Search


à   è   ì   ò   ù   á   é   í   ó   ú
  • ? - Any single letter
  • ~ - Any sequence of vowels
  • * - Sequence of any letters
    
Search Scope
  •  
  •  

  
Loading...

There were 819 hits for hail

--blank--
chuir e air ~ a chuile sian [DAG]; b’ fheàrr leam gu robh ~ againn air a dhol a-mach [DAG]; e a’ cur air ~ gunna; a’ cur an eagail air cnapach sa ~ ud; gu dè ‘n ~ a ghearras tu e? [MM]; cha d’fhuair e an cuireadh ‘s cha robh e air a dh. idir; well, tha i seo air a ~, Màiri Bhàn; tha nigheanan beag’ air an ~, na truaghain; chaidh mise a choimhead air an ~ anns an d’fhuair mi e; ‘n ~ ‘s gum biodh i sàbhailte; an ~ a fhuair iad clìor; an ~ a tha an lagh; an ~ anns an robh an duine ‘ bh’ ann ag actadh;dòigh: an ~ sa chuala mise e; anns an ~ a their iad e (?) [MAE]; ‘s e an aon Ghàidhlig a th’ aca ach an ~a bhruidhneas iad [MAE]; a chuile trip a bhiodh e ‘ dol sìos ‘~ ‘s gum faigheadh e na voteichean
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
--blank--
ipv.:gabh e [òran]!; vbl nn: cha robh mi ‘ gabhail sian orm air an òran;'s i ' ~ail oirre, mas fhìor; tha mi ‘ dol a ghabhail orm [‘pretend’] gur e Gypsy a th’ ionnam; [‘is possible’]: rinn mi chuile sian a ghabhadh dèanamh innte; tha siud cho ceart 's a ghabhadh e; chaidh duine a mharbhadh a ghabhadh sàbhaladh muram biodh Latha nan Car ann;
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
gabh vb.
‘take, get’: gabhail [ko-əl]
Location: Canada, Cape Breton, Victoria Co., North Shore, Tarbot
Category: Tarbot, North Shore wordlist
sabhal n.
[sa-uʁ̫] ‘barn’; pl. sabhail [sahiʎ].
Location: Canada, Cape Breton, Inverness County, Broad Cove Chapel
Category: Seosamh Watson collection notebook date: Jan-May 1991
(Most of these terms given by Mr Angus Macphail, aged 93, 26 Arnol, Isle of Lewis)
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
(dha) fiachail
the checking of nets, during the night, for the presence of meshed herring.
Location: [Harris], Scalpay
Category: Iasgach an Sgadain / Herring-Fishing
* inntinn fo mhothachail
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
10. Snow and hail
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
10. Snow and hail
Category: Sìde / Weather
10. Snow and hail
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
10. Snow and hail
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
10. Snow and hail
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
10. Snow and hail
Origin: [Barra]
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
10.9. Hailstones
Origin: [Barra]
Category: Sìde / Weather
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Location: Harris, Ardvey
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Origin: Assynt, Stoer
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Origin: Islay
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Origin: Uibhist a’ Deas [South Uist]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Origin: [Lewis]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
Origin: [Ross-shire]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
4. Maide-siubhail. (E)
(Againn.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
A Chealla
“An a sgaoil a’ Chealla?” A’ Chealla b’e seo againne eaglais Bhaile na Cille ann an Uig. Bha e aig na seann daoine mar a th’agam an seo shuas. “A’ Chealla” agus “An a sgaoil a’ Chealla”. Ach cha robh e againne ach mar ainm do’m biodh sinn a’ toirt an aire, chluinneadh sinn e an dràsda ’s a rithist. Nuair a bha Calum MacLeòid am ministeir (Calum MacLeòid a chaochail ann am Both-chuidir agus a bha ’na Cheann-suidhe air a’ Chomunn Ghàidhealach airson greis), nuair a bha e dol troimh an fhòghlum an Dunéideann, thuit a mach bhuaithe uaireigin “A Chealla” agus mar sin. Thug an t-Ollamh Mac Fhionghuin an aire do an seo anns an spot agus chòrd an rud a bh’ann ris anabarrach math.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
A Mhic-an-t-Saoghail!
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Am Beannachadh Moire
The Ave Maria, The Hail Mary.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
Am Beannachadh Moire
Hail Mary.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
An Eaglais Mhór
An Eaglais Stéidhichte, Eaglais Bhaile na Cille.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
An t-arcach
So, tha mi a’ smaoineachadh an te a b’fheàrr aig muir is bu shàbhailte. Bha a toiseach is a deireadh a’ tighinn cruinn a steach chun an droma, is bha i fada na b’fharsaing eadar a dà ghualainn na bha i eadar an da shliasaid. Dh’eireadh i so gu bòidheach air gach tonn, a’ ruith na mara no dol ’na aghaidh, agus bha i cho easgaidh air an stiùir is gur e fìor dhroch sgiobair a leigeadh do mhuir tarsainn a thighinn air gun a ghlacadh air a sliasaid no air a gualainn.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
Ath-lionadh
Bhiodh an sgadan a’ ‘sinceadh’ sios anns gach baraille a bhiodh air a lionadh, agus ann an la no dha bha aca ri ath-lionadh le sgadan eile. Bhiodh an criudha gu leir a’ gabhail pàirt anns an obair so, oir ’sann anns a’ bharaille a bha iad pàidhte agus pàidhte anns an uair airson an ath-lionadh is an treas lionadh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
A’ Chailis
Chalice.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
A’ gabhail Comain
Receiving Holy Communion.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
Cearghal
informant is not sure whether this means Carl or Gerald. Arises at the southmost point of Baleshare in North Uist as ‘tobhta Chearghail’. Thought to have Norse origin.
Location: North Uist, Iollaraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Chaochail e
He died.
Origin: Barra
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
Cho fiachaill ri anam an fhuathaire
as precious as a giant’s soul. [NOTES: ‘fiachaill’ corrected to ‘fiachail’.]
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Cluasan na sgùil
So toll anns gach cliathaich (a) Gus greim a ghabhail air nuair a bhiodh tu a’ falbh leis an sgùil air do chruachainn, air do ghualainn, no air cùl t-amhach. (b) Gus cluas no earbuill an lin bhig a cheangal ann nuair a sguireadh tu a bhiadhadh. (c) Gus sreang a cheangal tarsainn air an lion bho chluas gu cluas gus nach tuit e mach as nuair a bhios i agad air cùl t-amhach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
Cutadh
A’ toirt a’ mhionaich as gach sgadan le cutaig ach a’ fàgail an iuchair, no a’ mhealg is a’ bhloinig ann. Tha e an uair sin air a shailleadh is air a phacaigeadh ann am baraille.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
Daoine gun lige, gun ghabhail
distant people without much to say for themselves.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Di-Domhnuich Tùrnais
instead of ‘Di-Domhnuich Phailm’ – Palm Sunday. Eggs used to be exchanged on this day and not on Easter Sunday as it is done nowadays.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Diabhal
nn ‘[the] Devil’cha robh fhios acasan fon D. gu dè an duine a bha ann; ciamar an D. a gheibh Saint Anthony e?; dè an D a rinn e?: gen. thuirt e … nach deachaigh nighean an Diabhail dhen Titanic a chur dhan ghrunnd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
Diardaoin Deasghabhail
Ascension Thursday.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
Diardaoin Leas-gabhail
Ascension.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
Droch comhdhail ort.
Evil meeting to you.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
Droch-còmhdhail ort!
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Dun Chaillinn
Notes: Dunkeld.
Origin: Loch Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Dàile Mhailli
Dalmally.
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
Lion-leóbag
Tha e mu thri cheud troigh a dh’fhad is mu cheud troigh a leud ach gheibh thu cuid na’s motha is na’s lugha na sin. Tha ceithir cluasan air is coig òirlich anns gach mogul. Tha àrcaichean caola mar arcaichean botuil a’ ruith an druim àrd mu shia òirleach dheug bho cheile, agus mu choinneamh gach àrca sin air an druim iochdair tha piosan de luaidhe chaol. Tha poca air fhighe anns an lion fhein is tha na leóbagan is na sòrnain ga suaineadh fhein anns a’ phoca so. Bidh barrachd air an sin ga suaineadh fhein ann – eoin mhara – an sgarbh, an t-eun dubh is bughaidean, is chunna mi aon uair burbhailleach bhòidheach air a bathadh ann am fear is chuir e an aghaidh an lin so mi.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
Lion-sgadanach
Mu ochd slait dheug a leud agus leth cheud slat a dh’fhad. Tha ainmeannan nan ropan air an dealbh. Glacaidh an lion so sgadan, rionnach is cnaimh-rionnach. Cha toigh leis an iasgair an cnaimh-rionnach idir. Tha e dona gu milleadh nan lion agus anabarrach duilich a chrathadh asda – aig amannan feumaidh iad an lamhan a ghabhail dha. Aig amannan theid corra bhradan an sàs, ach feuchaidh an t-iasgair ri chrathadh as an lion mus buail a beul a’ bhàta. Aig amannan eile suainidh cearban e fhein annta – agus is e sin as miosa buileach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
Loch Aillse
Loch an Iasgaich, Loch nam Breac Móra, Gleann Atadail, Loch Carran, Cam Allt, na Cùileagan, Cladh a’ Chlachain, Sròn Deorsa, Loch Ma-Ruibh, Beul Atha na Crà, Loch Dughaill, Tuaidh, Carn Odhar, Achadh nam Seileach, Carn Breac, Frìth Chùlainn, Goirtean Fraoich, Eas an Teampuill, Torran Cuilinn, Loch Cùlainn, Carn Dhomhnuill Mhic a’ Ghobhainn, Ceann Loch Iùbh, Beinn Éighe.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Morbhearn, Suaineart, Aird-Ghobhar
Allt Samhairigh, Creag an Fhithich, Achadh Forsa, Clagan, Uladal, Meall Achadh a’ Chuirn, Cnoc Carrach, Achadh Gabhail, Coire nan Gobhar, Loch Suaineairt, Loch a’ Chothruim, Gleann na Tairbeirt, Corran.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
Nach b’e ’n di-bhailteach an gamhainn
a scraggy stirk.
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
Thig gu mo shail
‘Come to my heel’ (command [given to a sheep-dog]).
Origin: [Arran]
Category: Caoraich / Sheep
Tìdeachadh
Gabhail air do shocair chun a’ cheud phuta, is ri stad tiota gus cothrom a thoirt don iasg a thighinn chun nan dubhan. Ma bhristeas an lion beag eadar an da chruaidh anns an togail ’se sgrioban a bheir chun an uachdair a ris iad.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
[Dia]
“Is gearr gach reachd ach riaghailt Dhé.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[John Campbell (Teonaidh Chailein), Taoslainn, Buneasain]
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun, Knockan or Mull, Burg or Mull, Tobermory or Mull, Bunessan, Taoslainn
Category: Blàthan-Leighis / Medicinal Plants
[Seanfhacal 16]
Mur a toir thu gnothach do’n bhaile mhór bheir thu gnothach as.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[Seanfhacal 18]
Éiridh a’ ghrian air Beinn Shiant fhathasd. (Air a ràdh le muinntir Thobair-mhoire ’nuair bhiodh iad fo dhìobhail misnich.)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[Seanfhacal 25]
Cha sheas a’ choinneal fada gabhail as an dà cheann.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[Seanfhacal 2]
Deoch eadar dà eas agus biadh eadar dà bhaile. (Air a ràdh mu luchd-siubhail ’s an t-uisge ’s am biadh gu math gann.)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[Seanfhacal 50]
Cha do chaill duine riabh air fuigheal na foighidean.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[Seanfhacal 72]
Chan eil carraig air nach caochail struth ach carraig gun struth air.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[airgiod]
Tha airgiod agam mu choinneamh a mhail. Tha [sic] have the money to meet the rent.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[alair]
Facail eile – alair. Muime m’athar, ’s ann a Gearradh [?] Ard an sgire nan Loch a thàinig i. ’Nuair a bhiodh bàs ’s a bhaile ’s a bhite ag cumail tigh-fhaire, ’s e a theireadh ise ri sin – “alair”. An saoil sibh an e a bh’ann “olair” [sic] – bho ungadh romh adhlac no romh bhàs (extreme unction)? Chan fhaigh mi iad sin a bharrachd ’s na faclair. ’S dòcha nach eil mo litreachadh ceart – ’s tric nach eil!
Location: Lewis, Stornoway
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[aois]
“’S minig a chaill do cho aoise bliadhna an earraich dhuibh.” – refers to the working capacity of people despite their old age.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[a’ tional maorach]
A reir de cho pailte s’ atha iad than giomach ri bhith air iasgach le cliabh ’s a chum fharlainn pailte a leabag mar bhiadh. Tha an crùban gaolach air iasg ùr, mar is bitheanta sòrnan is fhearr, air neo cudainn. A reir a pailteas air a’ ghrunnd b’e doigh(ch) a b’fhearr far a biodh faochaig pailte gach clach is feamann air neo roc a ghlanadh air fala as do rathad air thaobhs gu faodach leisinn [?] air an togail le’d dha làmh ’s gan cur anns a phail an triseach, sin do’m phoca. Fagaig an sin a fhaochaig, fiasgain ’s fhearr am fasgann dar a bhios i eadar an da luinn dluth air uisge fresh s mur a s bitheanta far am bith iad pailte mar sin gheobh thu pearls annta chionn tha iad nas mutha. ’S doich air a bhairneach darna cuid clach ma dha phùing le oir car giar agus a bualadh a sios a rathad le oir na cloicheadh [?], a bualladh [?] le cabhag. Bu [?] sput fish daonnan a miosg geineich gheal agus far a feic thu i spùtadh tha thu gan grapadh as a gheinich gus a bith do bos agad am breallach air an aon (àn) doigh[.] Tha esan a sputadh cuideach le cabhag a dheanadh tha ga fhaotain[.] Far am bith na cockles pailte tha iad air barr a ghrunnd le muir traigh (Càn a mach). Slige chreachain fheamadh tu a togail far a ghrunnd far a feicedh tu a ach gu math bitheanta tha i ’sa làthaich a bharrachd air a bhith ’s a gheinich[.] Lungaich chi thu uraball air barr na criadh, tha thu ga glaochach [?] mar gum bith [?] buain buntata ’s am piocadh a mach. Se buain lungaich a chanas iad. Feama tu an fheamainn dhubh a ghearradh far na creigeadh le corran. ’S an fhior aire a thuibhairt (a thoirbhairt) gum bith toll taomaich anns a bhata bhios ’ga giùlan[.] An doigh a bh’aig na seanna Ghàidheal b’e basgaid sgadain bhi shios mu dheireadh air urlar a bhàta ma biodh i luchdaichte chionns nach phlod (plod) an fheamainn dhubh[.] Phlodaich gach roc is gach feamann eile gad a bhiodh bata a stealladh dorlach uisge. Fear a bheil faiche ghiomaich na pairce beag de ghaineach air beulaibh an tuil agus dar a dh’itheas e am biadh tha e ’g ithe beagan de’n ghaineach. (tiomalaich [?])
Location: [Mull], Tobermory
Category: Maorach / Shellfish
[baile]
Air do bhaile – in spite of you.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[beò]
“’S ioma rud a chì an duine bhios fada beò; chì e sagart a’ gabhail pioba ’s sgriobhadh le ìte geoidh.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[blìdheas]
Chaidh e an àirde ’n a bhlìdheas (bleeze). – teine, tighe air teine a ghabhail, ’s a leithid sin.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[bròn]
Cha robh fothail mhór gun dubh bhròn.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[buachailleachd]
“Deireadh is toiseach Mhic an Duine, a’ bhuachailleachd.” In your youth you looked after cattle and then again when you retired.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[buachailleachd]
“Buachailleachd Chalum Chill’ oirre.” (May St Columba keep watch over her.)
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
[bualadh]
Anns a’ bhaile againn fhìn chan fhaca mi duine ri bualadh duine eile a riamh. Cha [sic] fhaca mi fhìn duine ann an greim. No a’ tarruing na làimhe air dhòigh sam bith. Chunnaic agus chuala mi trodan ’s mar sin ach sin uile e. Chan fhaca duine daoine a riamh cho ciallach agus cho cliùiteach riutha mar sin. Ged a bha nithean anns na gnàthasan-cainnte a chuir mi steach thugaibh, a shaoileadh sibh gu robh iad crosd is ann a bha sin a nuas bho làithean na b’aosda na chunnaic sinne. No bho àiteachan eile, ’s bho thighean-change, bho shabaidean aig òl, ’s bho shabaidean gun òl idir. ’S mar sin.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
[bàirneach]
An leigheas a bh’aig seann mhuinntir Uig an Iar againne air bòcadh an éisg. Naoi naoidheannan de bhàirnich mhóra nan Eileanan Flannach ithe. Bha bodach anns a’ bhaile againne – chaochail e ann an earrach 1934 – agus cha b’urrainn e iasg á fairge ithe ach a’ bhiorach (dogfish). Bha iad ’ga bhòcadh. Chan aithne dhomh gu’n d’fheuch e an seann leigheas a riamh. Có dhiù bha miann a chridhe aige air na h-éisg, agus nach b’urrainn dha blasad orra. Gnothach duilich.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[bàsaich]
Bhàsaich an cú. – The dog died. But: Chaochail an duine. – The man died.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[caileag]
Pighaid [sic] chaileag air bheag céill / Ged robh eudail aic is stòr / Chan fhaod a fear a bhi sona ma bhios i gnogach anns a t-sroin.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[caochail]
Chaochail an duine. – The man died. But: Bhàsaich an cú. – The dog died.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[caol]
Caol ri caol is leathann ri leathann – leughar is sgriobhar gach fhacal san t-saoghail. Gaelic spelling rule.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[casan-ceangal]
16. B’ann de shioman connlaich a bha an TREABHAILT deanta. Bha i crochte le tri buill ris na CASAN-CEANGAIL (rafters). Nuair nach bitheadh a’ BHROG direach os coinn [sic] SUIL na cloiche, chuirte caoran monach ann an toinneamh ball na TREABHAILT gus a ghiorachadh. Roth – the propeller had an iron bolt protruding from the top and from the bottom. The upper bolt was named DEALGAN. The DEALGAN carried a crossbar named Dual which fitted into a recess in the upper millstone and thus was conveyed the power which made the stone revolve. The nether bolt was named TORGHAN. The point of the TORGHAN fitted in a recess in an iron plate which was fastened on the ledger-beam (SAIL-BHUINN). This plate named LUNN had spare recesses into which in turn the torghan was fitted when the recess in use wore through the ledger-beam, (SAIL-BHUINN) was attached by the SAIL DHIREACH to the lightening beam (SAIL AOTROMACHAIDH). The raising or lowering of the SAIL AOTROMACHAIDH raised or lowered the upper stone to give a rough or fine grind.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
[cattle]
Following verse would be said by people tending cattle: “Bogha fhrois, bogha fhrois, tarr as, tarr as, trì stràcan dhe’n chrios cuir an t-uisg as, na buachaillean bochd air sgàth nan cnoc ag iarraidh air Dia an t-uisge a chuir as.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[cead]
Gun do chead a ghabhail. Without asking your permission.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[ceann an teine]
Nuair a rachadh tu steach air an dorus am muigh bha thu anns an trannsa. Air do laimh chli bha ceann an teine. Cha robh leabaidh ann seo idir. Bha beinge fhiodha ann air an suidheadh sianar co-dhiu, an dreassair far an robh na soitheachan, leithid cupanan, truinnsearan agus gnothaichean mar sin air an cumail. Bha tri no ceithir a chathraichean ann agus creadhaill. Bha bord gu math mor ann – a shuidheadh ochdnar no mar sin. Cha robh ann an seomar sam bith ach ceann an teine far an robh am biadh air a dheasachadh.
Origin: [Harris? – cf. ‘Taigh Croitear anns na Hearadh – an taigh anns an do rugadh mi.’]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
[ceum]
Tha mi dol a ghabhail ceum spaidearaiche. I am going for an airing.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[ceàrd]
“Bheir e an ceàrd as a’ bhaile.” – Nì e a’ chùis airson an ama a tha a làthair (temporary). Dìreach sin!
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[cluas]
Chailleadh tu do chluasan mur a biodh iad ceangailte riut. You would lose your head if it weren’t tied on.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[coinneamh-baile]
Cruinneachadh aig na bodaich airson gnothaichean a’ bhaile a chur ceart.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[coisinn]
Choisinn e na chaill e. He recovered what he lost.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[comhdhail]
Droch comhdhail ort, a ghocain uidhir, is le’d ghocail nach fhuirich thu a-stigh!!! – said to an inquisitive child by a very pious old lady.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[cruchaill]
Cruchaill mhor duine. Big gaunt man.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[cunnart]
Be a bhi buaireadh an Fhreasdail cuid a chunnairt a ghabhail daleithid sin. It were tempting Providence to venture in such a place.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[càil]
Tha a chail air falbh. His pith has left him.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[càil]
Gun chail. Without strength, energy or appetite.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[còdhail]
Cum codhail. Keep an appointment.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[cù]
Tha i a’ gabhail nan con. – Tha na coin as a déidh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[daga-phort]
[Kenneth MacDonald in the letter of 9 January 1967:] Seachdain no dhà air ais, fhuair sinn pasgan eile de dh’fhaclan Uigeach bho dh’fhear an aon ainm ruibh fhéin – Murchadh MacLeòid, a tha ’na mhaighstir-sgoile ann an Cinntire. (…) B’e facal eile a bh’aige “an daga-phot” air a chleachdadh mar seo: “Tha an t-aran seo cho cruaidh ris an daga-phot.” A bheil fhios agaibh dé idir as ciall dha’n an fhacal seo? [Mr MacLeod’s reply:] Murchadh MacLeòid Chinntire, Murchadh a’ Ghobha a tha mi an dùil a th’ann. Mo dheagh charaid, uaireigin. Cha’n fhaca mi e bho shamhradh 1948. Tha mi tuigsinn gur h-ann ann an Southend an Cinntire a tha e. Mord, no Murdo, a’ Ghobha a chanas sinne ris. Duine dòigheil a tha ’n sin. Duine snog. (…) Ach am fear-sa, “an daga-phot”. Is e an daga-phort a bh’againne air.  (Tha mi fhìn agus Mord a’ Ghobha 3½ mile bho chèile.) Mìneachadh air an fhacal, no dé mar a dh’éirich e? Chan eil nì cinnteach sam bith agam. Dh’fhaodadh gu robh comhcheangal aige ri daga, agus dh’fhaodadh nach robh. Chuala mi aig bodach ’sa bhaile uaireigin (agus bhiodh am facal sin aca): “Cho cruaidh ris an deilg na bhìotaidh.” (vee’tee) Agus b’e seo saoilidh mi, an tignum-vitae, am fiodh air leth cruaidh. ’Se am fiodh-sa a bhitheadh a’ dol ann an roithleinean nan ulagan (block sheaves) séibhichean nam blocaichean, mar a chanadh na bodaich. Agus abair a bhith cruaidh de an fhiodh sin! (Faic mu’n fhiodh-sa ’s na leabhraichean fiosrachaidh.) Nise mu’n daga-phort, tha facal Laidinn eile ag éirigh rium, agus dh’fhaodadh gu robh comhcheangal air choireigin aige ris an daga (am facal): aqua-fortis. Dh’fhaodadh gu robh, agus dh’fhaodadh nach robh. Sin na th’agam mu an daga-phort, mur a tionndaidh nì sam bith an àirde.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[deathach]
A h-uile deathach anns a’ bhaile. “Ruith sinn air a h-uile deathach a bh’anns a’ bhaile.” – A’ ruith air na tighean.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[dorus an t-sabhail]
the back door which led into the barn.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
[dubhailc]
Tha cuid dhubhailcean ann aig am bheil aogas subhailc. Some vices have the appearance of virtues.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[dust]
Chan eil mi cur breug air a dust. – Chan eil mi cur breug oirre agus i anns an talamh (marbh agus air a tiodhlacadh). Canaidh sinn ‘an dust’ ris a’ chorp mharbh (aig duine). Ann am Beàrnaraidh, tha mi smaoineachadh, gu’n can iad e mu ainmhidhean cuideachd. “Chuir iad an dust do an chairt aig an fhadhail.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[dàn]
B’fhearr a bhith sàmhach na droch dhàn a ghabhail.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[dìughaidh]
“Dìughaidh uisge, fliuch sneachda.” ‘Dìughaidh’ means a different or variant type of rain in this case sleet. According to Mrs MacIsaac. “Dìughaidh teine fàrneadh fliuch” ‘Fàrneadh’ means boggy, marshy moorland. “Dìughaidh an t-saoghail gu leir, droch bhean.” The latter two instances suggest a different meaning for the word ‘dìughaidh’ – downfall? Merits further scrutiny.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[dùil]
Chaill sinn ar dùil dheth. We lost our expectation of him.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[ealla]
Gabhail ealla ri rud – eagerly anticipating something.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[faochag]
Gheibh sibh de sheòrsachan fhaochag againne – chan ann ann am mór phailteas mar na faochagan dubha – chanainn a chuid mhór de sheòrsachan a th’ann. Ach chan eil ainmeannan againn ach air na h-uibhir mar a dh’ainmich mi. Agus air Tràigh Mhór Uige, gheibh sibh sligean móran sheòrsachan maoraich, beag agus mór. Agus air móran dhathan.
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
[gabh]
Na gabh ort gun do chaill thu am fàinne. – Don’t disclose that you lost the ring.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[gabhail]
“Fhuair e gabhail aige.” – he was well treated.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[gabhail]
Chaidh mo thoirt as mo ghabhail. I have been disappointed in my original intention.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[gabhail]
Mur a h-e ‘gabhail’. “Sin far am bheil i ag gabhail.” – regular ‘beat’ mar a th’ agaibh. Feuchaibh na cinn-sa ri Alasdair mo bhràthair. “Tha i a’ gabhail shuas mu Eileartan.” “Sin far am bheil i a’ geamhrachadh.” (agus mar sin)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
[gabhail]
Tha e a’ gabhail air. – He beats him at fighting.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[gabhail]
Thug i droch gabhail dha. – She gave him an excessive spanking.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[gaileap]
Air a’ ghaileap (each) – galloping.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[general sayings or proverbs 8]
Ma chailleas tu ghaoth, iar an deas i.
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
[glas is iuchair]
a’ cheud toimhseachan a chuala mi riamh: Bó odhar, bó odhar / An dorus an t-sobhail / I cnàmh a cìr / Is laogh ’na gobhal. (Glas is iuchair)
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
[gocan]
Droch comhdhail ort, a ghocain uidhir, ’s led ghocail nach fhuirich thu a stigh.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[grinn]
Well-mannered. “Tha e cho grinn ’s cho modhail.” “Tha e cho grinn.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
[lach]
“Bha dùil aige gu’n robh an lach air spòig aige.” – Bha dùil aige gu robh an nì soirbheachail leis, no gu bhith soirbheachail leis, glé shoirbheachail.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[laghalachd]
[See laghail.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
[laogh]
Chuireadh e an laogh bho dheoghail. It would “scunner” a toad.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[leithid]
Am faca tu riamh a leithid? – Did you ever see the like? Shiubhail mi an saoghal ’s chan fhaca mi riamh a leithid. – I have travelled the world and saw nothing like that.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[lion beag]
Tha an lion beag, a tha air a réiteach a cheana, air a dhòirteadh ’na chnap ri do chois chli. Suidh air stòl, no air an lar leis an sguil fhalamh eadar do dha chois. (Tha seir car àrd is trom air do dhruim.) Tarraing earball an lin bhig tarsainn air do shliasaid chli, is cuir a mach tarsainn air oisean màs na sguile e gus am bi e deiseil gus a cheangal ri lion beag eile aig am cura. Tha druim an lin-bhig a nise ga chuibhligeadh do bhroinn no mhionnach na sguile gus an tig thu chun a’ cheud snòta. Tha biadhadh ga chur air an dubhan, is tha an dubhan leis a bhiadhadh so ga chur ’na laighe ri cliathaich na sguile gu do laimh chli far am bheil broinn agus beul na sguile a’ coinneachadh, is tha thu gabhail air t-adhart a leigeil gach dubhan le biadhadh taobh ri taobh gus an ruig thu taobh eile na sguile is bidh sreath deiseil. Tha thu a’ tilleadh gu do laimh chli leis an dara sreath is leis gach sreath eile gus am bi an lion air a bhiadhadh gu h-iomlan. Nuair a theid an dubhan mu dheireadh a bhiadhadh tha thu ceangal earball (no cluas) an lin bhig ri cluais na sguile – ris a chluais dheis – oir ’se ise a bhios na’s fhaisge air an fhear cura anns an eathar. Cuiridh thu a nise an sgùil air a bhalla tarsainn no air an tobhta gus am bi thu deas gu falbh leatha, ach fiach gun cuir thu t-oiliscin no comhdach sam bith eile air a bhiadhadh anns an sguil air an neo ’se cait a’ bhaile a bhios tu a’ sgròbadh dheth mus fhaic e an fhairge.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
[làmh]
“Dh’fhalbh e eadar mo làmh ’s mo thaobh.” – Dh’fhalbh e (chaill mi e) gun fhios domh. Mar: “Bha Domhnull beag agam ri mo làimh sìos gu dorus na bùtha. Ach dh’fhalbh e eadar mo làmh ’s mo thaobh agus ’s ann shìos am baile a fhuair mi e a rìthist.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[lús]
Chaill mi mo lús [sic] a garachdaich. – I became weak with laughter.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[lús]
Chaill mi mo lús a gàireachdaich. – I became weak with laughter.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[mot]
’Se mot a theireadh sinn ris an t-seors’ ait teine againne – bha moran dhiubh anns a bhaile againn. Cha b’ann am meadhainn an lair a bha e. Rudeigan [sic] mar seo. (6. [refers to the illustration] na busan made of clay and stone – flat on top, suitable for pans to be kept near the fire.)
Origin: [Harris? – cf. ‘Taigh Croitear anns na Hearadh – an taigh anns an do rugadh mi.’]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
[note]
Na’m biodh Donnchadh MacDhòmhnaill air ceann shìos a’ bhaile againn fhìn beò bheireadh e cuideachadh dhuinn mu chùisean na beairte. Cha deacha làmh a riamh air cùl beairte na b’fheàrr na e air dhòigh sam bith. Bheir mi dhuibh ainm fear a tha beò an diugh a bha ag obair air a’ bheairt mu’n d’thàinig na beartan ùra, na beartan abhtamataiceach: Calum MacMhathain (Calum Og), 6 Aird Uige, Ann an Leòdhas. Bhiodh e ag obair air a’ bheairt còmhla ri a athair. Tha a athair beò fhathast agus e gu bhith ceud bliadhna. “An Leddie” am far-ainm a bh’air. Chanainn gu’m bi na h-ainmeannan Uigeadh aig Calum Og. Is iongantach mur a h-eil mise air feadhainn dhiubh a chall.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
[note]
Ag gabhail mar a tha iad aig Dwelly.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
[pràmh]
A’ gabhail praimh. Taking a nap. [NOTE in second hand: ? getting pensive.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[ranna]
Ceithir ranna ruadh an t-saoghail – the 4 quarters of the globe, East, West, North, South, the airts.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[rian]
Thar rian is riaghailt. Beyond rhyme and reason.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[rigneachadh]
“Abair gu robh na curracagan aig Calum air an rigneachadh.” – Air gabhail aca gu math le sìoman.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[riochd]
A gabhail orra a bhi gluasad an riochd na Gaidhlige. Posing as champion of the Gaelic cause.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[saoghal]
Fad do shaoghail. During your lifetime.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[saoghal]
Foghluim saoghail. Worldly wisdom.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[saoghal]
Là cur an t-saoghail as. – Là air leth dona, le gaoth agus uisge. Latha air leth garbh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[saoghal]
“Chuir i duine chun an t-saoghail an oidhche sin.” – She gave birth to a child that night.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[seòl]
all parts of the boat were referred to in Gaelic but parts of the sail were known only in English, e.g. an tac – the tack of the sail; a’ sheet – the sheet of the sail; hailleard – the halyard.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[sgeul]
Chaidh mi thar mo sgeoil (mo shiubhail). I lost the thread of my story.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[siol-ghainmheach / sìol-ghainmheach]
Chunnaic mi am prògram “A Boy in Harris” air an T.V. an oidhche roimhe, agus chòrd e rium. (…) Ach a nise gu aon nì anns a’ phrògram do’n d’thug mi an aire – marbhadh nan siol, no glacadh nan siol (an t-siol-ghainmheach mar a chanas sinn) leis a’ chorran anns an tràigh. Obh, obh is iomadh ceud a ghlac an làmh a tha sgrìobhadh na litreach-sa. Anns an Fhadhail Mhóir aig Crabhlastadh, an Sgìr Uige againn fhìn, ann an Leòdhas. Am boirionnach Hearach a’ sgrìobadh leis a’ chorran anns an tràigh (air an tràigh thioraim). Chuala mi iad a’ deanamh nì de’n t-seòrsa-sa a ghlacadh na sìl air Na Ceithir Peighinn Deug an ceann shìos na Sgìre againn fhìn (Uig Leòdhais) a’ sgrìobadh le croman, no le hoe, air an tràigh thioraim. Cha’n fhaca mi a leithid shuas againn fhìn a riamh. Nì ach an corran anns an fhadhail. Bha an corran shìol air a dheanamh de’n chorran mhór. Bha an gob far an robh e dol na bu doimhne na bhith réidh ris an làimh, air a ghearradh dheth, agus am faobhar air a mhadadh gus nach gearradh e na sìolan mar a ghlacaist iad. Bhiodh cuid a’ toirt seòrsa de dh’fhiaclan anns a’ chorran shìol. Chunnaic mi a dhà dhiubh seo (corrain shiol) nuair a bha mi shuas aig an tigh air an t-samhradh-sa fhéin. Bidh cuimhne agaibh gu robh corran eile aig na bodaich: corran-speal. Bha e mar seo: [see third illustration below]. Is e arm eagalach a bha seo. Bha cùl air an iarunn aige mar air iarunn na speala agus bhiodh sibh ga ghleusadh le cloich-speal. Bha e mór seach corran cumanta. Seo a nise mar a bhithist a’ glacadh nan sìol leis a’ chorran-shiol anns an Fhadhail Mhóir shuas aig Crabhlastadh, ann an Uig Leòdhais. A’ tòiseachadh ann an seo [i.e. àite tòiseachaidh in the illustration] agus a’ gabhail air aghaidh. Bha peile-mór ceangailte le sreing ri do mheadhon. Peile-mór a’ cheàird no peile suinc. No peile-caol a’ cheàird (chan eil easan a’ dol an diugh idir). Bha thu a’ tòiseachadh na sgrìoba mar bu trice thugad. An uair sin a’ tionndadh a’ chorrain agus a’ toirt na sgrìoba bhuat. Mar sin a’ gabhail air d’adhart gu’n tachradh sìol riut. No beathach beag neimheil eile. Biast na Fadhlach, mar a chanas fear Chrabhlastaidh rithe. Iasg beag airgiodach ann an dath ’s an sgeilm, agus gathan neimheil innte. An stangaran a tha mi an dùil a chanas an Hearach rithe. (Ri siol air leth mór canaidh sinne an Uig gobag rithe. Dé a chanas an Hearach chan eil fhios agam.) Ma bhios tu airson cuideachadh air glacadh nan siol a shealltuinn uair sam bith, cha dean e deifir foighneachd mu an chùis do Mhurchadh. Bha Murchadh ris an obair sin mu na siolan bho bha e òg ’s a’ dol do an sgoil gus an a dh’fhàs e ’na dhuine agus a’ dol leis an lìon-bheag. (Siol as fheàrr airson cnòdan, agus là grianach nach bi ro fhuar. Is e luga as fheàrr airson na h-adaige. Sin gliocas agus léirsinn nam bodach a bha sean nuair a bha Murchadh òg.) Cha chanainn gu bheil móran lìon-bhig ’ga dheanamh ri cladaichean na Hearadh an diugh. Is e glé bheag dheth a tha ri cladaichean Uige an diugh mar an ceudna. Tha sabhs air na siolan air leth math, cuideachd. Agus tha iad air leth blasda mar bhiadh, agus air leth tacmhor. Cha tig acras air duine air luathair [?] as déidh feed de na siolan. A thaobh sealladh air lìonmhorachd, cha chreid mi nach e sealladh air an t-sil-ghainmhich anns a’ bhàgh againn fhín (Camus Uige) a dhleasas a’ cheud àite. Cia mheud mìle, no cia mheud muillion dhiubh seo a bh’ann? Agus faoileag is biorach air am muin [?], as an déidh, gu’n robh iad a’ leum ’nan sgaothan as an uisge, airson teàrnaidh, ged nach bu mhór an ciall. Bha dùil ’am gu robh bleideagan an t-sneachda ann an lìonmhorachd gu leòir. Bha dùil agam sin, gus an siod. Is iomadh rud a chì am fear a bhios air an dùthaich nach fhaic fear a’ chabhsair luim! Dà nì a chunnaic mi-fhín le mo shùilean aig sìol ’ga dheanamh: Chunnaic mi siol (te mhath mhór) a’ snàmh cho neo-lochdach, ma b’fhior, am measg cliath de chudaigean òga (siol chudaig) agus an uair a b’fheàrr ’s a b’fheàrr a bhiodh na creutaran bochda, bheireadh i tè as agus dh’itheadh i i. A rithist, uair eile, chunnaic mi sìol a’ gabhail na h-ite a bhiodh againn ag iola (fly-fishing). Sin agad ma tha na rudan a chì duine nuair a bhios e muigh, agus a shùilean fosgailte.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[siolp]
Gheàrr e mu’n t-siolp e. Bha Donnchadh a’ cur an àirde bùth (tent) aig an fhéill, a’ dol a thòiseachadh a’ creic deoch-làidir. Agus sin gun òrdugh laghail. Có a nochd ach am polas. Cha deacha an obair aig Donnchadh na b’fhaide air adhart, gheàrr e mu’n t-siolp e.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[siubhail]
Siubhlaidh sinn gu leir. We shall all die.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[siubhail]
Shiubhail an t-saighead. The arrow flew.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[slige]
Chan fhaca mi le m’ fhiosrachadh gin dhiubh seo a riamh. Chunnaic mi slige eisire agus slige creachain. Ach cha do bhlais mi a’ mhaorach a riamh mur do rinn mi aon uair ’s a’ bhaile-sa fhéin, seòrsa de bhlasd a dheanamh air eisir. Cha deach e na b’ fhaide na sin fhein.
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
[slugan na muilne]
5. SLUGAN na MUILNE; DORUS an UISG’ far am bheil an t-amar fiodha ag gabhail an uisge as an DAMM agus g’a threorachadh direach gu LIAGHAN an ROTH.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
[snàth]
Snath riaghailt. Basting thread.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[soirbheachail]
’S fhearr a bhi soirbheachail na bhi saoghalta.
Location: North Uist, Tigharry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[stamag]
[Stamag caorach/bà] Uill, ma tha, fhuair mi air adhart math gu leòir a muigh aig an ospadal ’s a’ phàirce goirid as deidh dhomh bhur litrichean fhaighinn. Bha mi a muigh dà uair agus fhuair mi na daoine mar a sheòl sibh dhomh. Ach chaill mi an duine mór fhein, am profeasar, dìreach le a dhà-no-trì mhionaidean a’ cheud là bha mi a muigh. Bha sin a cheart cho math, gus nach cuirinn dragh air airson rud cho beag. Ach fhuair mi Murphy agus chunnaic mi mionach caorach fosgailte. Agus thug Murphy a mach leabhar mór as a’ chùl. Sin, ma tha, mar a bha ’s a’ phàirce. Ach a thuilleadh air a sin, chaidh mi sìos air mo cheann fhìn chun an tigh-mharbhaidh air a’ Ghallowgate agus chunnaic mi mionach bà fosgailte ann an sin. Agus rinn mi cinnteach mu an nì a bha mi a’ lorg – an ceap. (…) ’S iongantach mur am faod sinn an ceap a chur mar seo an “ceap”. ’Se am broilein a bhiodh ann, agus bha an ceap air airson e bhith coltach ri ceap (bhiodh e cruaidh, làn, – dìreach ’na cheap – an còmhnuidh). Rud eile: an psalterium. Cha robh psalterium ’s an leabhar mhór aig Mgr. Murphy idir. ’Se seo, tha mi a’ tuigsinn, ainm eile airson omasum. (Seallaibh an àirde ’s na faclairean, mar a nì sibh.) A h-uile càil a th’ann feuchaibh mar seo iad: A’ mhaodal-mhór – dorsal sac of rumen. A’ mhaodal-bheag – ventral sac of rumen. An luamha – reticulum. Am broilein – omasum (psalterium). ’S mar a tha mi a’ togail “an ceap”. Abomasum – chan eil ainm sam bith agam do an seo. Nach bochd nach robh an t-seann fheadhainn beò gus an deadh sinn far am bitheadh iad airson a bhith ceart da-rìribh! Currac-an-rìgh – mur a h-eil mi ceàrr, ’s ann anns an luamha a bha seo: pàirt de an luamha. Is e an aon stamag a th’anns a h-uile càil a th’ann ach gu bheil i ’na h-earrannan.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[sàrachail]
Bha sin sarachail air. That was burdensome on him. [NOTE in second hand: tiresome.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[tadhail]
Thadhail e – a goal, hail. A shinty term. (Badenoch)
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[tarruing]
Tarruing chailleach. Pulling in a slovenly fashion.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[teine]
Bheil an teine beothachadh (gabhail). An do bheothaich (air do ghabh) an teine? Has the fire kindled?
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[toil]
Tha e gabhail a thoil (ga thoileachadh fhein). He indulges himself.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
[treabhailt]
12. TREABHAILT agus A BHROG agus GLAGAN na BROIGE – these were the wickerwork seed container, the shoe and the shaker.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
a buachailleachd
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
a chailleach ribeach
a growth of tough fibrous substance over the molars which inhibited grazing, once cut the beast returned to normal.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
a corghail
baby talk.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Faireachdain / Senses
a gabhail an feoir
Securing hay. [NOTES: ‘gabhail aig an fheur’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
a mhic a’ diobhail
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
acair
Quotation: Bha i cosmhail ri acair an aranach. Notes: He was so careful that he always kept his anchor ashore even when he put to sea. When the storm came, he had none to save him.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
adhailg
[See aidhilg.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
adharc
1. Adharc airson a séideadh. Bho chionn ceud bliadhna air ais bha adharc de’n t-seòrsa-sa ann am baile mo bhreith agus m’ àrach, airson a bha ag gairm a mach nan daoine airson a dhol do an choinneimh sheachduineil anns a’ bhaile. Bhiodh a’ choinneamh-sa aig a’ mhinistear no aig an luchd-dreuchd. Mar bu trice ’se coinneamh-urnuigh a bhiodh ann. 2. Adharc airson ballan a chur. Is e adhaircean chruidh a bhiodh anns na h-adhaircean-sa (adharc bà no adharc daimh). (Gibne.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
aineamhail
proud flesh.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
air son
prep. ‘for’: ~ [əʂən] gearradh coilleadh; 3m: chan eil iad ro phailt, air a sh. sin ‘however’; tha mi beò fhathast air a sh. ‘anyway’; ’s e duine able a bha ann, air a shon sin; air a shon: tha mise air fàs cho dìchuimhneach, air ‘ shon
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
airson
prep. ‘for; to’: cha robh agam ach rolladh a-mach air an taobh seo ’son bhith ’ dol suas; cheannaicheadh [çaɴàçə] tu rud a tha thu ~ [ˈɛ ̦sɔn ] ceannach an-diugh, ai’son ithe ai’son leth na prìse; dh’fheumadh tu chuile ceathramh a ghabhail dà thruip ~ gun cumadh tu an aon rhythm
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
aiseag
Quotation: “Am fear a bhios fada aig an aiseag gheibh e thairis uair éigin.” – the place of the ferry. “Th’uair [sic] e aiseag sàbhailt …” – the act of being ferried.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
alladh
[ɑɫə] Quotation: a’ gabhail alladh ri duine. Notes: watching a person and sizing up what he was doing.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
am buachaille
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
am buachaille
the herdsman.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
amul
[ɑ̟məɫ] Quotation: Bha amul as na greallagan agus thu ceathail na cliath ris a sin. Notes: swivel tree or swingle tree.
Location: Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
an ceap (E)
Faic Ceap 9. Dwelly. ’Se suidheachan dèanta de chlachan (mar gàradh) agus sgrath mhór thiugh air muin sin a bh’ann. Agus is è a bhà comhfhurtail! ’Se ‘a’ chailleach’ a chanadh iad ris ann an ceàrnaidhean eile de an eilean.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
an conaghail
where two sea currents meet.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
an cruban ( an crùban)
[pron.] B’ e seo galair a bhiodh a’ tighinn air crodh Gàidhealach (no smait air crodh sam bith) le a bhith air droch fheur, droch muis [?] ’s mar sin, agus le cus deoghail a bhith air a dheanamh orra leis an laogh. ’S ann deireadh an t-samhraidh agus as t-fhoghar a bhiodh an galair-sa an cumantas. Chan fhaca mise an galair-sa a riamh agus cha chuala, ach tha lorg agam gu robh a leithid sin.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
an dorus mór
the main door as opposed to the back door which led into the barn and was called ‘dorus an t-sabhail’.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
an sgoil fhuaghail
in my mother’s day it was customary for girls to go to a sewing school in Fort William.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
an sgrath (I)
Bhithist a’ gearradh sgrath, fàd na spàide air thiuighead bharr na h-uaghach. Bha maide cruinn air a chur am broinn na sgratha agus an sgrath air a rolaigeadh gu casan na h-uaghach. Nuair a bha a h-uile cùis deiseil bha an sgrath air a rolaigeadh air ais agus an uaigh air a crìochnachadh ’s air gabhail aice. [NOTES: slipped under ‘sgrath (fem)’.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
an t-seannabhaile
this refers to that part of the croft which is nearest the machair. The word derives from the fact that prior to modern houses being built further inland, houses must have been situated closer to the machair. In some villages, such as Daliburgh, old house ruins can still be seen in such areas.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
an trabhailear
[Number 10 on the diagram.]
Location: North Uist
Category: Àiteach / Agriculture
an-eisearra
[ɑnˈeʃərə] Quot.: “duine an-eisearra”. Note: hail-fellow-well-met type of person. An-eisearrachd – noun from above.
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
anail
Notes: a gabhail anail – taking a rest.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ann an caochaile
in a hurry.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
anns an tràigh mhaoraich an gainmhich ’sa’ làghach
Croman is spaid. Tha breallaich, coilleagan, dearbhallaich, agus am maorach nach bi dol ro dhomhain air an cladhach le croman. Nuair a bhios a’ ghrian a’ deàrrsadh air a’ ghainmhich no air an làghaich chi thu srùpan a’ mhaoraich mar gum biodh iad ag gabhail na gréine. Mar a faic thu so cuir do chorraig do’n toll shéididh aca agus ma dh’fhairicheas tu i ga sùghadh sios bidh maorach anns an toll sin. Theid an t-eachan is gu h-àraidh am muirsgean anabarrach domhain nuair a theid dragh a chur orra. Ma shaoileas tu gum bi maorach anns an toll sàth an spaid sios air siobhadh gus am brùth thu am maorach ri cliathaich a thuill fhein is chan fhaigh e air ruith. Cladhaich le do laimh no le croman e.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
anns a’ cham a chòthail
used for someone coming into a conversation, company.
Origin: [South Uist]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
aolman fàsachail
antiseptic ointment.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ath-bhlar (af-lar)
Am blàr broinn a dh’fhàg am poll as a dheidh bho chaidh fhosgladh. Tha an duine a dh’fhosgail am poll a’ dleasadh ath-bhlair fhein, agus ma bhios doimhne réisg air fhagail ann faodaidh e poll ùr fhosgladh gun cead conastabail a’ bhaile.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
athailt
wound. “A chionn gu’m bheil droch athailt air a cheann.”
Location: Barra, Earsharry [Earsary]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
athailt
peat used as a torch and taken round the houses.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
athailt
scar.
Category: Nàdur an Duine / Personality
athailt
scar.
Origin: ([Canada], Inverness Co., [Lochaber]) or ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Inverness Co.)
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
athailt
[ɑ̃ɑlʹtʹ] Notes: half-burnt peat in the fire.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
athailte
old form of torch made of a lighted peat.
Location: Harris, Finsbay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
athainn
[ɑhĩnʹ] Quotation: (1) Tha athainn orm airson mar thachair. (2) Tha athainn orm gun d’thubhairt mi leithid a rud. Notes: (1) Tha mi duilich mar a thachair. (2) Tha mi a’ gabhail aithreachas gun d’thubhairt mi leithid a rud.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’
[kɑ̃ĩlɑxəɣ] Notes: driving the fish to the bag-net in the “cachaileith” or opening in the dam. Also applied to the whole process of fishing like this.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ chailleach
used for the iron hauler used for pulling in nets. [Cf. duin-iarruinn]
Location: Eriskay, Na Hann [Haun]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ chailleach oidhche
the owl.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ cuachail
wandering round in circles. (Morag MacKay, Scalpay)
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ deanamh sobhail
this meant the winter’s work in the barn – preparing the barley and oats for milling.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
a’ gabhail a cotach
means that the sea will absorb all rain water. [NOTES: ‘cotach’ corrected to ‘codach’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ geochail
babbling, blethering.
Location: North Uist, [Carinish], Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ ghabhail
The flame of a fire.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
a’ glanadh a’ bhaile
driving all the cattle to the common grazing.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
bachailiu
[bɑxəlu̟] Note: a small size of creel for a teenager using one for the first time. (No idea where word came from.)
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bachailiuth
[bɑxəlu̟] Note: a young person’s creel.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bachaill
clumsy, untidy, unkempt man – ’Se sàr bhachall [sic] a th’ann.
Origin: [South Uist]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
baile
Quot.: “Tha’n crodh a stigh air feadh a bhaile.” Note: before fences were introduced the cattle, sheep, horses wandered at will on any of the crofts.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
balachail
boyish.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
balg
Is e a bha seo, chan eil mi ro chinnteach an e craicionn no an è sìoman air a fhigheadh, de’n an robh e dèanta. Ach có dhiu, is ann airson an aon fheum ri seice agus an leithid sin a bha e – feum sabhail – siol, buntàta, etc. Bha e mar seo: [see illustration]. Chan fhaca mise a riamh e ach a rèir mar a bha mi a’ cluinntinn bhiodh e mar a tha mi a’ soilleireachadh. Faisg air, co dhiù. Bha am màs aige na bu leatha na a bheul agus bha e a’ cheart uibhir ri seice, no na bu mhotha. Am ball-sa, chanainn gur h-e craicionn a bhiodh ann, có dhiu mar bu trice.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
balga buachaill(e)
mushroom.
Location: South Uist, Geirinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bana bhuachaille
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
banabhuachaill
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
baoghal (m)
danger; bearn baoghail – forefront of battle.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
beachd
nn ‘intention' : thàinig a’ chailleach a-staigh a bha seo, dè ‘ bha ‘na~, air son robaireachd no rudeigin
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
beag-umhail
Note: said of a person who was at ease in any company.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bean
Quotation: bean riaghailt. Notes: midwife. [NOTES: slipped under ‘bean-riaghailt’.]
Origin: Islay, Ballygrant
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bean chomhfhailteach
Bridesmaid.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bean-chomhailteach
Notes: bridesmaid.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bean-chomhailtich
Note: bridesmaid.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
beannachadh cruidh
would be said when you met a herd of cattle. “Buachaille Chalum Cille a bhith mur casan ’s gum a slàn a thig sibh dhachaidh.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
beothail
lively.
Category: Nàdur an Duine / Personality
beothail
lively.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
beul cam
Cowrie shell. So an t-ainm a tha aca ann an Dail-o-Dheas agus ann am bailtean eile an Nis air ‘maighdealag’ [q.v.]. Cha chuala mi an àite eile a mach air Nis e. Gheibhear corra ‘bheul cam’ air Traigh Dhail.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
biadh siubhail
Rations.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
biast
Tha againn cuideachd mu bhoirionnach, ‘biast’ no ‘biasd’. “’Se biast a th’innte.” (curs agus garg) Cuideachd, boirionnach cruaidh agus marbh ann am faireachdainn: biast. “Nach b’e a’ bhiast i!” Cleas a’ bhoirionnaich a chaill an duine le bàthadh ’s nach do chuir e móran sum bith oirre. “Nach b’e a’ bhiast i!”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
blas
Quotation: Tha iad air blas a’ chnagain a ghabhail dheth. Notes: It went against them, revolted them through getting too much of it.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
blas
Quotation: Tha mi air blas a’ chragain a ghabhail air.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bochanan
a Tiree word which means a right proper gentleman. “Bochanan modhail, foghluimt’.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bodach
Quotation: ’S e ’n aon rud am bodach gibeach agus Iain MacDhùghaill. Notes: six and half a dozen.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bodachail
oldish looking, oldish actions.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bonna-bhuchaile
northern diver.
Location: Harris, Leverburgh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bothan siubhail
caravan.
Origin: ‘Islay connections’
Category: Measgaichte / Miscellaneous
brachaille
[bɾɑxilʹə] Note: a gluttonous person.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
brag-a-bhaile
an upstart of a man.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
brath
Quotation: a’ gabhail a’ bhrath. Notes: taking advantage.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
broinn
nn f. ‘womb’: chaill i ' ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
bruidhinn mhìobhail
speaking rudely.
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Faireachdain / Senses
bràigh
Quot.: “a’ dol bràigh air caoraich, air féidh”. Note: going round them in order to avoid them. Also: “a’ gabhail bràigh”, “gabh bràigh”.
Origin: Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bràighe
nn ‘uplands’: am ~ Southwest Margaree; bha tè dhiubh shuas, ò, am ~ a’ bhaile; pl. ~annan nam fearann a thàini’ sinn [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
buachail
herdsman or boy.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
buachailachd
[tending of cattle.]
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
buachaile
[herdsman.]
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
buachaile
herdsman.
Origin: [the questionnaire gives Ross-shire but it is most probably meant as the county not origin]
Category: Crodh / Cattle
buachaile spréidhe
herdsman.
Origin: Geàrrloch [Gairloch]
Category: Crodh / Cattle
buachaileachd
tending the cattle.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
buachaill
herd. [NOTES: slip not found.]
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
buachaill-mara
Notes: the Great Northern Diver.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buachaillachd
tending of cattle.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
buachaille
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
buachaille
herd. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Crodh / Cattle
buachaille
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
buachaille
a herdsman.
Origin: [Barra]
Category: Crodh / Cattle
buachaille (E)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
buachaille-bliadhna
Note: shepherd employed by a township to look after the sheep. Method of payment was to give him a certain amount for each beast delivered safely at the end of his term of employment. (N.C. thinks it was about 6d.)
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buachaille-samhraidh
Note: he was responsible for keeping the sheep away from the village from the time the “fochann” came out until the potatoes were lifted.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buachailleachd
tending.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
buachailleachd
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
buachailleachd (I)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
buachailleachd (f)
tending of cattle. Buachailleachd a’ chruidh.
Origin: Tiree
Category: Crodh / Cattle
buachailleadh
tending.
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
budhailt
bowels.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
budhailt
bowels.
Location: Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buidseachd
n. ‘witchcraft’: bhiodh iad a’ bruidhinn ~; bha poidhle do bh. air innse dìreach air a’ bhaile air a bheil thu ann an seo
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
buille choilleag
hail’ in shinty.
Location: Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buinneach
nn f. ‘diarrhoea’: dh’fhalbh an ‘Spiorad Naomh’ leis a’ bhuinnich; bha e coltach ris __ na seann flu’s a bhiomaid a’ gabhail bho chionn fhada, an t-seann bh. mhòr.
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
bun-a-bhuchaille
shag.
Location: Cluer
Category: Maorach / Shellfish
buna-bhuachaille
Notes: Great Northern Diver.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buna-bhuachaille
Notes: Great Northern Diver.
Location: Raasay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buna-bhuachaille
great northern diver.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buna-bhuachaille
cormorant – an corr de bheatha.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
bunabhuachaille
Notes: Great Northern Diver.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bunabhuachaille
crested cormorant.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bunabhuachaille
Notes: Great Northern Diver.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bunabhuachaille (f), bunabhuachaillean
[pl] great northern diver.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
bunabhuchaille
[bu̟ṉəvu̜xilʹə] Note: great northern diver.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bunabhuchaille
Notes: says it’s a bird called the loon.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
burabhuachaille
[bu̟ɾəvu̟əxilʹə] Notes: great northern diver. (See Gilbert Clark’s list.)
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
burrabhuchaill
northern diver.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
burubhuchaille
[bu̟ɾu̟vu̟xilʹə] Note: great northern diver.
Location: [Lewis], South Lochs, Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
buthailt
recess, bowels.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bàirneach
‘Limpet’. ’S e bàirneach a bhiodh againn anns an Rudha air a’ bhàirnich bhig a gheibheadh sinn ann an gucaig carraic stamh is dh’itheadh sinn amh i. (Tha mi faicinn gur e ‘Coparran Muire’ a tha aig Father Allan air a’ bhàirnich bhig so ann an ‘Gaelic Words from South Uist’ page 62.) ’Se biadh a’ bhàirnich a bhiodh sinne a’ cleachdadh daonnan air a’ chreagach gus glacadh iasg ’sam bith a thadhaileadh a’ chreag. Cha bhiodh sinn ach ga slaopadh, bhiodh iad ro chruaidh le am bruiche. Bhiodh sinn a’ cagnadh a’ bhiadhaidh agus a’ cur a’ chagnaidh so, no pàirt dheth, ’na bhoite air an dubhan. ’Se gaorr a’ mhaoraich, no cac a’ mhaoraich, a theirte ri broinn bog na bàirnich. Gle bhlasda.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
bàsaich
Notes: sometimes used when referring to humans. “Shiubhail e” more usual.
Location: Coll, Sorrisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
bòrd
Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cabhail
creel for catching fish.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cabhail
[kɑu̜əl] Notes: a stone wall built at the mouth of a river or head of a loch or inlet to catch fish when the tide recedes.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cabhail
body of a car.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cabhail
Quotation: [kɑvilʹ] or [kɑvəl]. Notes: a stone dam in a river.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cabhull
lìon is poca oirre airson bric a ghlacadh air allt. Am beul air a chumail fosgailte le slat chrom sheilich. Bha dà ghàradh (aon bho gach taobh) air fhiaradh le fosgladh anns a’ mheadhon far an robh thu cur beul an lìn, ag gabhail do’n allt os cionn sin leis na clachan gus an rachadh an t-iasg sìos. Chì thu eileach mar so an iomadh àite air allt far a bheil ruith chòmhnard.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
cachailean
[kɑxəlɑ̃ṉ] Notes: (1) an opening in a stone dyke through which cattle passed. (2) wooden gate with wooden hinges on it. (cachaileith usually)
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
Quotation: cachaileir [kɑxəlɛɾ]. Notes: Gate for cattle, between crofts and cùl-cinn.
Location: Skye, Staffin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
Note: understood as a spot in a wall where the stones are knocked down and built up again to allow the passage of animals.
Location: Harris, Grosebay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
Quotation: cachaileir [kɑxəlɛɾ]. Notes: a wooden gate.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
[kɑxəlɑi] Notes: gate.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
[kɑxələ] Notes: opening or gate.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
[kɑxəlɑ] Notes: a gate or opening.
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaileith
Quotation: Tea [sic] cnoc na cachalaidh gum b’ eagalach a neart a bh’innte, chuir i phoit a bhragadaich air cailleach Artur aig an Allt. Notes: gateway. Ancient right of way between two villages, but no gate; a pathway. Gates prob. unknown when hillock got its name. Source: W. Lewis.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cachaillaidh
an opening in a wall with a ‘maide cachaillaidh’ placed across the gap.
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailc
Quotation: a’ chailc. Notes: chalk.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
caille
old women were said to have this power known as the ‘caille’ by which she [sic] could control the fates of whoever she chose as victim. Should be stressed that not all women had this power although there are many husbands who would disagree with this. If something went against you, you would say that such a woman had put you under a spell: “Chuir i a’ chaille orm.”
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: a’ chailleach. Notes: the line of turf bounding the bed in an àirigh. The bed itself had a bolster of machair, etc. Not in Dwelly, but note the semantic connection with his cailleach-baic ‘… the outside peat in a bank’.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: a’ chailleach cheòsach. Notes: slater (woodlouse).
Location: Islay, Bowmore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: a’ chailleach. Notes: the turf seat beside the bed in a shieling. (Shader)
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: “Cuiridh mi a’ chailleach ort!” Notes: “I’ll beat you!” – said when competing to be the first finished in any work. (D.A.’s father maintained that formerly if there was, say, an old cripple of no fixed abode in the village then the last man to get the harvest in had to keep her for the winter.)
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: a’ chailleach. Notes: the tent-like arrangement of sheaves when starting to build a cornstack.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach
Quotation: Tha thu a feuchainn ri cuir na caillich air do nàbaidh. Tha mise gu bhi ullaibh, bithidh a’ chailleach oirbh. Notes: form used when a person had finished the harvest before others.
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach-chòsag (f)
Quotation: “Cailleach, a chailleach-chòsag / inns thusa dhòmhsa / ’m bi latha math a màireach ann / ’s bheir mi dhut paidhear bhrògan.” Notes: slater (woodhouse).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cailleach-ribeach
Note: growths in the mouth of cattle. Cut off. Quot.: “a’ chailleach-ribeach air a’ bhó”.
Origin: Harris, Leverburgh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
calleachail
clumsy.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
calman codhail
a godsend, windfall.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
camachail
confound you.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
caoch
Quotation: a’ gabhail a’ chaoich. Notes: bolting (horse).
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
caora chaillte
a sheep that has strayed.
Origin: Tiree
Category: Caoraich / Sheep
car tuathail
A wrong turn. [NOTE in second hand: A wrong or left turn.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cartadh
Quot.: “a’ cartadh a bhaile”. Note: “cartadh” in general means cleaning out a place. Also meant driving the livestock from the crofts once the “fochann” appeared.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cartadh a bhaile
driving to the hills from the crofts.
Origin: Barra
Category: Caoraich / Sheep
cas-a-ceanghail
[fem.] one of the sloping roof joists.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
ceall chaillich
nunnery.
Location: North Uist, Iollathraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ceanghal
[masc.] a pair of sloping roof joists meeting at the ‘gad-droma’ [q.v.]. The size or length of a house was given by the number of ‘ceanghail’. Thus – Tigh och [sic] ceanghail or Tigh mór nan deich ceanghail.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
ceann
n. ‘head, start’.: bhiodh tu ’g obair fos do ch. mar seo; na seann òrain, tha iad a’ gabhail bho ch. gu ch.
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
ceannaiche-siubhail
Notes: packman.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ceap creadhail
cradle cap. A layer of skin peeling of a young baby’s head as new, stronger skin established itself.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cearchaill (I)
Boirionnach tiugh, cruinn, trom ’n a pearsa. [SLIP: A rotund, heavily-built woman.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
ceò-dhùmhail
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
ceò-duthail
[NOTES: note in the margin –  dùmhail.]
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
ceòsach
Quotation: a’ chailleach cheòsach. Notes: slater.
Location: Islay, Bowmore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cha
Quotation: Cha chuir gigheagan umhail air geoghagan. Notes: (from my mother) Said of two people much alike in their ways, e.g. of an easy-going couple who were going to get married.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
chaileach-ribeach
‘wart’ inside mouth. The cure was cutting it by scissors, or an appropriate instrument.
Location: Harris, Scalpay
Category: Blàthan-Leighis / Medicinal Plants
chaochail
[NOTES: slipped under ‘caochail’. Definition: Never ‘bhàsaich’ for a person. chaochail, shiubhail, dh’falbh [sic].]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
cill
Quotation: ’S beag a leisgeul a bheireadh a’ chailleach do’n chill. Notes: When a person wants very much to go somewhere, given half a chance he will go.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cipean-tochail
[cıpɑṉt̪ɔxəl] Note: trial of strength similar to the ‘maide-leisg’.
Origin: Scarista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clach Mhoire
hail.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clach-bhàithte
Chuala mi ‘a’ chlach bhàithte’ airson ‘suincear’ [q.v.] ann am baile faisg air a’ bhaile againn fhìn. Togail na cloich-bhàithte – ’s e bhiodh againn air cleas a bhiodh againn ann an làithean na sgoile. Bha thu cur clach bheag air muin cloich eile ann an toll bùirn, no ann am fuaran, agus bha thu cur do chinn fodha gu’m beireadh tu air a’ chloich, ’s gu’n togadh tu i le d’ fhiaclan.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clach-mheallain
Notes: hailstone.
Origin: Drumguish, by Kingussie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clach-mheallain
Notes: hailstone.
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clachan Moire
hailstones.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clachan meallain
hail stones.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clann a’ sgiorghail
children.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cleas na Féille air an Fhadhail
prior to a bridge at Benbecula this referred to the cattle having to swim across the ford to cattle sales.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
clogad
Quotation: clogad na creathail. Notes: the wooden canopy over the child’s head.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
closaigeadh
“A’ closaigeadh troimh a’ bhaile.” – A’ falbh troimh a’ pholl bho thigh gu tigh gun ghnothaich sam bith. Ri a leithid seo a chanadh sinne ‘closaigeadh’. Cha chuala mi riamh e air a chleachdadh ri daoine na’m biodh gnothaich aca.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cnagan
Quotation: Tha iad air blas a’ chnagain a ghabhail dheth. Notes: They’ve had enough of it.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cnaimh-deoghail
sucking-bone, suckling-bone. The bone given to a child to suck.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cnàimh
Quotation: Chaidh e a’ cnàmhan a ghabhaill.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
coileach
Quotation: Tha i a’ gabhail coilich [əɡɑɑlkɑliç]. Notes: flecks of white foam appearing on the sea as the wind rises.
Location: Sutherland, Embo
Category: Measgaichte / Miscellaneous
coinneal
Quotation: Cha robh e soirbh da marsainn agus a’ choinneal a’ gabhail aig an dà cheann.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
coinnich
vb. ‘meet’: bha e ’ tighinn ’s ch. thu air a ghabhail òran
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
coire (E)
Chan eil e againn an còmhradh cumanta idir. Ach tha e againn ann an ainm: Coire Dhìobadail ann am Beannaibh Eadar-dha- [sic] [Fadhail? see above].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
coireach
adj. ‘responsible, to blame’: cha b’ e Dia bu ch. e; an rud is ~ mise a bhith air __ ‘ tighinn ionns’ an t-saoghail [-ɣ-]; shin bu ch. an t-easpaig a ghlasadh nan doirsean [DAG]; tha seans sin bu ch. mi ga fhaighinn
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
comas
Quotation: Chaill e a comas. Notes: She lost the power to do things, e.g. through some illness.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
comhailteachd
Note: a wedding procession.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
comhailtich
Quot.: “Co bha a’ comhailteachadh?” Note: when a newly-married couple went to church together for the first time.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
comhairle
nn f. ‘advice’: ‘s e ~ nan daoine ‘ bha iad a’ gabhail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
comhfhailteachadh
Quotation: Có tha comhailteachadh [sic] cò’ (?) riut (?)? Notes: attendant at wedding – male or female.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
comhfhurtachail
[kɔ̃əʴst̪ɑxɑl] Notes: comfortable. [NOTES: the turned r used for the symbol which is unclear in the original.]
Location: Tiree, Cornaigbeg
Category: Measgaichte / Miscellaneous
comhtharradh
Quotation: “a’ gabhail comhtharran”. Notes: taking bearings at sea.
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
connstabull
Oifigeach ann an Comataidh a’ Bhaile (Grazings Committee).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
corghail
[kɔɾɑɣəl] Notes: low chirping of birds.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
corradhail
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Faireachdain / Senses
cosmhail
[kɔsɑl] Quotation: Bha i cosmhail ri acair an aranach. Notes: He was so careful that he kept his anchor ashore even when he went out in his boat. When he was caught in a storm, he had none to save him.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cothrom
Quotation: “’S ann aige tha’n cothrom.” – It is he that has the wealth. “Chuir e air a chothrom e.” – He put it on the scales. “A reic air a chothrom” – selling by weight or measure, e.g. fish. “A bhinn chothromach” – the just (proper) judgment. “Dh’fhiarr e cothrom.” – He asked permission. “’S ann a ghabh e cothrom air – … took advantage of … “Chan eil cothrom air.” – It cannot be helped. “Chaill e ’n cothrom.” – an invalid who is helpless. “’S math an cothrom.” – We are well, in good condition. e.g. “Ciamar a tha sibh?” (Reply:) “’S math an cothrom.”
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cramalach
Quotation: seann chramalach de bhàta. Notes: a trashy old boat. Cf. crannghail, frame. Also used more generally.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
creadhail
austere.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
creathail
[See creadhail.]
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
creathail
Quotation: a’ tulgadh na creathlach [kðeləx]. Notes: rocking the cradle.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
creathril
[See creadhail.]
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
creubhail
infirm.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
criochail
staying constant bordering at or in the one area.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
croit
Tha feadhainn dhiubh seo againn ann an ainmeannan ’s a bhaile. Chan e talamh àitich idir. ’Se dromannan a th’unnda.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
cronan-bleoghainn
duan neo rann air a ghabhail ’s bleoghainn a’ chruidh (milking croon).
Location: Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
crosgag
Starfish. Chan eil fios agam an e iasg no maorach a tha so. Chunna mi iad air a’ chula cladach a thadhail mi riamh, bàn, is dearg is pinc, ach chan fhaca mi duine riamh gan cur gu feum. Cha mhotha a thainig mi tarsainn orra ann an goile éisg.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
cruach
Notes: parts of a stack: Am bun-dubh: the base of the stack where the bases of the sheaves are on the ground or foundation. Am bun: the part from the ground up to the eaves. A’ chailleach: the tent-like arrangement of sheaves when beginning to build. A’ bhile: the eaves of the stack. Am bidean: the very tip of the stack. An t-sreath: the outside row of sheaves. A’ lionadh: the inside row of sheaves.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cruchail (f)
Notes: large clumsy person (usually [?] woman).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cruchaill
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
cruchaill
[kɾu̟xilʹ] Quot.: cruchaill de boirionnach. Note: a big hulking woman.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cruinn
Quotation: Bha m’inntinn cruinn an uair sin (nuair a bha a’ chlann òg) ach tha i ’n diugh a’ falbh air feadh na rìoghachd ’s air feadh an t-saoghail. Notes: Dw. has cruinn in sense of ‘gathered, assembled, collected’, which is close to the above.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
créiceal
[kɾe:cɑl] Quotation: Bha a’ chailleach a’ créiceal. ’S e fìor chréiceal a th’innt. Notes: complaining, grousing. Adj. – créiceallach.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cròileagan
Quotation: cròileagan bheag bhailtean. Notes: cluster.
Location: BBC
Category: Measgaichte / Miscellaneous
crùbag
The edible crab. Tha iad so pailt an Nis. Tha iad ri’m faighinn anns na sgeirean mun Phort, agus b’àbhaist do dhaoine a bhith deanamh feum dhiubh, ach an diugh, bho chuir Comunn na Siorrachd pìoban salachair a’ bhaile chun na mara aig a’ Phort chan eil duine gan toirt dhachaidh. Thachair a leithid so an iomadh àite anns an eilean so. Bidh na h-iasgairean a’ faighean moran chrùbagan anns na lin-leóbag, rud nach toigh leo idir, agus tha iad ag innse dhomh gur e an aon dòigh air bàs obann a thoirt do chrùbaig, spìc iaruinn a chur troimh druim bho thaobh gu taobh. Aithnich tu air dath na crùbaig ma ’s fhiach i a toirt dhachaidh – bidh a slige dealrach ruadh.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
cuachail
[ku̟ɤxəl] Quotation: Cha robh e a’ deanamh càil fad an latha ach a cuachail timchioll. Notes: moving slowly about.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cuairt
Quotation: “Tha e dol ma’n cuairt.” – He is going around. “Chuir e cuairt air.” – He went round it. “Tha e gabhail cuairt.” – He is out for a walk (round?). An Cuairtich – Shepherd, who rounds up the sheep.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cuibhail shniomh
spinning wheel.
Origin: [in the card index: Islay, Ballygrant] [the questionnaire gives Argyll but it is most probably meant as the county not origin]
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
cul a bhaile
for grazing.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
cur chail
planting cabbages.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
càbhail
Quotation: càbhail [ˈkɑ:vəl] air. Notes: having a chew at.
Location: Lewis, Bernera
Category: Measgaichte / Miscellaneous
càbhail
short of breath.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
càbhail
panting.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
càbhail
sound caused by a person with his breath; shortness of breath. Tiredness, influence on the breath, strain. Chluinneadh tu e cabhail [sic].
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
cèis
case. Cèis-siubhail.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
céil
[ce:lʹ] Quotation: A’ bheil thu gabhail [ce:lʹ]? Notes: [ce:lʹ] used in the same way as “fadachd”. Heard from a Lochaber priest.
Location: Vatersay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
còir
Quotation: Tha e gabhail tuilleadh sa chòir de dhànadas … – More than can be justified …
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
còir a’ bhaile
Category: Àiteach / Agriculture
còmhdhail
transport.
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
còmhla
Quotation: “Mur a bi thu modhail gheibh thu taobh na locrach de’n chòmhla!” – Said to a child. Planed side out. Notes: Other name for a door.
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
còmhthail
[kɔ̃:hɑl] Quot.: “A bheil comhthail [sic] agad?” Note: used of transport.
Origin: Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
còthail
hardly existing, ‘pattern’ of frailty. Cha’n ’eil càil ann ach an còthail – being so frail as hardly existing. [NOTES: slipped under ‘còthail (comhdhail?)’. Quotation: Chan eil càil ann ach an còthail. Definition: Used of a very frail person.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
deachainneachd
modestly, kindly, e.g. “Dhiult mi le deachainneachd an oifis sin a ghabhail.”
Location: South Uist, Milton
Category: Measgaichte / Miscellaneous
deoghail
Notes: suckle.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
deoghail
suckling.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
deugbhail bàis
on deathbed. [NOTES: note added above ‘d’ in ‘deugbhail’ – an t-.]
Location: South Uist, Iochdar, Baile Gharbhaidh [Balgarva]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dh’fhalbh
[NOTES: slipped under ‘falbh’. Definition: chaochail, shiubhail, dh’fhalbh. Never ‘bhàsaich’ for a person.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
diobhail (misneach)
without (hope).
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
diuthail
wound, hurt. “Cha leighis gu bràth ar diuthail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
diùbhail
hopeless. Laight na diùghail [sic] – laid (lay, laigheadh) in hopelessness.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dobhailc
hardship.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dol-air-adhart
nn ‘goings-on’: tha ~ air feadh an t-saoghail an ceartair ‘ tha gàbhaidh
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
dombail
hazard, chance. “Cha chaill ’s cha bhuannaich am fear nach cuir a chuid an dombail.”
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
donnag
Young ling. ’S ann le traigh mhor a gheibh thu donnagan as fhiach an toirt dhachaidh, ged a chi thu feadhainn bheaga dhuibh [sic] ann an lointean a’ chontraigh. Bidh feadhainn aca anns am bi suas ri da throigh fo chlachan agus ann an sgoran anns am bi sàl. Tha an fheadhainn mhóra so pailt fada muigh air cladaichean Dhail.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
dorus an t-sabhail
(Far am biodh tigh agus sabhal ri chèile.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
dorus an t-sobhail
the barn door.
Location: [Lewis], Siabost
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
drabhailt
[d̪ɾɑvɑlʹtʹ] Note: wooden canopy put over a fire against the wall before chimneys were built.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drabhailt
[d̪ɾɑvɑlʹtʹ] Note: the hopper in the mill.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drabhailte
Quotation: an drabhailte. Notes: the hopper in the mill.
Origin: [?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dreach
Quotation: Chosg e dreach a shaoghail. Notes: He spent (or wasted) the best part of his life.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dreachail
[d̪ɾɛxɑl] Notes: of fresh complexion.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dreamaisg
Quot.: greannach, connsachail, do-riaraichte, rag-mhuinealach.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drith-thothainn
[d̪ɾıhɔhĩnʹ] Quot.: “Chaidh e na [ɣɾıhɔhĩnʹ].” “Tha mi na mo [ɣɾıhɔhĩnʹ].” Note: in a flat spin. Equivalent of “treathail” in Barvas.
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drobhailt
[d̪ɾɔvɑlʹtʹ] Note: mill hopper. Made of straw-rope (sioman connlaich).
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
droch ghabhail air iasg
if a hook caught the fish anywhere other than in the mouth, this was also considered as signifying bad weather. [NOTES: note added – gabhail (probably meant to be the catch-word).]
Location: South Uist, West Kilbride
Category: Measgaichte / Miscellaneous
droch-bhail
mismanagement, inefficiency.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drodhail
[drɔ:ᵊɫ] Notes: = iongantach.
Origin: Loch Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dròbh
drove. Gillean a bhaile dol dhachaidh nan dròbhan. – humanly speaking.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
drògbhail
moaning, complaining. “Tha e a’ deanamh drògbhail chianail mu dheidhinn a’ mhulann.”
Location: North Uist, Iollathraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duaithnidh
Quotation: “Cha do thachair ni a riamh anns a bhaile seo cho duaithnidh.” – so disgraceful. Notes: Probably the same word as duaichnidh (horrible). In Wester Ross, the ch sound tends to be softened into th. Source: Wester Ross.
Location: [see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dual
Quotation: ceò dual. Notes: heavy mist. [NOTES: in different hand – (? dùmhail).]
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duathail
a worsening of weather conditions, darkening of skies. “Dh’fhàs i duathail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duathail
gloomy.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dubhailt
[d̪u̟ɑlʹtʹ] Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dubhailt (searbhadair)
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duin-iarruinn
used for the iron hauler used for pulling in nets. [Cf. a’ chailleach]
Location: Eriskay, Na Hann [Haun]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duine dreachail
duine ruadh as an adhaigh.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
duine soirbheachail
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Nàdur an Duine / Personality
duine tàmhail
used of a large, fat person.
Location: North Uist, Grimsay, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
duin’-an-t-saoghail
man of the world.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
durghail
Notes: growling, as a dog.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
durghail
Notes: growling.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
durghail
[d̪u̜ru̜ɣəl] Quot.: “cù a’ durghail.” Note: growling.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
durrghail
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dushair
dasher, a lively person dashing from one place to another in the person of a travelling agent, or ‘ceannaiche siubhail’. (One version.) Tómas dusheir – word signifying his trade and movement.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
dùmhail
Quot.: Tha ’m broilleach aige gu math dùmhail. Note: There’s a tightness in his chest.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
eamairt
“Gur olc an fheill a dh’fhàgas duine e fhein air an eamairt.” (Chaill e air a bhargain – bha e falaimh.)
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
earail
earnest desire, e.g. Bha mi le earail is urnaigh gu biodh e sabhailte.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
eireachdas
nn ‘[a] beauty’: cheannaich e ~ do bhaile an sin
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
fabhar
peep. (pronounced unaccented). Gabhail fabhar air an tigh – old time phrase. [SLIP: A peep, look (out of use now).]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fadal
[fɑd̪ɑɫ] Quotation: Bha mi a’ gabhail fadal nach robh e tighinn.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fadhail
ford.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fadhal
the channel that is left after high tide. [NOTES: corrected to ‘fadhail’.]
Origin: Uibhist a Tuath [North Uist]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
faghail-a-chaoil
the sound’s tidal flow. (Scalpay)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
failbhoin
Quotation: “Cha do dh’fhailbhoin mi” – I didn’t hear. Notes: Jessie MacLeod reports common in (North) Ness. Cf. failbhean/failmhean apparently used for the lobe of the ear. Not in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
failich
Quotation: Dh’fhailich [ɣɛlʹiç] e orm. Notes: I failed to do it.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
failich
[fɑliç] Quotation: Dh’fhailich e orm a dheanamh. Notes: I failed to do it. (fairtlich)
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
failm
Quotation: an fhailm. Notes: helm of a boat.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
faing (I)
Tha seo againn ann an ainm àiteachan. Tha dhà dhiubh ’s a bhaile againn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
faodhail (I)
(Faic na faclairean.) Tha seo againn, grunnan dhiubh. Agus ann an Crabhlastadh againn fhìn, tha ‘ruith-fhaodhail’ [q.v.].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
farbhailteach
[fɑɾɑvɑlʹtʹɑx] Quot.: “’S e boirionnach farbhailteach a th’innt.” Note: used of a person who makes a welcoming fuss when a person goes into her house.
Location: [Lewis], S. Lochs, Gravir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
farbhailteach
[fɑɾɑvɑlʹtʹɑx] Quot.: duine farbhailteach. Note: pleasant, hospitable person.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
feadh
prep. ‘throughout’: chan fhaiceadh tu feansa ~ a’ bhaile
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
feadh
prep. ‘throughout’: ~ an taigh;  ~ an t-saoghail; font-family: "Arial",sans-serif;bhiodh i ‘ cur a’ ghille seo a-mach ~ na h-oidhche; bidh mi ~ [fe͜o] an t-saoghail; na skidoos a bhios ~ nam bailtean
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
feadh, air ~
prep. ‘throughout’: air ~ an t-saoghail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
feodhail phronn
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
feoil shaillte
– muc, mart, caora.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
feumach
: gun cupa tì ‘ ghabhail ‘s tu ~ air; tha ‘ saoghal ~ air uisge
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
fhaileag an sgadan
[sic] herring gull.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fiachail
adj. ‘worthy’
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
fiaras-siubhail
wanderlust. [NOTES: slipped under ‘fiabhras-siubhail’.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fiathail
[fiɑhɑl] Notes: calm.
Location: Tiree, Heylipool [sic]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fiathail (adj)
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
fichead
card. num. ‘twenty’: chaill mi sin agus deich air ~ do chaoraich
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
fineach
(Fuaimnich ‘fionach’ – seo mar tha e againne.) Tha seo againn airson duine mar tha seo shuas [i.e. ain-diadhach]. Duine gun dia mar gu’n canadh tu, heathen. Faic ‘fineachail’ ag Dwelly. “Domhnull Mór ’se fineach a th’ann.” “’Se fineach a th’ann an Calum Ruadh.” [SLIP: Atheist.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
fionghail
treachery, slaughter.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fiosrachail
intelligent.
Category: Nàdur an Duine / Personality
fiosrachail
Quotation: duine fiosrachail. Notes: nosey.
Origin: Glenlyon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
flathail
charming.
Location: Glasgow
Category: Nàdur an Duine / Personality
forca-shiubhail
B’e seo seòrsa de chàrn-slaoid a bhiodh aig na balaich airson cluiche leis. Agus cha b’ann a’ cluiche leis sin t-seadh sin a bhitheadh, ach a’ faighinn làn toileachadh agus mór-thoilinntinn as. Bha iad ’g a dheanamh de chlàr baraille, no leth-bharaille, mar bu trice fiodh anns an robh lùbadh mar ann an clàir baraille. Ann an cumadh bha e rudeigin mar seo: [see illustration]. Bhiodh e fada agus mór gu leòir airson gu’n suidheadh balach ann. Dheadh iad suas gu mullach cnoc glas feòir anns am biodh leathad mór cas, agus leigeadh iad a nuas an fhorca leis an leathad agus fear mu seach’n a bhroinn. Bhiodh iad a’ deanamh am forca sleamhuinn le bhith a’ suathadh liughag feamann ris. Leis mar a bha na bùird de’n robh e dèanta air an laghadh, cha deidheadh an t-sròn aige do an talamh uair sam bith.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
forca-shiubhail (I)
B’e seo seòrsa de chàrn-slaoid a bhiodh aca againne ro ar n-àm-ne. Dèanta de fhiodh. Clàir baraille anns a’ bhonn aige agus an còrr mar a thuigeas sibh. Gus a dheanamh sleamhuinn bhiodh na balaich a’ suathadh liaghag feamann(d) (feamad) ris. Abair gu’m falbhadh e an uair sin, agus abair gu’m falbhadh! Chan eil ainm àrraid sam bith agam airson nam pàirtean aige. Rinn mi-fhìn fear aca uaireigin, nuair a bha sinn òg, agus theab e ar cur as an rathad.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
fothail
[See othail.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fuireachail
Quotation: “Bithidh mi nam fhuireachail [nɑmu̟ɾɑxɑl] nuair a bhios mi a’ ceannach tape a rithist. Notes: careful.
Location: Canada, Cape Breton, Sydney Forks
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fuireachail
Notes: careful.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
furachail
attentive. “Nach tu bha furachail.”
Location: South Uist, Smerclete
Category: Measgaichte / Miscellaneous
furbhailteach
courteous.
Location: North Uist, Carinish, Trianaid House
Category: Measgaichte / Miscellaneous
furbhailteach
[fu̟ɾu̟vɑlʹtʹɑx] Notes: hearty, affable; a hail-fellow-well-met sort of character, always in a good mood.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fàisdeal
fertile land on the borders of a village. “Fàisdeal a’ bhaile.”
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fàmas
to have a preference; to favour one person over another. [NOTES: note added – a’ gabhail fàmas dha.]
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fàth
Quotation: Bha e feitheamh fàth air greim a ghabhail air. Notes: an opportunity.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fèathail
calm. Ma bhìos e fèathail mochthrath.
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
fìor
adj. ‘true’:  ~ òinseach do dhuine [MAE]; bha e na ~ bhruidhinn aca aire sin, an Loch Ness monster; dh’fhairgheadh e __ a’ chailleach, mas fh., gur i a bh’ ann a’ cnagadh nan cnò
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
gabh
Quotation: Feumaidh sinn gabhail man a’ chruaich mas tig an uisge or Feumaidh sinn gabhail uimpe. Notes: We’ll have to get the stack properly completed and secured before the rain comes.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: Tha i a’ gabhail coilich [əɡɑɑlkɑliç]. Notes: flecks of white foam appearing on the sea as the wind rises.
Location: Sutherland, Embo
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
vb. ‘undertake’: VBL. N.:: ma dh’fhaodte bhith ’ gabhail uime leis ag obair
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
gabh
Quotation: a’ gabhail mu’n teine. Notes: banking up the fire at night.
Location: Sutherland, Portskerra
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: a’ gabhail comhtharran. Notes: taking bearings at sea.
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: a’ gabhail tìr. Notes: landing.
Location: Sutherland, Lochinver, Culkein (Stoer)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: a’ gabhail a’ chaoich. Notes: bolting (horse).
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: a’ gabhail a’ bhrath. Notes: taking advantage.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quotation: a’ gabhail a’ spionnadh. Notes: testing the strength of spirit in the spirit vat.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quot.: “a’ gabhail man a chruaich” or “a’ gabhail uimpe”. Note: finishing off the stack so that it is sufficiently secure.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabh
Quot.: “Tha e cho math gabhail ris.” Note: e.g. if one heard unpleasant or unwelcome news or if something unpleasant happened. “Might as well accept it.”
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail
flame.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail
Category: Àiteach / Agriculture
gabhail
in sense of manners, address.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail
“Fhuair e gabhail aig an iasgach.” – ’Na iasgair ann am bàta.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail
A farm.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail
(also) conduct, behaviour.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail ceò
smoking.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail ri
Quotation: Chan eil e gabhail rium gu faca mi e. Notes: I am not conscious of (I do not recall) seeing it.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail-roinn
compass.
Location: Tummel and Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhail-toit
smoking.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gabhailichean
Portion of land granted to shepherds etc. [NOTES: ‘gabhail-aichean’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
gaileach ribeach
[sic] (a chaileach ribeach) craicean a tighinn sios bho’n gaileach.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
ganntair
Quotation: “’S fhearr iomal a phailteis na teis-meadhon a ghanntair.” Notes: scarcity.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gaothail
Quotation: là gaothail. Notes: windy day, boisterous day.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
garadh
Quotation: Coltach ris a’ chailleach a thug seachd bliadhna ga garadh fhein, nuair a chaidh i a mach thug aon oiteag air falbh i. Notes: toasting oneself at the fire. See oiteag.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
garadh a’ bhaile
dry-stone dyke enclosing cultivated part of village (about ½ mile from sea-shore).
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
gath, gathan
[pl.] Shrimps. “Tha na balaich shios anns an fhadhail a’ breith air na gathan.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ga’n gabhail thar a cheile
taking them one by one. [NOTES: originally ‘that’, corrected to ‘thar’.]
Location: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geadhachail
noisy chatter, paraphernalia.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geadhachail
odds and ends.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geadhachail
Notes: applied to person actively or busily engaged in a lot of different activities. Skye and Islay.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geadhail
field.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geal
Quotation: Chan eil a shamhail a-measg nan daoine geala.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gealbhan
Quotation: ’S e cheud duine thog gealbhan ’s a bhaile seo. Notes: He was the first man to set up home in the place.
Origin: Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geamhrachail
Notes: wintry.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ged
Quotation: (from Jessie MacLeod, Ness) Ged a chaochail innis cha do chaochail àbhaist.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geomhail
Cuir ann a geomhail – put on the spot or in trouble.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geomhail
trouble. Leig e mi a geomhail – he relieved me.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
geubhail
gable. [NOTES: corrected to ‘gèibhil’.]
Origin: Uibhist a Tuath [North Uist]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ghailbhich
raise a storm.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gheibh
Quotation: Gheibh cnàimh feòil. Notes: Banntrach Iain Scrochailidh, Bayble, talking about people away in the war: “Bu mhath gun tilleadh iad beò. Gheibh cnàimh feòil.”
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gibeach
Quotation: ’S e ’n aon rud am bodach gibeach agus Iain MacDhùghaill. Notes: six and half a dozen.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gille-bog
’Se seo a th’aca air uain a tha dìth lùthais orra ’s an druim. Cha téid na h-uain-sa air an casan a chaoidh. ’S ann aig caoirich a tha ag ithe tòrr de an fheamainn air na muil a bhios an seòrsa uan-sa. ’Se bodach anns a’ bhaile againn fhìn a thug an t-ainm-sa orra, agus lean an t-ainm. Mur eil mise ceàrr, ’s ann air isean sgairbh a bha’n t-ainm ‘gille-bog’ an toiseach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
gille-comhailteachd
Note: best man.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
giomach
14b [Lobster] araball, com, spog, casan, suil, bàrr an arabuil, cabhaul [? or cabhail?] (a’ ch), suil nan cliabh, dorus.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
giomach-tuathail
lobster (the armoured lobster. You will [sic] [find? see?] him inside a whelk (faochag) perhaps, you could say giomach-faochaig. [NOTES: the word is mentioned in Word-list 5. Copied here.] I have mentioned the ‘armoured crab’ being inside the whelk, it’s the hermit crab, isn’t it? And recognised in Scalpay as giomach tuathail as I noted previously. [SLIP 1: Hermit crab.] [SLIP 2: Lobster.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
glagan
Air bó a bhiodh crosd, airson a cumail sùmhail. Clach air maoil an ainmhidh, crochte ri a adhaircean. Nuair a dheanadh e airson ruith airson a dhol as déidh ainmhidh eile gus a bhualadh, bha a’ chlach (an glagan) a’ tòiseachadh a’ bualadh air a mhaoil. Mar bu luaithe a ruitheadh e ’s ann bu mhotha a bhuaileadh a’ chlach e. Tha e coltach gu robh an glagan glé éifeachdach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
glagan
Clach, no cudthrom air choireigin, a bhiodh iad a’ ceangal ri aodann bó chrosd – te a bhiodh a leum air cach ’s ’gan tolladh. Mar a dh’fheuchadh i ri ruith bha an cudthrom a’ tòiseachadh a’ bualadh air a h-aodann. Chuireadh seo ’n a tàmh i. Fhad’s a dh’fhuireadh i sùmhail bha fois aice.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
glaic (I)
‘Glaic’ agus chan e ‘glac’, a th’againn agus faodaidh sibh a ghabhail mar a tha e có dhiù aig Dwelly agus MacGhillfhinnein.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
gleadhag (-an)
regular bouts of drinking. “Bhiodh e a gabhail gleadhagan deoch tric.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
glóran (m)
Quotation: Chan eil an glóran air fhàghail agam de mo chuid airgeid. Notes: cluaran?
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gnothail
grunting.
Category: Faireachdain / Senses
gnothail muice
grunting.
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Faireachdain / Senses
goirte-siùbhla
[ɡɔʴsṯəʃu̜:ɫə] Quot.: “Feumaidh tu rudeigin a ghabhail mas fhàg thu an goirte-siùbhla againn!” Note: if a woman went into a house for the first time after the birth of her child, she had to accept something before she went. [NOTES: the turned r used for the symbol which is unclear in the original.]
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
goradair
Note: fear a bhios ri cuachail ach gu dé a chí e.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gothail
gasping.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gothail
panting. Previous two words [i.e. gothail and taghanaich] also applied to cattle who experience difficulty.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
greim
Quotation: gréim [sic] riaghailt. Notes: basting – a kind of stitch.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
greim
nn ‘morsel’ : bidh mi ‘ gabhail ~ tombaca; ‘hurt’: cha robh coltas air gu robh ~ air ach bha e na laighe
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
greim-riaghailt
when putting a patch on any material this was the first stitch which held the patch in place.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
griochail
[See criochail.] Same word but for the variation in the accent form of colloquial approach.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
griupag (I)
Boirionnaich nach eil air leth tarruingeach air dhòigh sam bith. ’N am pearsa, beag. ’S mar sin. Cuideachd nach tugadh dhuit móran (no nì sam bith) mun a faigheadh i uibhir eile air a shon. “’Se griupag a th’innte.” Bha Taillear Eadar-dha-Fhaodhail aig an robh am bus, a’ tighinn eadar Steòrnabhagh agus an t-Acha Mór. Ghoid cailleach anns a’ bhus ball bathair a bh’aig fear de na bh’ann. Nuair a fhuair Pàdruig (an Taillear) a mach có a rinn a’ ghoid ’s e an rud a thuirt e ris a’ chaillich: “A ghriupag ghrànda, nan robh fhios agam-sa gur h-e thus’ a bh’ann.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
grobhail
Quotation: “Dhia, nach iad tha grànda grobhail” – Catriona Mhór, on hearing Murdag Mhór’s description of the airmen at Broad Bay. Notes: Dw. has grabhail ‘horrible, causing horror, aversion or strong dislike’.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
grobhail
[ɡɾɔvɑl] Notes: disgusting, nauseating.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
grobhail
[ɡɾɔvɑl] Note: dirty (adj.).
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
grobhail
Quotation: Tha a’ mhuc a’ grobhail [ɡɾɔfəl]. Notes: grunting.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
grunnadaireachd
“C’àit am bheil na balaich?” “Tha iad a’ grunnadaireachd anns an fhadhail.” – A muigh anns an uisge anns an fhadhail, na tha fosgailte dhuibh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
grunnd
nn ‘[sea]bed’ : chaidh iomdha rud an ~ a’ chuain; fhuair e ‘-mach gun deachaidh an Titanic fodha dhan gh. [u:]; nach deachaigh nighean an Diabhail dhen Titanic a chur dhan ghrunnd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
gràbhailte
a helmet.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
gràisg
Quot.: “gràisg a’ bhaile”. Note: riff-raff. Also: gràisgean (pl.) – hooligans.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
guilemanas
not losing control, your cool when at the mercy of a superior force. “Cha do chaill e a ghuileamanas.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
haillead
the rope by which the sail was hoisted. [NOTES: note added – from ‘halyard’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
hailleard
halyard.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
haoidhlidh
goal, hail.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
iarunn
Quotation: an iarunn siubhail. Notes: the iron hook on the wheel axle of spinning wheel.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
imir, pl. imirichean
Tha seo againn airson fearann a stigh aig a’ bhaile. Cha chuala mi tric a riamh e airson fearann a muigh ’s a’ mhòintich. Tha dhà dhiubh seo faisg air mansa Bhaile na Cille. (Faic na faclairean.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
ionghailt
grazing. “’S rinn na beathaichean beagan ionghailt.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ionnsmhail
parallel.
Location: Barra, Northbay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
iorghaill
[jwɾəɣilʹ] Notes: confusion, turmoil.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
iorraghail
shouting.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
laghail
Tha againn ‘laghail’ agus ‘laghalachd’ [for ‘laghanta’ – one of the words suggested in the questionnaire – ‘always laying down the law (?).]. “Tha e cho laghail.” – litigious. “Thusa agus do laghalachd.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
laighe-siubhail
Quotation: air leabaidh laighe-siubhail. Notes: in labour.
Location: Skye?, Braes, Baile Meadhonach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
leabaidh
Quotation: air leabaidh laighe-siubhail. Notes: in labour.
Location: Skye?, Braes, Baile Meadhonach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
leadan
nn ‘litany’ : gen. pl.: b’ fhìor thoigh leatha nuair a startadh iad a ghabhail na h-ùirne, ‘ gabhail nan ~, ‘ bhith còmhla leis __ an fhear a bhiodh a’ gabhail nan ~ [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
leithsgeul
Quotation: ’S beag a’ leisgeul a bheireadh a’ chailleach do’n chill. Notes: when a person wants very much to go somewhere, given half a chance he will go.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
leth-ghabhail
half-yoke.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
leumadair
Ainm air sgeir bheag no cnap a mach bho rudha no a leithid sin. Tha a dhà dhiubh ’s a’ bhaile againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
leòn
2 vb ‘injure’: vbl nn : nach deach an gille bochd a ~, is chaochail e
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
liath-chladach
An cladach eadar na creagan móra agus am feur. Is aithne dhomh a dhà no trì àiteachan air cùl a’ bhaile againn fhìn anns am bheil liath-chladach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
liath-chladach (E)
An cladach eadar na creagan móra agus am feur. An cladach cumanta gheibh am muir thuige dìreach, airson a riasladh uair sam bith. Tha dhà no trì de’n t-seòrsa-sa ’s a bhaile againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
lion-bheag
airson glacadh adagan no cùiteagan ach bithidh am biorach gle thric a’ gabhail a bhiadhaidh. Maorach no feasgan mar bhiathadh air an dubhan.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
lionadh
Feumaidh tu sgiobadh math gus lionadh na làraidh, ach le bhith dol gu làraidh muinntir eile anns a’ bhaile coisnidh tu iad gus a lionadh dhuit fhein.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
lobht an t-sobhail
Loft of barn.
Category: Àiteach / Agriculture
lobht’ an t-sabhail
raised portion on top of which corn is stored.
Origin: Tiree
Category: Àiteach / Agriculture
lochran-siùbhail
search-light. (Éir.)
Location: ? [Eriskay – see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
longag
Crann-tabhail, airson tilgeadh chlach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
làghail
knowing their rights, argumentative. [NOTES: corrected to ‘laghail’.]
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
làraidh
Chan eil móran each a’ dol an diugh an àite sam bith, cò dhiù mu ghabhas e seachnadh. Ach am bheil fhios aca de an fhìor rud a th’ ann horse-power? Cha robh duine de an obair mhóir a bh’aca ann an Aird Uige uaireigin a bha comasach air a’ cheist fhuasgladh, agus bràthair dhomh ’n am measg. ’Se mise a thachair a bhith comasach airson fuasgladh a thoirt dhaibh. Thug mi dhaibh togail 33,000 punnd aon troigh ann an aon mhionaid. Gheibh sibh an aon suidheachadh aig daoine ’s a’ bhaile-sa fhéin. Bha fear ag argumaid rium aig Kelvindale nach robh a leithid a rud agus differential ann an càr. Gu robh easan air a bhith a’ draibheadh fad bhliadhnachan.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
lùrachail
[ɫu̜:ɾɑxɑl] Notes: clumsy, slow-moving.
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mabhail
quiet. [NOTES: corrected to ‘màbhail’.]
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mac-samhail
[mɑ̃xksɑ̃ũ̜ilʹ] Quotation: ’S e mac-samhail an fhear sin a th’ann. Notes: He is that man’s very likeness.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
maide cachaillaidh
[See cachaillaidh.]
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
maide siubhail
Location: [Lewis], Arnol, Bragar and Uigen
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
maide-siubhail
Note: the connecting rod between the treadle of the spinning-wheel and the wheel axle.
Location: [Lewis], South Lochs, Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
maide-siubhail
Note: the arm between the treadle of the spinning-wheel and the hook on the wheel axle.
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
maide-siubhail
[mɑ̃dʹəʃu̟əl] Note: stick between the treadle and the hook on the wheel axle (spinning wheel).
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
maighdean-chomhailteachd
Note: bridesmaid.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mailleadh
early morning. Obair mhailleadh. (Ann am facail eile neo ann am facal eile – moch-thràth.)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
marag
Quot.: “marag a’ bhuachaill”. Note: small, round, attached to the “maodal”.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mart fiuchail (fiughail)
a worthy beast.
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
meabhair
n. ‘memory’: ach ma chaill e a radhrac fhuair e ~: bha ~ aige ’ bha uamhasach; thòisich a’ mh. agam air m’ fhàgail; tha a’ mh. agamsa air a dhol air ais cho dona
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
mi mhodhail
badly-behaved.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
mi ràbhail
untidy.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mi-mhodhail
bad-mannered.
Category: Nàdur an Duine / Personality
mi-mhodhail
[miˈvəɫ] Notes: cheeky (esp. of child).
Origin: Glenlyon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mi-modhail
[sic] impudent.
Location: Na Hearadh [Harris], Cluer
Category: Nàdur an Duine / Personality
mi-ràbhail
untidy.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
miabhail
[m[ĩɑ̃]vilʹ] Quotation: Tha ’n cat a’ miabhail. Notes: mewing.
Location: Achlyness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
miaghail/miadhail
[mĩə̃ɣɑl] Quotation: [mĩə̃ɣɑl] dhan a’ laogh. Notes: loving towards the calf
Location: North Uist, Bayhead, Kylis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
miamhail
[m[ĩɑ̃]vilʹ] Quotation: an cat a miamhail. Notes: mewing.
Location: Ross-shire, Achiltibuie, Alltan Dubh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
miamhail
[miɑwiḻ] Notes: to mew.
Location: Perthshire, Killin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mionntraig
trying to do something against the odds, e.g. going somewhere on a windy, wet day – “Tha mi a’ dol a mhionntraig sios dh’an bhaile.” “Ge be nach mionntraig cha bhuanaich.” [NOTES: corrected to ‘miontraig’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
misneach
nn ‘courage’ : neo’r-thaing nach robh ~ [miʃəɲəx] ac’; bha ~ [mIʃəɲax] aige an deoghaidh deochannan a ghabhail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
modhail
well-mannered.
Category: Nàdur an Duine / Personality
modhail
adj. ‘polite’ : bha triùir chloinneadh ann ‘s iad ~, sìobhalta [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
moighreachail
handsome.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
moine dhubh
mòine tha cruaidh dubh, bristeach nuair tha e tioram, ’s anabarrach trom, ach fior mhath go gabhail.
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
moine-bhàn
mòine dhomain gun móran teas agus dualach an t-uisge ghabhail an deigh an tiormachadh. [NOTES: “mhoine-bhàn” and its definition appear at the bottom of page 3 and “moine-bhàn” and its definition at the top of page 4; they may be meant to be just one item.]
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
morghail
bravery on sea.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mosgaid
(also) monster. Thog e mosgid [sic] mhor cloiche gu fhiachail orm.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
muir bhuachaill
great northern diver.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
murabhlach (m.)
muirbhuachaill, great northern diver. (Tarbert)
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
murabhuchaille
[ˈmu̟ɾəvu̟xilʹə] Note: great northern diver.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
màl
nn ‘rent’ : chan fhaigheadh iad __ taigh air mh. an àit’ sam bith eile dhan bhaile [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
màs
Quot.: màs an tigh; màs an t-sobhail. Note: the end away from the living quarters.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
mòine chailc
the peat glows but has no flame and it remains as chalk.
Location: Lewis, Carloway
Category: Mòine / Peat-Working
mòine chailc
chalky [peat].
Origin: Sgìre na Pàirc an Leódhas [Lewis, the Park district]
Category: Mòine / Peat-Working
mòine chailceach
peat mixed with clay.
Location: Harris, Tarbert
Category: Mòine / Peat-Working
mòine-bharrach
Mòine faisg a làimh a bhith tu a’ gearradh leis an spaid. Bhiodh na h-uibhir de fhraoch, ’s na h-uibhir de thalamh, ’s na h-uibhir de riasg glan innte. Chunnaic mi seo ’s a’ bhaile, ged nach robh e againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
mùigean
Quot.: “Cho muigeach [sic] ri cù le cnaimh.” Note: nuaranta, gruamach, mi-mhodhail.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
na taobhain,
[sg.] taobhan [masc.] the laths nailed across the ‘casan ceanghail’ [q.v.] to support the thatch.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
nam chomhail
towards me.
Location: North Uist, Locheport
Category: Measgaichte / Miscellaneous
nith gun riaghailt
applied in the sense of something that was rare, i.e. “Dh’ith mi nith gun riaghailt an diugh.” – referring to a rare treat such as ‘ceann cròpaig’. [NOTES: ‘nith’ corrected to ‘nì’.]
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
no cromadh a’ bhrochain
Bhiodh am brochan (chan è lite, ach brochan na feòla) aca a muigh aig buain na mòna. Dithis mu’n toirbhsgear bhiodh iad ag atharrachadh as déidh a’ h-uile biadh – na’m biodh tu a’ leagail, as déidh a’ bhidh dheadh tu a thilgeil. Bhiodh strì am measg nam bodach airson faighinn a thilgeil an toiseach airson faighinn a leagail as déidh a’ bhrochain. Bhiodh iad cho làn agus cho dùmhail as déidh a’ bhrochain agus gu robh e mòran na bu chomhfhurtail a bhith a’ leagail na a bhith a’ tilgeil.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
oiteag
Quotation: Coltach ris a’ chailleach a thug seachd bliadhna ’ga garadh fhéin; nuair a chaidh i a mach thug aon oiteag air falbh i. Notes: puff of wind. (A man who had painstakingly amassed a fortune and blew it at one go, or who died and his sons squandered it.)
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
omhail
[ɔ̃həl] Quotation: ag omhail. Notes: grunting, as a beast after eating too much.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
onagarraid
’S iongantach mur a h-e seo ‘onagaid’ a gheibh sibh anns na faclairean. Dwelly: onagaid – confusion, row, disturbance. M’Ghillfhinnein: onagaid – confusion, row. ’S ann ri ‘row’ agus ‘disturbance’ na’s motha a chleachdas sinne e. Mar aig na balaich anns an dealbh-chluiche: an dotar a’ cur na pìoba (stethoscope) ri broilleach an fhir eile: “O mo chreach mhór an onaghail tha dol air adhart ’n a do bhroinn.” (Am fuam ’san troimhe-cheile ’s an gluasad tha dol air adhart ’n a bhroinn.) ‘Onaghail’, ’se seo ‘onagarraid’ againne.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
onghail
[See onagail.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
othail
flurry, excitement.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
othaill
delight.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
pais (f)
Quotation: Bi modhail no gheibh thu pais. Notes: a slap (pat [?] to a child).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
peam a’ bhaile
this refers to the people in a village who dealt with administrative and land questions. The more intelligent in a village. [NOTES: ‘peam’ corrected to ‘pèam’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
placaid
[ˈpɫɑkɑdʹ] Note: could be “placaid de chailleach” – a large fat woman. “As deidh phlacaidean” – after butterflies, probably referring to their large wings. Also applied to large snowflakes: “placaidean móra sneachd”.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
portan-tuathail
Note: (hermit crab); truaghan a’ phòs te airson a cuid. “B’fheàrr am portan-tuathail na bhi gun fear-tighe.” (?)
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
preasain
“Tha iad thall anns a’ bhaile (am baile-mór) a’ ceannach (no ag iarraidh) nam preasain.” – Gnothaichean a’ phòsaidh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
puthaill ’sa peadhaill
puffing and panting.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
pàstarachadh
vbl nn : agus bidh e gam ~ sa bhaile ‘ chì sibh ann an seo
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
pòs
Quotation: Pòs an Éirinn, agus siubhail an Ìle. Notes: “Alba” usually instead of “Ìle”. Local version.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rabhaill
extremity of an island. Rabhail a deas, rabhaill a tuath.
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
raod
to joke. “Thoisich e air raod ri seann chailich.”
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rathail
Notes: yarn-spreader.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rathail
Quot.: “’S e duine rathail aig nach bi sin ri phàigheadh.” Note: in the sense of fortunate.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
reult a’ bhuachaille
= reult na maidne, Venus.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riabhail
untidy person.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riaghailt
Quotation: gréim [sic] riaghailt. Notes: basting – a kind of stitch.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riaghailt
[riɤilʹtʹ] Notes: yarn spreader on loom.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riaghailt
tying (onto frame).
Origin: ([Canada], Inverness Co., Lochaber) or ([Canada], Inverness Co., Lochaber dialect) or ([Canada], Inverness Co., Lochaber)
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
riaghailt
Quotation: bean riaghailt. Notes: midwife.
Origin: Islay, Ballygrant
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riaghailt de thalamh
a certain amount of land not excessive and not too little.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riaghailteach
Quotation: Tha sin riaghailteach math. Notes: That is reasonably good.
Location: Ross-shire, Torridon, Alligin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
riasaire
Quotation: “A-mach á seo thu, a riasaire an diabhail.” Notes: Domhnall Liath, Keose, to Dùghall, brother of Rev. Donald MacCallum, whom he was helping aboard a smack in Loch Erisort. Dùghall had hurt his leg, and had to be slung aboard in a sling. Riasaire < rias, cf. riasach ‘dirty’ (especially about the face). None of these forms in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rothail
[rɔhəl] Quotation: Tha rothail gu leòir ’san fhear sud. Notes: flattery.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ruig am fàd
Comhairle a bheireadh lamh eòlach do ghille no do chaileig a bhiodh aig toiseach tòiseachaidh a’ buain. Bha sin a’ ciallachadh, “Sàth an tairsgeir sios dìreach gu uachdair an smeachain.”
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
ruith-fhadhail
Chan eil càil a dh’fhios nach e frith-fhadhail a bhiodh an seo bho’n toiseach. “An fhrith-fhadail.” “Aig an fhrith-fhadail.” “Chun na fhrith-fhadail.” (Faic frith.) ’Se fadhail bheag a th’ann a mach chun na fadhlach eile sìos air Tràigh nan Srùban (aon de na tràghannan aig Tràigh Mhór Uige). ’Se ‘rith’ a chanas sinne airson ‘ruith’ mar a tha e sgrìobhte.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ruith-fhaodhail (I)
Chan eil cinnt sam bith agam c’arson a tha an t-ainm ‘ruith-fhaodhail’. [See faodhail]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
ràthail
[rɑ:hɔl] Quotation: tigh ràthail. Notes: very untidy.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rèidh
adj. ‘finished; straightforward’ : nuair a bha e ~ leis an tuaigh; bha e ~ dhan fhuaraig; gabh an rathad fada ~ an àite ‘ghabhail an rathad goirid, ’ chabhsa [xãũsə] [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
ròn
Quotation: Nuair a bhios na ròin a’ nuallanaich bi [sic] bàs sa bhaile. Notes: local (?) belief.
Origin: Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rùchail (v)
rummage; rùchailt (vn); rùlaich (v) (Uist).
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
rùsg-abhaill
apple rind or skin.
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
samhail
[sɑ̃vəl] Quot.: “Chan fhaca mi dha shamhail e.” Note: I haven’t seen him since.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
saoghal
nn ‘world; life’: shiubhail e an ~; tha ‘ ~ feumach air uisge; chan eil iad a’ trod idir an-diugh, bha, uair ga robh an ~, ach chan eil an-diugh [FMM]; dè an ~ a tha aca?; dè an ~ aig Màiri Bhàn?; nach robh àite aca dhomh air an t-~ eile, co-dhiù; nuair ‘ bhiodh frolick uair dhan t-saoghal; dhèanadh e rud air an ~; gen. bho chionn fhad an t-saoghail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
saoghal
n. ‘world’: bha uair ga robh (an) ~ theireadh iad; cha bhiodh iad ’ dol an an aghaidh a chèile dòigh air an t-~; cha tugadh sin mionaid an t-saoghail dhomhsa
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
saoil’ no saighl’
“Is mi a shabhail nach robh saoil’ (no saighl’) orm” (air làimh no air cois). – I was lucky that I wasn’t cut badly (laceration).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
seachd
Quotation: Seachd slatan anns a’ phlaide phailt. Notes: (Keose). Date: 1962.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
seanndachail
Notes: used of person who looks older than his years.
Location: Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
searbhadair
Note: used for a towel by older people. “Tubhailt” more common now.
Origin: Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgaileag
Quotation: sgaileag(an) a’ bhuachair. Notes: mushrooms. Donald Archie MacDonald’s form: sgalagan-buachair also known as sgalag a’ bhuachaille.
Location: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgaoimear
[sɡw̃:mɑð] Note: gealtaire meath-chridheach. Fear aig a’ bheil eagal roimh fhaileis.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgarbh reamhar
Tha an t-ainm-sa againn ann an dà àite ann am Beannaibh Uige. Sgarbh Reamhar aig a’ Bheinn-a-deas anns na Beannaibh Meadhonach agus Sgarbh Reamhar Theinniseal ann am beannaibh Eadar-Dha-Fhadhail. Sgarbh Reamhar, b’e seo cnap de an bheinn (an cnap as fheàrr dhi tha mi ’n dùil) ag éirigh as a déidh fhein mar seo: [see illustration]. Chan eil fhios ’am am bheil an t-ainm-sa an àite sam bith eile.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
sgarghail
[sɡɑrɑɣəl] Notes: screaming.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgiamhail
squealing.
Category: Faireachdain / Senses
sgiobadh
Nuair a bhiodh grunn mór thoirbhsgearan de mhuinntir eile a bhaile agad a buain na mona. Bhuaineadh iad i ’s an aon latha. Bhitheadh tu fhéin a rithist aca-san air là an sgiobaidh aca. Chan eil fhios agam dé cho tràth ’s a thòisich an obair-sa, an sgiobadh. Iomadach uair do dhuine leth-làmhach a rinn sinn a bhuain dha ’s an aon latha. Cha chanadh sinn sgiobadh ris an seo idir.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
sgiorghail
[sɡʹwɾəɣəl] [sic] Notes: prolonged screeching.
Location: Canada, Christmas Island
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgiorghail
screaming.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Faireachdain / Senses
sgiorraghail
squealing.
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgiorraghail
crying.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgiortaich de chaillich
[?] old woman.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Nàdur an Duine / Personality
sgiurrghail
[sɡʹu̜ru̜ɣəl] Note: applied to the noise of a lot of people talking at once (babble) or, e.g. the cackling of hens.
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sglabhart
[blow.] The ‘abh’ was sounded the same as ‘abh’ in ‘sàbhailte’.
Origin: Inverness-shire, Nethy Bridge
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
sglent
[sklɛ̈nt] Quotation: gabhail sglent a mach. Notes: a short trip, cuairt bheag. [NOTES: slipped under ‘sgleant’.]
Location: Ross of Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgléibear
Quot.: “Dìreach cleas na sgleibearan [sic] [sɡle:bəðəṉ], a’ falbh as deidh dhaibh am biadh a ghabhail.” Note: word used only in this context. Not known who they were.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgramhail
[sɡɾ[ɑu̜]ilʹ] Notes: This piece of wood about a foot long used to dig for [mũ̟ʃɡʹɑṉ]. Iron was not allowed as it might repel them.
Location: Ross-shire, Achiltibuie, Alltan Dubh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgrathail
Notes: awful, disgusting.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgrathail
[sɡɾɑɑl] Notes: terrible.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgreabhail
[NOTES: question mark added in second hand.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgreamh
[sɡɾɑ̃f] Quotation: a’ gabhail sgreamh de rud. Notes: when one gets so tired of something that it becomes distasteful. (sgreamhal [sic] – adj.)
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgreamhail
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Faireachdain / Senses
sgreamhail
[sɡɾɑ̃fɛl] Notes: disgusting.
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgreamhail
[sɡɾɛ̃ılʹ] Notes: a small spade-like instrument made from wood; used for gathering cockles, spoutfish, etc.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgreat
[sɡɾɛt̪] Quotation: a’ gabhail sgreat air rud. Notes: loathing, disgust. (Skye.)
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgroitseach (f)
Quotation: Phòs e s. de chailleach.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgrèachail
[sɡɾɛ:xəl] Quotation: a’ sgrèachail. Notes: screeching, yelling in a high-pitched voice.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sgud
Quotation: Sgud e troimh a’ bhaile. Notes: to take a short cut. Eng. “scud”?
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sguir
vb. ‘stop; give up’: PAST.: sin is coireach gu na ~ mise a ghabhail òran, VBL. N.: sin bu choireach mi sguir
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
sgunnair
n. ‘scooner’, pl.:bha ~ean a’ tighinn an seo an uair sin ’s ~ean a’ dol air feadh an t-saoghail uile
Location: Canada, Cape Breton, Mira Co., Marion Bridge
Category: Word List
shiubhail
[NOTES: slipped under ‘siubhal’. Definition: chaochail, shiubhail, dh’fhalbh. Never ‘bhàsaich’ for a person.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
shubhail
[sic] shovel.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
siubhail air astar
fast on a journey.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
siubhal
Quotation: Pòs an Éirinn, agus siubhail an Ìle. Notes: “Alba” usually instead of “Ìle”. Local version.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
siubhal
Quotation: an iarunn siubhail. Notes: the iron hook on the axle of the spinning wheel.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
siubhal
Quotation: Ghabh e na shiubhail e. Notes: He took the hint.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
slàn
adj. ‘hail’ : ~ leat! ‘goodbye’
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
slàn
adj. ‘hail, healthy’: ‘~ dhut! tha mi ’n dòchas gum bi thu ~, fallain’, no nuair a tha duine a’ fàgail; feadhain aca fhèin tàire mhòr a’ togail an teaghlaich, feadhain nach robh ~ cha robh chuile duine cho ~
Location: Canada, Cape Breton, Mira Co., Marion Bridge
Category: Word List
smior-chailleach
Notes: marrow. “Ràinig e a’ smior-chailleach agam.” – extreme cold.
Location: Skye, Broadford
Category: Measgaichte / Miscellaneous
snàithnean-riaghailt
Notes: guiding stitches to keep an article in shape.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
snìomh
Snìomh Thàrroin (Eadar-dha-Fhaodhail).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
spian
Quot.: “Tha e a’ spianadh an t-sneachd.” Note: a light shower of fine hailstones driven by the wind.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
spionnadh
Quotation: a’ gabhail an spionnadh. Notes: testing the strength of the spirit (whisky). Done by excisemen.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
spliùch
[splu̟:x] Quot.: “duine làn spliùch”. “’S ann air a tha a’ spliùch.” Note: a boaster. Also spliùchail (adj.).
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
splungag
sling, crann-tabhail. Splungag is how we pronounce the word in Scalpay. (I may have noted this word already.)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sporbhail
searching about.
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sporghail
grobing [groping?]. [SLIP: Groping.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sporraghail
rustling noise as made by mice.
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
spreachail
daring.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
spràidhe
a spray or hail of rain.
Location: South Uist, Milton
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sràbhail (f.)
beagan sgadain sgapte. A strawing. Sràbhail bheag sgadain ris a’ chladach.
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
stalan
nn ‘stallion': bha e ' gabhail ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
staoic
a chunk, a piece. “Cha do chaill thu staoic.”
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
steinn
Steinn Theòirid (Eadar-dha-Fhaodhail).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
strathail
noise as in something approaching the door of a house. “Chuala mi strathail mu’n dorus.”
Location: Barra, Ard Mhinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
strian fhuasgailt
‘Chaidh a’ mac stròdhail a mach air strian fhuasgailt dha fhein.’
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
stròdhail (-ala)
prodigal, wasteful. Also as struidheas, -ach.
Location: Barra, Glen
Category: Measgaichte / Miscellaneous
stuth
nn ‘stuff’ : b’ fhìor thoigh le Lachainn seo … deochannan dhan ~ làidir; dh’fhaodte gur e ~ a’ choreigin …, no rudeigin a bha i ‘ gabhail, thug e seo dhi; ach an ~ seo a bh’ aige, ~ a leithid seo a dhuine, nan gabhadh e … a’ ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
stòras an t-saoghail
enough worldly goods.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
suabhaill
chain on which a pot hung above the fire.
Origin: Islay
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
suaimhneachail
contented as here with the suffix to the word ‘suaimhneach’.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
suathaile
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
suathaile mor
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
subhailcean
virtues.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
suilbhear
[su̟lu̟vɑɾ] Quot.: “duine suilbhear”. Note: same meaning as “farbhailteach” [q.v.] – pleasant, hospitable person.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
suim
Quotation: Chaill mi mo shuim. Notes: I lost all sense of time.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sumhail
closely packed.
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
suthail
swell on the sea.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
sàbhail
vb ‘saw’: vbl nn: corc aig cuideigin … air son iad fhèin a shàbhaladh; chaidh duine a mharbhadh a ghabhadh sàbhaladh muram biodh Latha nan Car ann; vbl adj.: turas math sàbhailte agaibh!
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
sàillibh, air
~ prep. ‘on account of’: air ~ an leòin; bha an t-eagal aig chuile fear dhiubh dhol seachad air a’ chladh air ~ a’ chailleach seo ‘ bhith ‘-staigh
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
sìobhalta
adj. ‘civil, mannerly’ : dh’fhaighneachd iad cho brèagha ~, spry, càit an robh __ na remains; tha iad uamhasach ~ [FMM]; bha triùir chloinneadh ann ‘s iad modhail, ~ [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
tabhall
[t̪ɑvɑɫ] Quot.: “Chaidh e feir a thabhaill [hɑvilʹ].” Note: He went off his balance, lost his balance.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
taigh athadhail
modest.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tarbh fiuchail
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
teachdaire na ministear-shiubhail
Location: Arran, Pirnmill
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
teagmhail
chance meeting.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tearrachail
a h-iomaghain tearrchail [sic] – of a dun colour (female), not the same as earachol already noted. I do not think it’s the very same although there may be slight connections.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
teas (m)
Quotation: a’ gabhail teas gu rud (gu obair air choireigin, gu seòrsa biadh). Notes: craze; passion for.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
teasd
Quotation: Theasd e. Tha e air teasd. Notes: to die – most common form (for humans) in Perthshire acc. to informant. Other – caochail.
Location: Perthshire, Killin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
teumadh (m)
spadadh a bheir thu air an dorgh an uair a dh’fhairicheas tu sgobadh [q.v.]. “Cha do theum mi ceart e.” “Chaill mi e.” No glé thric: “Dh’fhàg e mi.” “Chuireadh srian ris a’ bhradan / Cha b’e fhasan am fàgail.” (W Bàn)
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
thailard
(N. Uist) Air thailard, air a shàrachadh gu tur.
Origin: [Skye]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
thuiread
[hu̟ɾəd̪] Quotation: “Tha e thuiread anns a’ bhail’ eile.” Notes: up.
Location: Sutherland, Durness, Sangomore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tiomchaill
the boards or planks of a boat, e.g. tiomchall àrd – the top plank or board, fixed to which is the gunwale.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tiubhradh
subsidy. Tiubhradh àiteachail – agricultural subsidy.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tochail
digging.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
toll
Quot.: “toll an t-sobhail” also “darus toll an t-sobhail”. Note: an opening on the far side of the barn from the main house, about three feet high. Built up with stones. To prevent stealing.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
toll an shabhail
opening in wall for winnowing when wind would have to be from favourable direction.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
toll an t-sabhail
See 1. toll-fasgnaidh. 2. feadan.
Category: Àiteach / Agriculture
toll-fasgnaidh
Note: small opening (door) in barn wall, opened to create a draught for winnowing when the wind was on “màs an t-sobhail”.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
toll-fasgnaidh (E)
Toll ris an làr anns a’ bhalla ann an taobh an t-sobhail airson a’ ghaoth a leigeil a steach airson am bodach am fasgnadh a dheanamh a stigh. Bhiodh e mu 2½ troigh air àirde. Mar dorus beag ach gun còmhla idir ris. Bhiodh e dùinte ach nuair a bhiodh feum dha.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
treabhailairean
on each side of the horse when pulling a cart. This device was responsible for balancing the weight on either side of the horse. Had three hooks on both sides. One of these connected with the breeches, another to the back strap ‘druim’ and another to [sic].
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
treabhailear
[t̪ɾɛvəlɑɾ] Notes: the “runner” on the shaft of a cart.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
treabhailt
Quotation: an treabhailt [t̪ɾɛfɑlʹtʹ]. Notes: mill-hopper.
Location: Tiree, Cornaigbeg
Category: Measgaichte / Miscellaneous
treathail
[t̪ɾɛhəl] Quot.: Tha i ’na treathail ag ullachadh biadh mas tig iad. Note: in a flurry, all hot and bothered with all she has to do.
Origin: Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
trog
[t̪ɾoɡ] Quot.: “’S fhada ’n t-saoghail bho chaidh sin a throgail.” Note: the “r” used to be fairly common in “tog”. Still used by some of the older people.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
trogbhail
grumbling. “Bha e a’ trogbhail ris fhein.” [NOTES: corrected to ‘trògbhail’.]
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
trothail
bout of coughing (Lewis). (treall – short period of time?)
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
truthail
trowel.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tuagal
goal. Subsequently called “hail” when shinty was played to modern shinty rules. (Stoer, Assynt) Shinty was always played on New Year’s Day, “Latha na Callain”. Two townships would compete, and after the match was finished the visiting team would try and dribble the “creg” out of the township. I saw old boddich of  70 running out with walking sticks to prevent the “creg” being taken out of the township, which was considered a great disgrace! So long as the numbers were equal there appeared to be no limit to the number on each side for the actual match. I played for Caberfeidh Shinty Team, but it was child’s play in comparison to those New Year’s Games! At half time – the match was usually two hours – whisky was distributed – not lemons! Incidentally, if a visiting township managed to get the creg away, they had the privilege of having the match in their township next New Year.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
tuarnag (I)
Faisg air an aon seòrsa ris cearchaill [q.v.] ach nas lugha ’n a pearsa agus nas òige an cumantas. (Chan e ‘tuairneag’, mar ’s na faclairean, a chanas sinn idir.) [SLIP: Usually younger smaller than a cearchaill qv. but still rotund and heavily-built.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
tuathail
mixed up, confused. Also used in shipping terms where a vessel goes off course. “Las na speuran ’s chaidh i tuathail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tuathalan
poc uisge air an aonachail.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
tubhailt
Notes: tablecloth.
Location: Romasdal
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailt
[t̪u̜ɑtʹʃ] Notes: towel.
Location: Sutherland, Bettyhill
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailt
applied to the white cloth with which the ground flour was caught. This was beneath the grinding stones.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailt
[t̪u̜ɑlʹtʹ] Notes: towel
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailte
table cloth. (Scalpay) (perhaps I have also noted this word already)
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailte
Notes: table cloth.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tubhailte
nn ‘table-cloth’ : bhiodh iad a’ cur __ ~ air, their sinn, air a bhòrd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
tud
[t̪u̟d̪] Quot.: “Bho thachair sud dhith chaill i a tud ’s a tad.” Note: she lost interest, let herself go. (Put also under tad [t̪ɑd̪].)
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tud
[t̪u̟d̪] Quot.: “Chaill mi mo thud ’s mo thad.” Note: I lost all interest, e.g. in work, or even interest in living. (Put also under tad [t̪ɑd̪].)
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tughadh
[masc.] the thatch – could be: Tughadh connlaich no Tughadh fraoich no Tughadh de bhunan eòrna. Bhathar a’ buain no a’ spionadh an eòrna leis a bhun dubh agus ’ga cheanghail. ’Nuair a bha e tioram bhathar a’ sgathadh gach sguaib le coran [sic] mór a dh’aon ghnothaich air son so fhéin – ris an cainte corran sgathaidh. Bha na bunan so air am meas nan tughadh air leth dionach.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
tulg
Quotation: a’ tulgadh a’ chreathail. Notes: rocking the cradle.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tumarraid (I)
Faisg air an seòrsa ri cearchaill [q.v.] – mór, tiugh agus trom ’n a pearsa. [SLIP 1: A rotund heavily-built woman.] [SLIP 2: A big, tough woman. Seldom used of a boy.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
turraban
Quot.: “a’ chailleach a’ turraban”. Note: habit of old women of swaying from side to side when sitting.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
turrucadh
[t̪u̜ru̜kəɣ] Quot.: “a’ turrucadh creathail”. Note: rocking a cradle.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tàc a’ ghabhail
a sailing term meaning that the crew would have to alter direction, either inward or outward according to weather conditions. [NOTES: ‘tàc’ corrected to ‘tac’.]
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tàille, air
~ conj. ‘because’: chaill esanna h-eich air ~ -- rud a bha iad ag ithe
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
tàmh
nn ‘snooze’ : thuirt i gu robh ise ‘ dol a ghabhail ~ tacan beag [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
tàthag
(Faic tàtag.) ’Se seo a bh’aig Calum MacLeòid do Dwelly (t-d 937). ’Se ‘tàthag’ a chuala mise a riamh ’s a bhaile. Baile Chaluim ’ic Leòid, cuideachd. ’Se buaidh bho’n taobh muigh, no bho sgrìobhadh, a bhiodh aig Calum. “Also used metaphorically as thug e t. dha, he gave him a stab (in speech).” (Dwelly t.d. 937)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tìr
Quotation: a’ gabhail tìr. Notes: landing.
Location: Sutherland, Lochinver, Culkein (Stoer)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
tùbhailt
tablecloth. [NOTES: corrected to ‘tubhailt’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
uachdair an shabhail
where corn is stored.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
uair
Quotation: a’ cur duine ri uair a’ bhaile. Notes: bringing a person back to reality.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
uamhail
despicable person.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
uibhreachd
Quotation: a’ cur uibhreachd air rud. Notes: seeing a difference in something. (Lewis – a’ cur umhail air rud.)
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
uinneag an t-sobhail
the barn window.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
uisge tàmhail
stagnant water.
Location: North Uist, Scolpaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
umhail
to notice a change in someone.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
umhail
[ɔ̃əl] Quotation: Chaneil moran umhail [ɔ̃əl] agam dhaibh. Notes: I am not very partial to them.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
umhail
Quotation: Leanaibh gun umhail – unsuspecting, innocent child. Chuir mi umhail air gu’n robh rudeigin cearr. I half-suspected that something was wrong. Umhail dha’n lagh – obedient to the Law.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
urchaill
[u̟ɾɑxilʹ] Notes: furrow board.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
urras siubhail
passport.
Location: North Uist, Iollaraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
 ~ fear dhiubh ‘ tha ‘ dol a ghabhail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
à(gh)
pronounced simply à for faghail, f(agh)ail, a term heard on Scalpay (old term) but, I am afraid, not now. Faghail was also used as ‘an fhaghail cham’, off the Glas Island Lighthouse.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àile-bheathail
oxygen.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àmhailt
[ɑ̃:ılʹtʹ] Note: a half-burnt peat.
Location: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àmhailt
[ɑ̃:ılʹtʹ] Notes: scheming.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àmhailt
[ɑ̃:vilʹtʹ] Quot.: “Tha e lan amhailtean [sic].” Note: He is full of tricks. Duine àmhailteach.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àmhailte
[ɑ̃:ılʹtʹə] Quot.: “Cuir thuige àmhailte dha!” Note: a peat, half of it burning, used as a torch, e.g. when going home at night from a céilidh.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
àmhailt           
barbarian. A trick, deception, ruse.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
èilltich
vb ‘scare’: vbl nn.: bha i air e ‘ èillteachadh bhon dealanach is bhon tairneanaich; bha i air e ‘ èillteachadh clìor bhon tairneanaich ‘s bhon dealanaich, bha e air ‘ èillteachadh clìor ròmpa; bha iad air an èilteachadh nuair a thàinig am bàs air a’ chaillich seo
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
òla phailm
palm oil. Found on the shore in clay canisters. Used to heal cuts and grazes. [NOTES: ‘òla’ corrected to ‘ola’.]
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
ùine
nn f. ‘time’ : cuiridh e seachad ~ cho math air duine; dè an ~ a dh’fheumadh am buntàta bhith na phòca; tha mi ‘ dol a phòsadh an ~ ghoirid; gen.: mun àm a bha iad air a __ a’ dol ‘ ghabhail an ~ aig a’ bhoireannach
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
ùir-chuir
(a’ chroinn) Mould-board. Dwelly: urchaill.
Category: Àiteach / Agriculture
ùirne
nn f. ‘prayer’ : nach gabh thusa d’ùirne ri Saint Anthony; pl.: agus iad a’ gabhail __ ùirneachan
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
“Bhrist sinn an la.”
Tha sin a’ ciallachadh gun tainig air an sgiobadh sgur a bhuain leis an droch la gun an obair a chriochnachadh. Bha cuid do dhaoine ann is bha e eu-comasach dhaibh la math buain a bhith aca. Bha iad so somhraichte anns gach baile agus dh’fheuchadh muinntir eile a’ bhaile an la shuidhicheadh iadsan a sheachnadh gu buain iad fhein.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
“Calum an t-Sabhail
An gobhlachan, crane fly.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous

^ Return To Top ^