Peat-Working
-
dubh-fhad
-
Notes: 2nd layer of peat.
Location: Skye, Glasnakille
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-fhàd
-
second peat.
Location: An t-Eilean Sgiathanach, Portrigh [Skye, Portree]
Category: Mòine / Peat-Working
-
dubh-leus
-
period before a new moon.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-liath
-
Note: spleen or pancreas. (?)
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-liath
-
[d̪u̜lio] Notes: pancreas (?).
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-liath
-
Quot.: “Cuiridh mi dubh-liath na maodail dhiot!” Note: expression of agression. (Dubh-liath – pancreas or spleen?)
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-liathag
-
Notes: pancreas (?).
Origin: Coigach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-loch (E)
-
(Fuaimnich dùbh-loch.) Tha seo againn ann an ainm. Agus ’se lochan dubha (lòin) a th’ann. (Chuir mi seo, dubh-loch, ’s an àite cheàrr.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
dubh-luidneach
-
a variety of dance.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-mhongach
-
mole. (Argyll)
Location: Tummel and Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-pheacadh
-
black sin, real sin. Cho dubh ris a pheacadh.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-pholl
-
Notes: deep pool in a river.
Location: Sutherland, Durness, Sangomore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-reabha
-
[du̜ r[ou]] mole. [NOTES: the slip has [du̜ˈ rɔu].]
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
-
dubh-sheanair
-
great grandfather. (Urq.) This summer a Glenurquhart man spoke of his mother’s great grandfather (who was one of the Seven Men of Glenmoriston, 1746) as “dubh sheanair mo mhàthair”. He gave the names of the fingers as: “ordag, mac an ab’, ceanna fad’, ludag, bhideag”. A near neighbour and contemporary (both families in the district for generations) gave them as: “ordag, bhordag, gille fada, mac an aba, bhideag”.
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-thalamh
-
Land on which there are cattle but which can be cultivated at any time. See: talamh trom (Tiree).
Category: Àiteach / Agriculture
-
dubh-thalamh
-
Notes: peaty soil.
Origin: Locheport
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-tholl
-
[d̪uhɤuɫ] Notes: “dark hole in the peat moss.”
Origin: Assynt, Stoer
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-threabh
-
mole.
Location: Tummel and Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubh-threabha
-
a mole.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhach
-
dubhach (a’ choire) – the black soot on the bottom of a kettle.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhach
-
particular type of peat which is found about a foot from the surface of peat bank and which was used for dyeing.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhach
-
(also) blackish.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhadh
-
Notes: blight in potatoes.
Location: Skye, Stein
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhadh
-
Notes: blight.
Location: Canada, Cape Breton, Antigonish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhadh
-
Notes: blight.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhadh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
dubhadh
-
Notes: blight.
Location: Skye, Staffin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhadh
-
Notes: blight.
Origin: Skye, Torrin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhag
-
Note: kidney.
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhag
-
Note: kidney.
Location: Harris, Grosebay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhag
-
Notes: a patch on clothing.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhag
-
kidney.
Origin: [Barra]
Category: Crodh / Cattle
-
dubhagan
-
kidneys.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhagan
-
[kidneys.]
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
-
dubhagan
-
kidneys.
Origin: [Arran]
Category: Caoraich / Sheep
-
dubhagan
-
kidneys.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
dubhagan (s)
-
[d̪u̜ɑɡɑ̃ṉ] Notes: pupil of the eye.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhaganaich
-
[d̪u̟əɡɑṉiç] Quotation: dubhaganaich na h-oidhche. Notes: night-fall.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhailt
-
[d̪u̟ɑlʹtʹ] Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhailt (searbhadair)
-
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhain
-
hooks.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhain
-
[kidneys.]
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
-
dubhain-le-itean
-
feathered hooks.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhaireachd
-
[d̪u̜ʔəɾɑxk] Notes: shade.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan
-
Hook.
Category: Àiteach / Agriculture
-
dubhan
-
hook.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan
-
hook.
Location: [Lewis], Siabost
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan
-
Quotation: dubhan dùint. Notes: hook with a closed loop at the end.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan
-
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan
-
hook, big or small. [NOTES: slip not found.]
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
hook. Same word used for a cat’s nail.
Origin: Barra
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
hook.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
Pàirtean: Bois an dubhain. Lurga an dubhain. Gob an dubhain. An ribheag (I) (ribheag, riobhag; againne air fhuaimneachadh mar ruf'ag).
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan
-
a hook.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan (E), dubhanan
-
Mur eil mi dol ceàrr, ’se mu 19 dubhan an lìon-bhig.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan mor
-
hook.
Origin: Barra
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhan na hames
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
dubhan-beag
-
wee hook.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-beag-chutaigean
-
wee fishing hook for the ‘baby scythe’ (saoidhean), etc.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-beòil
-
a hook in the gunwale of a boat.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-feòla
-
butcher’s hook on which mutton, a carcase of mutton is hung.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-linn-bheaga
-
size of hook(s) suitable for small lines.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-linn-mhor
-
[sic] size of hook(s) appropriate for great lines (fishing).
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-lom
-
bare hook (fishing).
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-slabhaidh
-
[sic] a length of iron, rod bent on each end for the cooking utensil’s (of the black house) support over the fire.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-slabhraidh
-
chain hook.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-slaite
-
fish hook commonly used with rod and line, also a hook of any size attached to a rock.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhan-éisg
-
fish hook.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhanan
-
Chanainn gur h-e mu 8 (no mu 9) dubhan an lìn-mhóir. Dubhan anns a h-uile dà aitheamh air an lìon-mhór. Pàirtean an dubhain: [See the illustration above.] Lurga an dubhain. [NOTES: slipped under ‘lurga’.] Bois an dubhain. [NOTES: slipped under ‘bois’.] Gob an dubhain. [NOTES: slipped under ‘gob’.] An ribheag (I). [NOTES: slipped under ‘ribheag’.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
dubhar
-
Anns an dubhar – in the shade.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhar
-
Quot.: “dubhar na h-oidhche”. Note: dead of night.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhar-gealaich
-
Notes: eclipse of moon.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhar-gréine
-
Notes: eclipse of sun.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhchasach
-
used as purple dye.
Location: Harris, Horgabost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhcheannach
-
Quot.: “caora dhubhcheannach”. Note: “blackface sheep”.
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhcheannach
-
blackfaced sheep.
Origin: Ross of Mull
Category: Caoraich / Sheep
-
dubhcholl
-
to describe severe loss of cattle stock.
Origin: Lewis and Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhchonnadh
-
surface peat which is dry and which can be used immediately on a fire.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhchonnadh
-
where the unused peat bog has cracked and you pull off lumps of it by hand. As the lumps are nearly dry they may be used soon after.
Origin: Barra
Category: Mòine / Peat-Working
-
dubhfhacal
-
this would be applied to a woman who was held to possess some kind of supernatural power. “Bha an dubhfhacal aice.”
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhfhad
-
the second, or bottom section of bank.
Origin: Cataobh [Sutherland – probably meant as the county not origin]
Category: Mòine / Peat-Working
-
dubhthalamh
-
peaty soil as opposed to machair land. Good soil for crop yields.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duda-leum
-
Quotation: Thug e aon duda-leum (?dubh de-) as. Notes: (Lewis?) He gave one almighty jump.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duilein
-
Quotation: an duilein. Notes: N. Uist equivalent of ùrstan in Lewis – celebration of birth. From dubh-leann?
Location: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dòdaman (m)
-
Quotation: “Dìodaman, dòdaman, cota beag dubh, trì chasan iarainn (?) is ceann beag fiodh.” Notes: top.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dùcan (m)
-
a heap, a small mound; dùcan dubh-threabha – mole-hill.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eadar-an-dà-dhorus
-
Notes: lobby (tigh-dubh).
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eadaras
-
[ɑd̪əɾəs] Quotation: (1) Chunna mi a bhó eadaras an tigh dubh. (2) Bithidh e tighinn eadaras trí uairean. Notes: (1) Between here and the black house. (2) Between now and three o’clock.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
easgan dubh, easgann gheall
-
66 [Common Eel] Ceann na natharach air an easgann is ceann an eisginn air an nathair.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
easgan-dhubh
-
jelly eel. Easgannan dubha nan loch – jelly eels of the lochs.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
easgan-dubh-a-chladaich
-
conger eel. By the shore, black in colour until the same species enters deep water it takes on eventually the white colour. I have this information?
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun
-
Quotation: Eun Dubh a’ Sgadain. Notes: guillemot.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun dubh a sgadain
-
guillemot.
Origin: Taransay
Category: Maorach / Shellfish
-
eun dubh a sgadain, am faicheach
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun dubh an sgadain
-
guillemot.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun-dubh
-
[ɑ̃ṉd̪u̟] Note: guillemot.
Location: [Lewis], S. Lochs, Gravir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun-dubh
-
sea-bird about the same size as a puffin with black short beak; black of course but for a white feather showing on its wing, its side. [NOTES: the slip is among the “Doubtful” words. Definition: Sea-bird (same size as puffin with black, short beak and white feathers on side).]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun-dubh a’ sgadain
-
Notes: puffin.
Location: Coll, Sorrisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eun-dubh-a-sgadain
-
Note: guillemot, razorbill.
Origin: Harris, Leverburgh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
faochagan
-
whelks. Faochagan dubha ’s faochagan geala in particular, was [sic] known for
their medicinal attributes.
Location: Harris, Scalpay
Category: Blàthan-Leighis / Medicinal Plants
-
faoileagan dubha
-
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feamainn
-
Quotation: an fheamainn dubh. Notes: black seaweed with bubbles on it.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feamainn dhubh
-
Notes: the “feamainn dubh [sic]” has globules on it with a water-like liquid inside. Before it is used as manure in Harris, it is left to dry as it is otherwise unsuitable.
Location: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feamainn dubh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
feamainn dubh
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
feamainn dubh
-
Black seaweed (used for “feannagan”). Types: (a) aona chasach – does not float. (b) feamainn bhuilgeanach – black ‘knotted’ seaweed. (c) feamainn chìreanach – black ‘bubbly’ seaweed. (e) buidheagach – black seeweed which floats sometimes – feamainn bhuidhe. (e) glaobhrach / gleodhrach – seeweed of the ‘black’ type. It floats. [NOTES: ‘feamainn dhubh’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
feamainn dubh
-
cut when tide is out. High tide bringing the cut seaweed on to foreshore gathered and spread on machair soil suitable for potatoes.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
feamainn-dubh
-
Notes: black seaweed, with swellings which burst when pressed against a rock. Burnt when dry.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feamin dubh
-
the bladder and other types of seaweed which was cut with “corrans” and carried up in creels. Frequently went with boats to outlying islands to cut this ware. Always used for potato manure. Many boats lost through overloading.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Àiteach / Agriculture
-
feur-dubh
-
Notes: meadow or natural grass, usually cut in the late autumn.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiabhras
-
Quotation: (1) fiabhras dearg. (2) fiabhras dubh. Notes: (1) scarlet fever. (2) black fever.
Origin: Glenlyon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiabhrus
-
Quotation: am fiabhras [sic] dubh. Notes: typhus.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiaras dubh
-
pneumonia. (?)
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fosgalan
-
Old time porch (aig tigh-dubh).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
frith-bhac
-
[See dubhan mor.]
Origin: Barra
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
frithliosg (m)
-
Is e sin a bha againn an comhnuidh air ‘baoiteag’ (biathadh). Bha na seann daoine a b’aithne dhomh an còmhnuidh cur smugaid air an deidh chur air an dubhan. [NOTES: the slip has the following note – ‘Check spelling, whether ‘o’ or ‘r’ after ‘f’’. It looks like ‘r’ to me.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
fèith (I)
-
Na’s motha an cumantas na ‘rias’ [q.v.]. Dubh an cumantas agus gun uisge air a h-uachdar. Anns an deadh ainmhidh an sàs. Agus abair sin!
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
fìdeag dhubh neo gàth dubh
-
affected small oats. The seed would literally disintegrate into black dust. [NOTES: ‘gàth’ corrected to ‘gath’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gad
-
nn ‘string, loop’ : pl.: òch, b’ fhearr leam gum biodh goid dhaibh seo m’a amhaich, goid dha na maragan dubha [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
gaiseadh dubh
-
Hard and black.
Category: Àiteach / Agriculture
-
gaiseadh-dubh
-
[ɡɑʃu̜d̪u̜] Notes: blight.
Location: Sutherland, Kinlochbervie, Oldshoremore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gaothan
-
Quot.: “Gaothan nach dubh grian ’s nach geal uisge”. Note: Tha e air a ghaothach le nithean falamh faoin.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gath dubh
-
Disease of coirce. Can be prevented by mercurial dressing of seeds before planting.
Category: Àiteach / Agriculture
-
gath-dubh
-
Quotation: an gath-dubh. Notes: ear of oats infested with “smut” – (?).
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gealach
-
Quotation: Tha ceann dubh air a ghealaich. Notes: with a waning moon, there is a dark spell in the early evening before it rises.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gearradh dubh
-
swelling and inflammation of cattle’s abdomen caused by consuming too many potatoes.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
glasag
-
Quotation: (1) cudaig. (2) smallag (herring size). (3) glasag (small haddock size). (4) glasag dubh or [u̟kʃ] (fully grown).
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gob
-
[See dubhan mor.]
Origin: Barra
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
gob an dubhain
-
[NOTES: slip not found.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
gobag
-
Quot.: “Gobag mhosach a chuireadh na dubhan air na dathan.”
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gobhainn-dubh-nan-allt
-
[ɡoĩnʹd̪u̟ṉɑn̪[ɑu̜]ɫt̪] Notes: water ousel.
Origin: Strontian
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gobhar-dubh-an-éisg
-
Notes: the dipper. (Or lòn-dubh-an-éisg, according to D. Robertson, Invergarry.)
Origin: Kinlochourn
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gormanachadh
-
a’ toirt an eisg far an dubhain. [SLIP: Airson a bhi [sic] a toirt an éisg far an dubhain.]
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
gormanaiche
-
an duine anns an sgioba a tha toirt an eisg far nan dubhan. [SLIP: An duine anns an sgioba a tha a toirt an éisg far an dubhain.]
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
graine dubh
-
a black stalk of corn in a field of growing oats.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
greim dubh
-
appendicitis.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
greim dubh
-
appendicitis.
Location: Eriskay, Taobh na Mara
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gu dubhlanach
-
defiantly. “Sheas e gu dubhlanach an aghaidh a namhaid.”
Location: South Uist, West Kilbride
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gual
-
a smudge on the hands or face (not of coal as coal had never been in use of old in Point, Lewis). Anyone having a smudge on the face and not knowing of it would be told: “Cuir do làmh far am beil an gual ort agus gheibh thu do roghainn”. ‘Gual’ is also the black formed on the outside of pots and pans exposed to an open flame. Still also ‘gual’ was the name for cold peat embers. Sgùradh le gual – before the advent of abrasive cleansers, a damp cloth dipped in a very finely crushed cold peat ember would be used on metal in place of sand paper or emery paper. And ‘gual’ for something burnt to a cinder – “Chaidh e ’na ghual dubh.”
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
gàinne
-
gàine [sic] an dubhain (barb of the hook).
Location: Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gòn dubh
-
cassock (sometimes casag).
Origin: ([Canada], Inverness Co.) – Roman Catholic or (Lochaber – [Canada], Inverness Co.) – Roman Catholic or (Skye – [Canada], Inverness and Victoria? Co.’s) – Protestant
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
gùn dubh
-
cassock (sometimes casag).
Origin: ([Canada], Inverness Co.) – Roman Catholic or (Lochaber – [Canada], Inverness Co.) – Roman Catholic or (Skye – [Canada], Inverness and Victoria? Co.’s) – Protestant
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
ian dubh an sgadain
-
puffin; razor-bill; guillemot.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
ian-dubh
-
Aig na h-iasgairean b’e seo alca, tàmhaidh, gearra-breac, ’s mar sin, a’ cur eadar-dhealachadh eadar iad seo agus na h-eòin gheala, faoileagan, sùlairean, pulasdairean, ’s mar sin, a bhiodh a’ ruith an éisg. “Bha pailteas ian air Camus Fibhig an diugh – an t-ian-dubh.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
latha dubh
-
Quotation: An latha dubh. Notes: day of reckoning.
Location: Lewis, Borve
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
latha dubh (m)
-
Quotation: Thug mi latha dubh air ‘excerteadh’ an dé. Notes: worked very hard at it.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
latha-dubh
-
defeating reception; victorious, etc.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lion-bheag
-
airson glacadh adagan no cùiteagan ach bithidh am biorach gle thric a’ gabhail a bhiadhaidh. Maorach no feasgan mar bhiathadh air an dubhan.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lion-mhòr
-
acfhuinn air son glacadh throsg, easgann, no langa; adag no sgadan mar bhiathadh air an dubhan.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lon dubh
-
blackbird.
Location: Argyll, Tarbert, Muasdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lon dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lon dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lon dubh
-
blackbird.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
lon-dubh
-
[ɫɔ:ṉd̪u̟]
Location: North Argyll
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
luba-dubh
-
Quot.: “Ceithir lùban-dubha [sic] fichead agus da ìsbean dheug.” Note: what the entrails (other than the stomachs) of a cow consisted of.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
luban dubha
-
colon.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
-
luban-dubha
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
là
-
Quotation: Thug e dhomh mo là dubh. Notes: He gave me the works. (Can be physical or verbal.)
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
là
-
Quot.: “Thug e dhomh mo là dubh.” Note: He gave me a dressing down.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
làmhaich
-
Note: a sea-bird of the guillemot family. “Falc” and “eun-dubh” very like it.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lìon-beag (E)
-
Dubhan anns a h-uile h-aitheamh. Ach lìn a bhiodh a’ tighinn bho an choast an ear bhiodh dà dhubhan orra anns a h-uile h-aitheamh. Cha chreid mi gu robh seo càil na b’ fheàrr gu iasg a ghlacadh [no] gu iasgach a dhèanamh. (Seo mar a chanas sinn an cumantas: “an lìon-bhig” agus chan è “an lìn-bhig”.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lìon-beag (E)
-
Druim (E). Snòta (I). Dòrnan (E). Dubhan (E). Rèidhleadh (E). (An aon rud ri lìon-mór. [Ach] fàg a mach sreangan mu an lìon-bheag.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lìon-mór
-
Druim an lin. An dòrnan. Snòta. An rèidhleadh. An dubhan.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lìon-sgadanach (E)
-
Pàirtean: An druim-àrca. (E) [NOTES: slipped.] An druim-dubh. (E) [NOTES: slipped.] A’ ghéibheal. (I) [NOTES: slipped under ‘géibheal’.] A’ chluas. (I) [NOTES: slipped under ‘cluas’.] An t-abhras. (E) [NOTES: slipped under ‘abhras’.] (Mar a bha sinn a’ bruidhinn air an oidhche roimhe.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lòn dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lòn-dubh
-
black-bird.
Category: Eòin / Birds
-
lòn-dubh-an-éisg
-
Notes: the dipper. (Or gobhar-dubh-an-éisg, according to Farquhar MacRae, Invergarry.)
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lùb
-
Quot.: “luban [sic] dubha”. Note: caolanan bó.
Origin: Balallan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
lùb dubh
-
nn ‘black pudding’: pl. ~an dubha, tha fhios agad, maragan, black puddings [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
madadh
-
dog-mussel. (‘Clabha-dao’ in Tighnabruaich.) Clabha-dubha.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maothar (mathar)
-
gaoisid gheal coin no ite bheag gheal ceangailte ris an dubhan airson iasgach sùithean, no runach [sic], no liutha.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
maragan dubh
-
black puddings. [NOTES: slip not found.]
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
-
meubail
-
nn ‘maple’: ~ geal/ dubh/ dearg
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
moine chalcas
-
So moine chòsach anns nach eil moran feuma, a dh’fhàs as a’ choinnich, gu h-àraidh ann an àiteachan far am biodh badan de ‘Sphagnum Moss’. (Co dhiù, ’s e sin a chaidh innse dhomh-sa.) Aig amannan tachraidh stiallan do’n chalcas so riut ann am poll monach réisg dubh.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
moine dhubh
-
mòine tha cruaidh dubh, bristeach nuair tha e tioram, ’s anabarrach trom, ach fior mhath go gabhail.
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
-
mòine dhubh
-
mòine dhubh, throm – mar as trice as an dubhad.
Origin: Borraraig [Skye, Boreraig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
na dubhagan
-
kidneys.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
na fàdan (no fòid)
-
seachd fàdan as a’ bharrad air leud, sia as a’ ghrunnad agus cóig as an dubhad.
Origin: Borraraig [Skye, Boreraig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
na gilleacha dubh
-
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
pat
-
[pɑt̪] Quot.: “Bha aodann ’na phatan dubh.” Note: a bruise. “His face was full of black bruises.”
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
piadhtaidh
-
[pıɤt̪i] Quot.: Tha e cho dubh ri piadhtaidh.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
pollag (I)
-
Againne mar anns a’ cheud chiall aig Dwelly “Little pool, hole, pit or pond”. Agus a’ cheud chiall aig MacGhillfhinnein “A little pit”. Na ciallan eile chan eil iad againn idir. Dìreach againne, na sluic, na bruthaichean briste dubha, na lòin ’s na tuill, ’s na riasan [?] ’s an còrr am measg a chèile gu h-àraidh an t-iomlan beag agus briste, sin na pollagan. “Anns na pollagan”, “Am measg nam pollagan.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
prèach (E)
-
Lòn tana, farsuing, bog. Uaireannan dubh agus uaireannan le na h-uibhir de bhreacadh feòir ann, no air.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
reothadh dubh
-
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
-
reothadh-dubh
-
Note: black ice.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
reòthadh-dubh
-
black frost.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
runnach eich, r. dubh, r. ciuil, an cnàimh r.
-
104 [Scad or Horse Mackerel].
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rèidhleadh (E)
-
An ceangal air an dubhan ris an t-snòta.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
ròn dubh
-
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rùidean dubha (Eoropaidh)
-
Faochagan mora dubha. Nuair a bhios clannighean Eòropaidh a deanamh bhothagan theid iad do’n tràigh a thogail ‘ruidean dubha’ a bhios aca annta.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
saor-dubh
-
Notes: carpenter.
Location: Barra, Bruernish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
seilean
-
Quotation: (1) seilean dubh. (2) seilean ruadh. Notes: (2) has nest deeper in the ground and has more honey.
Origin: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
seillean
-
Quotation: seillean dubh, seillean ruadh. Notes: two types of bee.
Location: Skye, Kyleakin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgadan
-
Quotation: Eun Dubh a’ Sgadain. Notes: guillemot.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgaoth
-
[sɡw:] Quot.: “sgaoth dha na druidean dubha”.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgathadh
-
Notes: the barley was pulled up by the roots. The sheaf was cut in two with a special sickle – the root half being kept until the house was stripped of thatch – “Bun dubh” used for thatching.
Location: Stornoway, Melbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgitheag
-
Notes: Islay word for droigheann-dubh ‘blackthorn’. Source: Neil Thomson, Muasdale. Date: 1987.
Location: [see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgàthan-guaille
-
Quotation: ’S ged bu dubh le càch thu / Bu tù mo sgàthan-guaille (Eilean Fraoich, 77). Notes: Not in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgùd
-
Quotation: “Tha sgùdan dubh air an adhair.” Notes: dark, gloomy cloud.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
siol-dubh
-
Notes: the decayed seed that went through the riddle.
Location: Skye, Stein
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
siùcar-dubh
-
liquorice (sweets).
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sleagh-dubha
-
Quotation: sleagh/sleaghan-dubha. Notes: leech, leeches.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
smallag
-
Quotation: 1. cudaig 2. smallag (herring size) 3. glasag (small haddock size) 4. glasag dubh or [u̟kʃ] (fully grown).
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snaidhmlich
-
Quotation: Bha na h-easgainn bheaga air an snaidhmleadh air dubhan airson fuaidreag a dheanamh. Notes: string or thread wound round the two.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snidhe-dubh
-
blobs of soot falling from the rafters of the black-house. [NOTES: the slip has ‘snighe-dubh’.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snidhe-dubh
-
dropping of soot falling from the rafters of a thatched house. (Harris)
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snighe-dubh
-
Notes: water coming in at the chimney.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snithe-dubh
-
soot droppings from the inside of the thatch of a [sic].
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snàgaileadh (m)
-
an suaineadh snàtha leis an robh thu cur an dubhain ris an t-snòd.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
spal-dubh
-
Quotation: Bha spal-dubh air a’ ghualainn. Notes: black round spot on the fleece of sheep. (Ball-dubh?)
Location: Skye, Broadford
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spaoiligean (?)
-
[spwlıɡʹɑṉ] Quotation: Bha [spwlıɡʹɑṉ] dubh air a’ choirce dhubh. Notes: grain?
Location: Tiree, Heylipool [sic]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spàrr-gaoithe or -ghaoithe
-
sparr ann an tigh dubh (parting).
Location: Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sreang
-
ceud dubh [sic] air a h-uile sreang, da shreang an comhnaidh. [SLIP: Ceud dubhan air a h-uile sreang.]
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
sròn dubh an t-sithein
-
the black point of the fairy knoll.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
staca
-
(chimney) stack of a house. Staca siucar dubh.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stamh
-
Quot.: “stamh dubh nan each”. Note: black and not as thick as ordinary tangle. Edible.
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stuth
-
Quotation: Ged stuth eun an fhithich e ’s geal na sùilean fhéin e. Notes: i.e. in his mother’s eyes. [NOTES: slipped under ‘dubh’ (‘dubh?’ added in second hand).]
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
subha
-
joy; subhach; opp. dubha, dubhach.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sìol-dubh
-
plancton.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sùgar-dubh
-
liquorice sweets, black. Pioban sùgar dubh – pipes of the black liquorice, gredients [sic] [ingredients?] of sweets.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
taigh nan calacha dubha
-
nunnery.
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
talamh dubh
-
Cultivated ground. Ploughed land.
Category: Àiteach / Agriculture
-
talamh dubh
-
Cultivated ground. Ploughed land.
Category: Àiteach / Agriculture
-
talamh dubh
-
Cultivated ground. Ploughed land.
Category: Àiteach / Agriculture
-
talamh dubh
-
ground after potatoes are lifted. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Àiteach / Agriculture
-
talamh-dubh
-
arable newly tilled soil.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tap
-
[t̪ɑp] Quotation: a’ tapadh nan dubhain. Notes: fixing the hooks on to the horsehair.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tigh-dubh
-
black-house, thatched house in the Highlands of Scotland in 19th and the early part of the 20th century.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tigh-dubh
-
Notes: house where whisky was made illegally.
Location: Ross-shire, Achiltibuie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tombaca-dubh
-
Highland bogie roll tobacco, xxx.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
torr dubh
-
seaweed gathered at end of year and stacked on machair land left to rot and used as fertiliser for potatoes in spring.
Location: North Uist, Knockintorran
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
totaman
-
spinner. Riddle: titeaman, totaman, cota beag dubh, trì chasan iaruinn is ceann beag dubh. Answer: preis bheag nan trì chasan.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhach
-
[See dubhach.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tughadh
-
[masc.] the thatch – could be: Tughadh connlaich no Tughadh fraoich no Tughadh de bhunan eòrna. Bhathar a’ buain no a’ spionadh an eòrna leis a bhun dubh agus ’ga cheanghail. ’Nuair a bha e tioram bhathar a’ sgathadh gach sguaib le coran [sic] mór a dh’aon ghnothaich air son so fhéin – ris an cainte corran sgathaidh. Bha na bunan so air am meas nan tughadh air leth dionach.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
tumbaca-dubh
-
bogie roll tobacco.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tòn-dubh
-
An aon seòrsa rud [i.e. like cùlan q.v.] aig ceann eile na caorach. Na h-uibhir de an chlòimh dubh aig deireadh na caorach. Aig a deireadh, gun a bhith suas air an sin. Sin tòn-dubh. A chaora thòn-dubh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
ucsa
-
[u̟kʃ] Quotation: cudaig; smallag (herring size); glasag (young haddock size); glasag dubh or [u̟kʃ].
Location: Sutherland, Durness, Laide, Portnacon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
urlar dubh
-
Location: Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
éiginn
-
Quotation: ’S e an dubh éiginn a thug air sin a dheanamh. Notes: dire necessity.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ìsbean
-
[ı:ʃbɑṉ] Quot.: “Ceithir lùban-dubha fichead agus da ìsbean dheug.” Note: what the entrails (other than the stomachs) of a cow consisted of.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
òpar
-
Quotation: Aonghas Dubh an òpair / Aig òs loch an Tábhan. Notes: mud. Òpar air a bhriogais aige.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ùireabac
-
Notes: ‘the filling between two walls of stone, in [?] the wall of an old shieling or tigh-dubh’ (glutadh used for the same). Not in Dwelly.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ùrlar dubh
-
mud floor in old houses.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ùrlar-dubh
-
Notes: earthen-floor.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
‘An Net’
-
Bha an ‘Net’ air a roinn ’na thrì earrainnean. Bha trian a’ dol chun a’ bhàta; is trian eile chun na lin. Bhiodh cuid de’n chriudha aig am biodh earrainnean lion innte, is bha an trian so ga roinn eatorra a reir meud an earrainn. Bha an tritheamh trian air a roinn gu cothromach eadar an criudha gu leir ach na daoine dubha. Mar sin chleachd fear tuarasdail aig nach biodh earrainn lion no ciubhroinn do’n bhàta a bhith faighinn ochdamh earrainn deug de’n ‘Net’.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
‘Dandy’
-
Chan eil fada bho thòisich an dòigh iasgaich so idir. Ag obair leis an ‘dandy’ – ’se sin cuideam luaidhe air an dubhan mu dheireadh do na ‘flies’, agus ag oibreachadh na slait sios is suas anns an aon àite ann an dòchas gu ruith iasg gu dubhan. Chan eil dad a dh’fhios agam carson a chaidh ‘dandy’ a thoirt air.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
‘Flies’
-
Bidh bho choig gu seachd gaisneanan wid air an ceangal r’a cheile le snaim an iasgair is dafuns mu oirleach gu leth a dh’fhad air a fagail aig a chula ceangal. Bidh dubhan air gach dafun so le ite faoileig no stiall chaol de chloimh gheal uain.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
“Bus-dubh”
-
[cù]
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
“cork” dubh
-
black or sandy oats. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Àiteach / Agriculture