-
--blank--
-
chuir e air ~ a chuile sian [DAG]; b’ fheàrr leam gu robh ~ againn air a dhol a-mach [DAG]; e a’ cur air ~ gunna; a’ cur an eagail air cnapach sa ~ ud; gu dè ‘n ~ a ghearras tu e?
[MM]; cha d’fhuair e an cuireadh ‘s cha robh e air a dh. idir; well, tha i seo air a ~, Màiri Bhàn; tha nigheanan beag’ air an ~, na truaghain; chaidh mise a choimhead air an ~ anns an
d’fhuair mi e; ‘n ~ ‘s gum biodh i sàbhailte; an ~ a fhuair iad clìor; an ~ a tha an lagh; an ~ anns an robh an duine ‘ bh’ ann ag actadh;dòigh: an ~ sa chuala mise e; anns an ~ a their iad e
(?) [MAE]; ‘s e an aon Ghàidhlig a th’ aca ach an ~a bhruidhneas iad [MAE]; a chuile trip a bhiodh e ‘ dol sìos ‘~ ‘s gum faigheadh e na voteichean
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
--blank--
-
ipv.:gabh e [òran]!; vbl nn: cha robh mi ‘ gabhail sian orm air an òran;'s i ' ~ail oirre, mas fhìor; tha mi ‘ dol a ghabhail orm [‘pretend’] gur e Gypsy a th’ ionnam; [‘is
possible’]: rinn mi chuile sian a ghabhadh dèanamh innte; tha siud cho ceart 's a ghabhadh e; chaidh duine a mharbhadh a ghabhadh sàbhaladh muram biodh Latha nan Car ann;
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
gabh vb.
-
‘take, get’: gabhail [ko-əl]
Location: Canada, Cape Breton, Victoria Co., North Shore, Tarbot
Category: Tarbot, North Shore wordlist
-
sabhal n.
-
[sa-uʁ̫] ‘barn’; pl. sabhail [sahiʎ].
Location: Canada, Cape Breton, Inverness County, Broad Cove Chapel
Category: Seosamh Watson collection notebook date: Jan-May 1991
-
(Most of these terms given by Mr Angus Macphail, aged 93, 26 Arnol, Isle of Lewis)
-
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
-
(dha) fiachail
-
the checking of nets, during the night, for the presence of meshed herring.
Location: [Harris], Scalpay
Category: Iasgach an Sgadain / Herring-Fishing
-
* inntinn fo mhothachail
-
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
10. Snow and hail
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
-
10. Snow and hail
-
Category: Sìde / Weather
-
10. Snow and hail
-
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
-
10. Snow and hail
-
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
-
10. Snow and hail
-
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
-
10. Snow and hail
-
Origin: [Barra]
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
-
10.9. Hailstones
-
Origin: [Barra]
Category: Sìde / Weather
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Location: Harris, Ardvey
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Origin: Assynt, Stoer
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Origin: Islay
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Origin: Uibhist a’ Deas [South Uist]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Origin: [Lewis]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
2. Am biadh a bhidhte gabhail aig gach tràth
-
Origin: [Ross-shire]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
4. Maide-siubhail. (E)
-
(Againn.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
A Chealla
-
“An a sgaoil a’ Chealla?” A’ Chealla b’e seo againne eaglais Bhaile na Cille ann an Uig. Bha e aig na seann daoine mar a th’agam an seo shuas. “A’ Chealla” agus “An a sgaoil a’ Chealla”. Ach cha robh e againne ach mar ainm do’m biodh sinn a’ toirt an aire, chluinneadh sinn e an dràsda ’s a rithist. Nuair a bha Calum MacLeòid am ministeir (Calum MacLeòid a chaochail ann am Both-chuidir agus a bha ’na Cheann-suidhe air a’ Chomunn Ghàidhealach airson greis), nuair a bha e dol troimh an fhòghlum an Dunéideann, thuit a mach bhuaithe uaireigin “A Chealla” agus mar sin. Thug an t-Ollamh Mac Fhionghuin an aire do an seo anns an spot agus chòrd an rud a bh’ann ris anabarrach math.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
A Mhic-an-t-Saoghail!
-
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Am Beannachadh Moire
-
The Ave Maria, The Hail Mary.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Am Beannachadh Moire
-
Hail Mary.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
An Eaglais Mhór
-
An Eaglais Stéidhichte, Eaglais Bhaile na Cille.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
An t-arcach
-
So, tha mi a’ smaoineachadh an te a b’fheàrr aig muir is bu shàbhailte. Bha a toiseach is a deireadh a’ tighinn cruinn a steach chun an droma, is bha i fada na b’fharsaing eadar a dà ghualainn na bha i eadar an da shliasaid. Dh’eireadh i so gu bòidheach air gach tonn, a’ ruith na mara no dol ’na aghaidh, agus bha i cho easgaidh air an stiùir is gur e fìor dhroch sgiobair a leigeadh do mhuir tarsainn a thighinn air gun a ghlacadh air a sliasaid no air a gualainn.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Ath-lionadh
-
Bhiodh an sgadan a’ ‘sinceadh’ sios anns gach baraille a bhiodh air a lionadh, agus ann an la no dha bha aca ri ath-lionadh le sgadan eile. Bhiodh an criudha gu leir a’ gabhail pàirt anns an obair so, oir ’sann anns a’ bharaille a bha iad pàidhte agus pàidhte anns an uair airson an ath-lionadh is an treas lionadh.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
A’ Chailis
-
Chalice.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
A’ gabhail Comain
-
Receiving Holy Communion.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Cearghal
-
informant is not sure whether this means Carl or Gerald. Arises at the southmost point of Baleshare in North Uist as ‘tobhta Chearghail’. Thought to have Norse origin.
Location: North Uist, Iollaraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Chaochail e
-
He died.
Origin: Barra
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
Cho fiachaill ri anam an fhuathaire
-
as precious as a giant’s soul. [NOTES: ‘fiachaill’ corrected to ‘fiachail’.]
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Cluasan na sgùil
-
So toll anns gach cliathaich (a) Gus greim a ghabhail air nuair a bhiodh tu a’ falbh leis an sgùil air do chruachainn, air do ghualainn, no air cùl t-amhach. (b) Gus cluas no earbuill an lin bhig a cheangal ann nuair a sguireadh tu a bhiadhadh. (c) Gus sreang a cheangal tarsainn air an lion bho chluas gu cluas gus nach tuit e mach as nuair a bhios i agad air cùl t-amhach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Cutadh
-
A’ toirt a’ mhionaich as gach sgadan le cutaig ach a’ fàgail an iuchair, no a’ mhealg is a’ bhloinig ann. Tha e an uair sin air a shailleadh is air a phacaigeadh ann am baraille.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Daoine gun lige, gun ghabhail
-
distant people without much to say for themselves.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Di-Domhnuich Tùrnais
-
instead of ‘Di-Domhnuich Phailm’ – Palm Sunday. Eggs used to be exchanged on this day and not on Easter Sunday as it is done nowadays.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Diabhal
-
nn ‘[the] Devil’cha robh fhios acasan fon D. gu dè an duine a bha ann; ciamar an D. a gheibh Saint Anthony e?; dè an D a rinn e?: gen. thuirt e …
nach deachaigh nighean an Diabhail dhen Titanic a chur dhan ghrunnd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
Diardaoin Deasghabhail
-
Ascension Thursday.
Location: South Uist, Daliburgh
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Diardaoin Leas-gabhail
-
Ascension.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Droch comhdhail ort.
-
Evil meeting to you.
Origin: Barra
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
Droch-còmhdhail ort!
-
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Dun Chaillinn
-
Notes: Dunkeld.
Origin: Loch Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Dàile Mhailli
-
Dalmally.
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
-
Lion-leóbag
-
Tha e mu thri cheud troigh a dh’fhad is mu cheud troigh a leud ach gheibh thu cuid na’s motha is na’s lugha na sin. Tha ceithir cluasan air is coig òirlich anns gach mogul. Tha àrcaichean caola mar arcaichean botuil a’ ruith an druim àrd mu shia òirleach dheug bho cheile, agus mu choinneamh gach àrca sin air an druim iochdair tha piosan de luaidhe chaol. Tha poca air fhighe anns an lion fhein is tha na leóbagan is na sòrnain ga suaineadh fhein anns a’ phoca so. Bidh barrachd air an sin ga suaineadh fhein ann – eoin mhara – an sgarbh, an t-eun dubh is bughaidean, is chunna mi aon uair burbhailleach bhòidheach air a bathadh ann am fear is chuir e an aghaidh an lin so mi.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Lion-sgadanach
-
Mu ochd slait dheug a leud agus leth cheud slat a dh’fhad. Tha ainmeannan nan ropan air an dealbh. Glacaidh an lion so sgadan, rionnach is cnaimh-rionnach. Cha toigh leis an iasgair an cnaimh-rionnach idir. Tha e dona gu milleadh nan lion agus anabarrach duilich a chrathadh asda – aig amannan feumaidh iad an lamhan a ghabhail dha. Aig amannan theid corra bhradan an sàs, ach feuchaidh an t-iasgair ri chrathadh as an lion mus buail a beul a’ bhàta. Aig amannan eile suainidh cearban e fhein annta – agus is e sin as miosa buileach.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
Loch Aillse
-
Loch an Iasgaich, Loch nam Breac Móra, Gleann Atadail, Loch Carran, Cam Allt, na Cùileagan, Cladh a’ Chlachain, Sròn Deorsa, Loch Ma-Ruibh, Beul Atha na Crà, Loch Dughaill, Tuaidh, Carn Odhar, Achadh nam Seileach, Carn Breac, Frìth Chùlainn, Goirtean Fraoich, Eas an Teampuill, Torran Cuilinn, Loch Cùlainn, Carn Dhomhnuill Mhic a’ Ghobhainn, Ceann Loch Iùbh, Beinn Éighe.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Morbhearn, Suaineart, Aird-Ghobhar
-
Allt Samhairigh, Creag an Fhithich, Achadh Forsa, Clagan, Uladal, Meall Achadh a’ Chuirn, Cnoc Carrach, Achadh Gabhail, Coire nan Gobhar, Loch Suaineairt, Loch a’ Chothruim, Gleann na Tairbeirt, Corran.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
Nach b’e ’n di-bhailteach an gamhainn
-
a scraggy stirk.
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
-
Thig gu mo shail
-
‘Come to my heel’ (command [given to a sheep-dog]).
Origin: [Arran]
Category: Caoraich / Sheep
-
Tìdeachadh
-
Gabhail air do shocair chun a’ cheud phuta, is ri stad tiota gus cothrom a thoirt don iasg a thighinn chun nan dubhan. Ma bhristeas an lion beag eadar an da chruaidh anns an togail ’se sgrioban a bheir chun an uachdair a ris iad.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[Dia]
-
“Is gearr gach reachd ach riaghailt Dhé.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[John Campbell (Teonaidh Chailein), Taoslainn, Buneasain]
-
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun, Knockan or Mull, Burg or Mull, Tobermory or Mull, Bunessan, Taoslainn
Category: Blàthan-Leighis / Medicinal Plants
-
[Seanfhacal 16]
-
Mur a toir thu gnothach do’n bhaile mhór bheir thu gnothach as.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 18]
-
Éiridh a’ ghrian air Beinn Shiant fhathasd. (Air a ràdh le muinntir Thobair-mhoire ’nuair bhiodh iad fo dhìobhail misnich.)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 25]
-
Cha sheas a’ choinneal fada gabhail as an dà cheann.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 2]
-
Deoch eadar dà eas agus biadh eadar dà bhaile. (Air a ràdh mu luchd-siubhail ’s an t-uisge ’s am biadh gu math gann.)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 50]
-
Cha do chaill duine riabh air fuigheal na foighidean.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[Seanfhacal 72]
-
Chan eil carraig air nach caochail struth ach carraig gun struth air.
Location: North Uist, Carinish, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[airgiod]
-
Tha airgiod agam mu choinneamh a mhail. Tha [sic] have the money to meet the rent.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[alair]
-
Facail eile – alair. Muime m’athar, ’s ann a Gearradh [?] Ard an sgire nan Loch a thàinig i. ’Nuair a bhiodh bàs ’s a bhaile ’s a bhite ag cumail tigh-fhaire, ’s e a theireadh ise ri sin – “alair”. An saoil sibh an e a bh’ann “olair” [sic] – bho ungadh romh adhlac no romh bhàs (extreme unction)? Chan fhaigh mi iad sin a bharrachd ’s na faclair. ’S dòcha nach eil mo litreachadh ceart – ’s tric nach eil!
Location: Lewis, Stornoway
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[aois]
-
“’S minig a chaill do cho aoise bliadhna an earraich dhuibh.” – refers to the working capacity of people despite their old age.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[a’ tional maorach]
-
A reir de cho pailte s’ atha iad than giomach ri bhith air iasgach le cliabh ’s a chum fharlainn pailte a leabag mar bhiadh. Tha an crùban gaolach air iasg ùr, mar is bitheanta sòrnan is fhearr, air neo cudainn. A reir a pailteas air a’ ghrunnd b’e doigh(ch) a b’fhearr far a biodh faochaig pailte gach clach is feamann air neo roc a ghlanadh air fala as do rathad air thaobhs gu faodach leisinn [?] air an togail le’d dha làmh ’s gan cur anns a phail an triseach, sin do’m phoca. Fagaig an sin a fhaochaig, fiasgain ’s fhearr am fasgann dar a bhios i eadar an da luinn dluth air uisge fresh s mur a s bitheanta far am bith iad pailte mar sin gheobh thu pearls annta chionn tha iad nas mutha. ’S doich air a bhairneach darna cuid clach ma dha phùing le oir car giar agus a bualadh a sios a rathad le oir na cloicheadh [?], a bualladh [?] le cabhag. Bu [?] sput fish daonnan a miosg geineich gheal agus far a feic thu i spùtadh tha thu gan grapadh as a gheinich gus a bith do bos agad am breallach air an aon (àn) doigh[.] Tha esan a sputadh cuideach le cabhag a dheanadh tha ga fhaotain[.] Far am bith na cockles pailte tha iad air barr a ghrunnd le muir traigh (Càn a mach). Slige chreachain fheamadh tu a togail far a ghrunnd far a feicedh tu a ach gu math bitheanta tha i ’sa làthaich a bharrachd air a bhith ’s a gheinich[.] Lungaich chi thu uraball air barr na criadh, tha thu ga glaochach [?] mar gum bith [?] buain buntata ’s am piocadh a mach. Se buain lungaich a chanas iad. Feama tu an fheamainn dhubh a ghearradh far na creigeadh le corran. ’S an fhior aire a thuibhairt (a thoirbhairt) gum bith toll taomaich anns a bhata bhios ’ga giùlan[.] An doigh a bh’aig na seanna Ghàidheal b’e basgaid sgadain bhi shios mu dheireadh air urlar a bhàta ma biodh i luchdaichte chionns nach phlod (plod) an fheamainn dhubh[.] Phlodaich gach roc is gach feamann eile gad a bhiodh bata a stealladh dorlach uisge. Fear a bheil faiche ghiomaich na pairce beag de ghaineach air beulaibh an tuil agus dar a dh’itheas e am biadh tha e ’g ithe beagan de’n ghaineach. (tiomalaich [?])
Location: [Mull], Tobermory
Category: Maorach / Shellfish
-
[baile]
-
Air do bhaile – in spite of you.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[beò]
-
“’S ioma rud a chì an duine bhios fada beò; chì e sagart a’ gabhail pioba ’s sgriobhadh le ìte geoidh.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[blìdheas]
-
Chaidh e an àirde ’n a bhlìdheas (bleeze). – teine, tighe air teine a ghabhail, ’s a leithid sin.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bròn]
-
Cha robh fothail mhór gun dubh bhròn.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[buachailleachd]
-
“Deireadh is toiseach Mhic an Duine, a’ bhuachailleachd.” In your youth you looked after cattle and then again when you retired.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[buachailleachd]
-
“Buachailleachd Chalum Chill’ oirre.” (May St Columba keep watch over her.)
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
-
[bualadh]
-
Anns a’ bhaile againn fhìn chan fhaca mi duine ri bualadh duine eile a riamh. Cha [sic] fhaca mi fhìn duine ann an greim. No a’ tarruing na làimhe air dhòigh sam bith. Chunnaic agus chuala mi trodan ’s mar sin ach sin uile e. Chan fhaca duine daoine a riamh cho ciallach agus cho cliùiteach riutha mar sin. Ged a bha nithean anns na gnàthasan-cainnte a chuir mi steach thugaibh, a shaoileadh sibh gu robh iad crosd is ann a bha sin a nuas bho làithean na b’aosda na chunnaic sinne. No bho àiteachan eile, ’s bho thighean-change, bho shabaidean aig òl, ’s bho shabaidean gun òl idir. ’S mar sin.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
[bàirneach]
-
An leigheas a bh’aig seann mhuinntir Uig an Iar againne air bòcadh an éisg. Naoi naoidheannan de bhàirnich mhóra nan Eileanan Flannach ithe. Bha bodach anns a’ bhaile againne – chaochail e ann an earrach 1934 – agus cha b’urrainn e iasg á fairge ithe ach a’ bhiorach (dogfish). Bha iad ’ga bhòcadh. Chan aithne dhomh gu’n d’fheuch e an seann leigheas a riamh. Có dhiù bha miann a chridhe aige air na h-éisg, agus nach b’urrainn dha blasad orra. Gnothach duilich.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[bàsaich]
-
Bhàsaich an cú. – The dog died. But: Chaochail an duine. – The man died.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[caileag]
-
Pighaid [sic] chaileag air bheag céill / Ged robh eudail aic is stòr / Chan fhaod a fear a bhi sona ma bhios i gnogach anns a t-sroin.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[caochail]
-
Chaochail an duine. – The man died. But: Bhàsaich an cú. – The dog died.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[caol]
-
Caol ri caol is leathann ri leathann – leughar is sgriobhar gach fhacal san t-saoghail. Gaelic spelling rule.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[casan-ceangal]
-
16. B’ann de shioman connlaich a bha an TREABHAILT deanta. Bha i crochte le tri buill ris na CASAN-CEANGAIL (rafters). Nuair nach bitheadh a’ BHROG direach os coinn [sic] SUIL na cloiche, chuirte caoran monach ann an toinneamh ball na TREABHAILT gus a ghiorachadh. Roth – the propeller had an iron bolt protruding from the top and from the bottom. The upper bolt was named DEALGAN. The DEALGAN carried a crossbar named Dual which fitted into a recess in the upper millstone and thus was conveyed the power which made the stone revolve. The nether bolt was named TORGHAN. The point of the TORGHAN fitted in a recess in an iron plate which was fastened on the ledger-beam (SAIL-BHUINN). This plate named LUNN had spare recesses into which in turn the torghan was fitted when the recess in use wore through the ledger-beam, (SAIL-BHUINN) was attached by the SAIL DHIREACH to the lightening beam (SAIL AOTROMACHAIDH). The raising or lowering of the SAIL AOTROMACHAIDH raised or lowered the upper stone to give a rough or fine grind.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
-
[cattle]
-
Following verse would be said by people tending cattle: “Bogha fhrois, bogha fhrois, tarr as, tarr as, trì stràcan dhe’n chrios cuir an t-uisg as, na buachaillean bochd air sgàth nan cnoc ag iarraidh air Dia an t-uisge a chuir as.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cead]
-
Gun do chead a ghabhail. Without asking your permission.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ceann an teine]
-
Nuair a rachadh tu steach air an dorus am muigh bha thu anns an trannsa. Air do laimh chli bha ceann an teine. Cha robh leabaidh ann seo idir. Bha beinge fhiodha ann air an suidheadh sianar co-dhiu, an dreassair far an robh na soitheachan, leithid cupanan, truinnsearan agus gnothaichean mar sin air an cumail. Bha tri no ceithir a chathraichean ann agus creadhaill. Bha bord gu math mor ann – a shuidheadh ochdnar no mar sin. Cha robh ann an seomar sam bith ach ceann an teine far an robh am biadh air a dheasachadh.
Origin: [Harris? – cf. ‘Taigh Croitear anns na Hearadh – an taigh anns an do rugadh mi.’]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[ceum]
-
Tha mi dol a ghabhail ceum spaidearaiche. I am going for an airing.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ceàrd]
-
“Bheir e an ceàrd as a’ bhaile.” – Nì e a’ chùis airson an ama a tha a làthair (temporary). Dìreach sin!
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cluas]
-
Chailleadh tu do chluasan mur a biodh iad ceangailte riut. You would lose your head if it weren’t tied on.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[coinneamh-baile]
-
Cruinneachadh aig na bodaich airson gnothaichean a’ bhaile a chur ceart.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[coisinn]
-
Choisinn e na chaill e. He recovered what he lost.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[comhdhail]
-
Droch comhdhail ort, a ghocain uidhir, is le’d ghocail nach fhuirich thu a-stigh!!! – said to an inquisitive child by a very pious old lady.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cruchaill]
-
Cruchaill mhor duine. Big gaunt man.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cunnart]
-
Be a bhi buaireadh an Fhreasdail cuid a chunnairt a ghabhail daleithid sin. It were tempting Providence to venture in such a place.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[càil]
-
Tha a chail air falbh. His pith has left him.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[càil]
-
Gun chail. Without strength, energy or appetite.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[còdhail]
-
Cum codhail. Keep an appointment.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[cù]
-
Tha i a’ gabhail nan con. – Tha na coin as a déidh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[daga-phort]
-
[Kenneth MacDonald in the letter of 9 January 1967:] Seachdain no dhà air ais, fhuair sinn pasgan eile de dh’fhaclan Uigeach bho dh’fhear an aon ainm ruibh fhéin – Murchadh MacLeòid, a tha ’na mhaighstir-sgoile ann an Cinntire. (…) B’e facal eile a bh’aige “an daga-phot” air a chleachdadh mar seo: “Tha an t-aran seo cho cruaidh ris an daga-phot.” A bheil fhios agaibh dé idir as ciall dha’n an fhacal seo? [Mr MacLeod’s reply:] Murchadh MacLeòid Chinntire, Murchadh a’ Ghobha a tha mi an dùil a th’ann. Mo dheagh charaid, uaireigin. Cha’n fhaca mi e bho shamhradh 1948. Tha mi tuigsinn gur h-ann ann an Southend an Cinntire a tha e. Mord, no Murdo, a’ Ghobha a chanas sinne ris. Duine dòigheil a tha ’n sin. Duine snog. (…) Ach am fear-sa, “an daga-phot”. Is e an daga-phort a bh’againne air. (Tha mi fhìn agus Mord a’ Ghobha 3½ mile bho chèile.) Mìneachadh air an fhacal, no dé mar a dh’éirich e? Chan eil nì cinnteach sam bith agam. Dh’fhaodadh gu robh comhcheangal aige ri daga, agus dh’fhaodadh nach robh. Chuala mi aig bodach ’sa bhaile uaireigin (agus bhiodh am facal sin aca): “Cho cruaidh ris an deilg na bhìotaidh.” (vee’tee) Agus b’e seo saoilidh mi, an tignum-vitae, am fiodh air leth cruaidh. ’Se am fiodh-sa a bhitheadh a’ dol ann an roithleinean nan ulagan (block sheaves) séibhichean nam blocaichean, mar a chanadh na bodaich. Agus abair a bhith cruaidh de an fhiodh sin! (Faic mu’n fhiodh-sa ’s na leabhraichean fiosrachaidh.) Nise mu’n daga-phort, tha facal Laidinn eile ag éirigh rium, agus dh’fhaodadh gu robh comhcheangal air choireigin aige ris an daga (am facal): aqua-fortis. Dh’fhaodadh gu robh, agus dh’fhaodadh nach robh. Sin na th’agam mu an daga-phort, mur a tionndaidh nì sam bith an àirde.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[deathach]
-
A h-uile deathach anns a’ bhaile. “Ruith sinn air a h-uile deathach a bh’anns a’ bhaile.” – A’ ruith air na tighean.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dorus an t-sabhail]
-
the back door which led into the barn.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[dubhailc]
-
Tha cuid dhubhailcean ann aig am bheil aogas subhailc. Some vices have the appearance of virtues.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dust]
-
Chan eil mi cur breug air a dust. – Chan eil mi cur breug oirre agus i anns an talamh (marbh agus air a tiodhlacadh). Canaidh sinn ‘an dust’ ris a’ chorp mharbh (aig duine). Ann am Beàrnaraidh, tha mi smaoineachadh, gu’n can iad e mu ainmhidhean cuideachd. “Chuir iad an dust do an chairt aig an fhadhail.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dàn]
-
B’fhearr a bhith sàmhach na droch dhàn a ghabhail.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dìughaidh]
-
“Dìughaidh uisge, fliuch sneachda.” ‘Dìughaidh’ means a different or variant type of rain in this case sleet. According to Mrs MacIsaac. “Dìughaidh teine fàrneadh fliuch” ‘Fàrneadh’ means boggy, marshy moorland. “Dìughaidh an t-saoghail gu leir, droch bhean.” The latter two instances suggest a different meaning for the word ‘dìughaidh’ – downfall? Merits further scrutiny.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[dùil]
-
Chaill sinn ar dùil dheth. We lost our expectation of him.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ealla]
-
Gabhail ealla ri rud – eagerly anticipating something.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[faochag]
-
Gheibh sibh de sheòrsachan fhaochag againne – chan ann ann am mór phailteas mar na faochagan dubha – chanainn a chuid mhór de sheòrsachan a th’ann. Ach chan eil ainmeannan againn ach air na h-uibhir mar a dh’ainmich mi. Agus air Tràigh Mhór Uige, gheibh sibh sligean móran sheòrsachan maoraich, beag agus mór. Agus air móran dhathan.
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
-
[gabh]
-
Na gabh ort gun do chaill thu am fàinne. – Don’t disclose that you lost the ring.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gabhail]
-
“Fhuair e gabhail aige.” – he was well treated.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gabhail]
-
Chaidh mo thoirt as mo ghabhail. I have been disappointed in my original intention.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gabhail]
-
Mur a h-e ‘gabhail’. “Sin far am bheil i ag gabhail.” – regular ‘beat’ mar a th’ agaibh. Feuchaibh na cinn-sa ri Alasdair mo bhràthair. “Tha i a’ gabhail shuas mu Eileartan.” “Sin far am bheil i a’ geamhrachadh.” (agus mar sin)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Caoraich / Sheep
-
[gabhail]
-
Tha e a’ gabhail air. – He beats him at fighting.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gabhail]
-
Thug i droch gabhail dha. – She gave him an excessive spanking.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[gaileap]
-
Air a’ ghaileap (each) – galloping.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[general sayings or proverbs 8]
-
Ma chailleas tu ghaoth, iar an deas i.
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
-
[glas is iuchair]
-
a’ cheud toimhseachan a chuala mi riamh: Bó odhar, bó odhar / An dorus an t-sobhail / I cnàmh a cìr / Is laogh ’na gobhal. (Glas is iuchair)
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[gocan]
-
Droch comhdhail ort, a ghocain uidhir, ’s led ghocail nach fhuirich thu a stigh.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[grinn]
-
Well-mannered. “Tha e cho grinn ’s cho modhail.” “Tha e cho grinn.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
[lach]
-
“Bha dùil aige gu’n robh an lach air spòig aige.” – Bha dùil aige gu robh an nì soirbheachail leis, no gu bhith soirbheachail leis, glé shoirbheachail.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[laghalachd]
-
[See laghail.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
[laogh]
-
Chuireadh e an laogh bho dheoghail. It would “scunner” a toad.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[leithid]
-
Am faca tu riamh a leithid? – Did you ever see the like? Shiubhail mi an saoghal ’s chan fhaca mi riamh a leithid. – I have travelled the world and saw nothing like that.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[lion beag]
-
Tha an lion beag, a tha air a réiteach a cheana, air a dhòirteadh ’na chnap ri do chois chli. Suidh air stòl, no air an lar leis an sguil fhalamh eadar do dha chois. (Tha seir car àrd is trom air do dhruim.) Tarraing earball an lin bhig tarsainn air do shliasaid chli, is cuir a mach tarsainn air oisean màs na sguile e gus am bi e deiseil gus a cheangal ri lion beag eile aig am cura. Tha druim an lin-bhig a nise ga chuibhligeadh do bhroinn no mhionnach na sguile gus an tig thu chun a’ cheud snòta. Tha biadhadh ga chur air an dubhan, is tha an dubhan leis a bhiadhadh so ga chur ’na laighe ri cliathaich na sguile gu do laimh chli far am bheil broinn agus beul na sguile a’ coinneachadh, is tha thu gabhail air t-adhart a leigeil gach dubhan le biadhadh taobh ri taobh gus an ruig thu taobh eile na sguile is bidh sreath deiseil. Tha thu a’ tilleadh gu do laimh chli leis an dara sreath is leis gach sreath eile gus am bi an lion air a bhiadhadh gu h-iomlan. Nuair a theid an dubhan mu dheireadh a bhiadhadh tha thu ceangal earball (no cluas) an lin bhig ri cluais na sguile – ris a chluais dheis – oir ’se ise a bhios na’s fhaisge air an fhear cura anns an eathar. Cuiridh thu a nise an sgùil air a bhalla tarsainn no air an tobhta gus am bi thu deas gu falbh leatha, ach fiach gun cuir thu t-oiliscin no comhdach sam bith eile air a bhiadhadh anns an sguil air an neo ’se cait a’ bhaile a bhios tu a’ sgròbadh dheth mus fhaic e an fhairge.
Origin: [Lewis], Dail a Tuath or [Lewis], Suaineabost [Swainbost] or [Lewis], Lional
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
[làmh]
-
“Dh’fhalbh e eadar mo làmh ’s mo thaobh.” – Dh’fhalbh e (chaill mi e) gun fhios domh. Mar: “Bha Domhnull beag agam ri mo làimh sìos gu dorus na bùtha. Ach dh’fhalbh e eadar mo làmh ’s mo thaobh agus ’s ann shìos am baile a fhuair mi e a rìthist.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[lús]
-
Chaill mi mo lús [sic] a garachdaich. – I became weak with laughter.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[lús]
-
Chaill mi mo lús a gàireachdaich. – I became weak with laughter.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[mot]
-
’Se mot a theireadh sinn ris an t-seors’ ait teine againne – bha moran dhiubh anns a bhaile againn. Cha b’ann am meadhainn an lair a bha e. Rudeigan [sic] mar seo. (6. [refers to the illustration] na busan made of clay and stone – flat on top, suitable for pans to be kept near the fire.)
Origin: [Harris? – cf. ‘Taigh Croitear anns na Hearadh – an taigh anns an do rugadh mi.’]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
[note]
-
Na’m biodh Donnchadh MacDhòmhnaill air ceann shìos a’ bhaile againn fhìn beò bheireadh e cuideachadh dhuinn mu chùisean na beairte. Cha deacha làmh a riamh air cùl beairte na b’fheàrr na e air dhòigh sam bith. Bheir mi dhuibh ainm fear a tha beò an diugh a bha ag obair air a’ bheairt mu’n d’thàinig na beartan ùra, na beartan abhtamataiceach: Calum MacMhathain (Calum Og), 6 Aird Uige, Ann an Leòdhas. Bhiodh e ag obair air a’ bheairt còmhla ri a athair. Tha a athair beò fhathast agus e gu bhith ceud bliadhna. “An Leddie” am far-ainm a bh’air. Chanainn gu’m bi na h-ainmeannan Uigeadh aig Calum Og. Is iongantach mur a h-eil mise air feadhainn dhiubh a chall.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
[note]
-
Ag gabhail mar a tha iad aig Dwelly.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
[pràmh]
-
A’ gabhail praimh. Taking a nap. [NOTE in second hand: ? getting pensive.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[ranna]
-
Ceithir ranna ruadh an t-saoghail – the 4 quarters of the globe, East, West, North, South, the airts.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[rian]
-
Thar rian is riaghailt. Beyond rhyme and reason.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[rigneachadh]
-
“Abair gu robh na curracagan aig Calum air an rigneachadh.” – Air gabhail aca gu math le sìoman.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[riochd]
-
A gabhail orra a bhi gluasad an riochd na Gaidhlige. Posing as champion of the Gaelic cause.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[saoghal]
-
Fad do shaoghail. During your lifetime.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[saoghal]
-
Foghluim saoghail. Worldly wisdom.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[saoghal]
-
Là cur an t-saoghail as. – Là air leth dona, le gaoth agus uisge. Latha air leth garbh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[saoghal]
-
“Chuir i duine chun an t-saoghail an oidhche sin.” – She gave birth to a child that night.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[seòl]
-
all parts of the boat were referred to in Gaelic but parts of the sail were known only in English, e.g. an tac – the tack of the sail; a’ sheet – the sheet of the sail; hailleard – the halyard.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[sgeul]
-
Chaidh mi thar mo sgeoil (mo shiubhail). I lost the thread of my story.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[siol-ghainmheach / sìol-ghainmheach]
-
Chunnaic mi am prògram “A Boy in Harris” air an T.V. an oidhche roimhe, agus chòrd e rium. (…) Ach a nise gu aon nì anns a’ phrògram do’n d’thug mi an aire – marbhadh nan siol, no glacadh nan siol (an t-siol-ghainmheach mar a chanas sinn) leis a’ chorran anns an tràigh. Obh, obh is iomadh ceud a ghlac an làmh a tha sgrìobhadh na litreach-sa. Anns an Fhadhail Mhóir aig Crabhlastadh, an Sgìr Uige againn fhìn, ann an Leòdhas. Am boirionnach Hearach a’ sgrìobadh leis a’ chorran anns an tràigh (air an tràigh thioraim). Chuala mi iad a’ deanamh nì de’n t-seòrsa-sa a ghlacadh na sìl air Na Ceithir Peighinn Deug an ceann shìos na Sgìre againn fhìn (Uig Leòdhais) a’ sgrìobadh le croman, no le hoe, air an tràigh thioraim. Cha’n fhaca mi a leithid shuas againn fhìn a riamh. Nì ach an corran anns an fhadhail. Bha an corran shìol air a dheanamh de’n chorran mhór. Bha an gob far an robh e dol na bu doimhne na bhith réidh ris an làimh, air a ghearradh dheth, agus am faobhar air a mhadadh gus nach gearradh e na sìolan mar a ghlacaist iad. Bhiodh cuid a’ toirt seòrsa de dh’fhiaclan anns a’ chorran shìol. Chunnaic mi a dhà dhiubh seo (corrain shiol) nuair a bha mi shuas aig an tigh air an t-samhradh-sa fhéin. Bidh cuimhne agaibh gu robh corran eile aig na bodaich: corran-speal. Bha e mar seo: [see third illustration below]. Is e arm eagalach a bha seo. Bha cùl air an iarunn aige mar air iarunn na speala agus bhiodh sibh ga ghleusadh le cloich-speal. Bha e mór seach corran cumanta. Seo a nise mar a bhithist a’ glacadh nan sìol leis a’ chorran-shiol anns an Fhadhail Mhóir shuas aig Crabhlastadh, ann an Uig Leòdhais. A’ tòiseachadh ann an seo [i.e. àite tòiseachaidh in the illustration] agus a’ gabhail air aghaidh. Bha peile-mór ceangailte le sreing ri do mheadhon. Peile-mór a’ cheàird no peile suinc. No peile-caol a’ cheàird (chan eil easan a’ dol an diugh idir). Bha thu a’ tòiseachadh na sgrìoba mar bu trice thugad. An uair sin a’ tionndadh a’ chorrain agus a’ toirt na sgrìoba bhuat. Mar sin a’ gabhail air d’adhart gu’n tachradh sìol riut. No beathach beag neimheil eile. Biast na Fadhlach, mar a chanas fear Chrabhlastaidh rithe. Iasg beag airgiodach ann an dath ’s an sgeilm, agus gathan neimheil innte. An stangaran a tha mi an dùil a chanas an Hearach rithe. (Ri siol air leth mór canaidh sinne an Uig gobag rithe. Dé a chanas an Hearach chan eil fhios agam.) Ma bhios tu airson cuideachadh air glacadh nan siol a shealltuinn uair sam bith, cha dean e deifir foighneachd mu an chùis do Mhurchadh. Bha Murchadh ris an obair sin mu na siolan bho bha e òg ’s a’ dol do an sgoil gus an a dh’fhàs e ’na dhuine agus a’ dol leis an lìon-bheag. (Siol as fheàrr airson cnòdan, agus là grianach nach bi ro fhuar. Is e luga as fheàrr airson na h-adaige. Sin gliocas agus léirsinn nam bodach a bha sean nuair a bha Murchadh òg.) Cha chanainn gu bheil móran lìon-bhig ’ga dheanamh ri cladaichean na Hearadh an diugh. Is e glé bheag dheth a tha ri cladaichean Uige an diugh mar an ceudna. Tha sabhs air na siolan air leth math, cuideachd. Agus tha iad air leth blasda mar bhiadh, agus air leth tacmhor. Cha tig acras air duine air luathair [?] as déidh feed de na siolan. A thaobh sealladh air lìonmhorachd, cha chreid mi nach e sealladh air an t-sil-ghainmhich anns a’ bhàgh againn fhín (Camus Uige) a dhleasas a’ cheud àite. Cia mheud mìle, no cia mheud muillion dhiubh seo a bh’ann? Agus faoileag is biorach air am muin [?], as an déidh, gu’n robh iad a’ leum ’nan sgaothan as an uisge, airson teàrnaidh, ged nach bu mhór an ciall. Bha dùil ’am gu robh bleideagan an t-sneachda ann an lìonmhorachd gu leòir. Bha dùil agam sin, gus an siod. Is iomadh rud a chì am fear a bhios air an dùthaich nach fhaic fear a’ chabhsair luim! Dà nì a chunnaic mi-fhín le mo shùilean aig sìol ’ga dheanamh: Chunnaic mi siol (te mhath mhór) a’ snàmh cho neo-lochdach, ma b’fhior, am measg cliath de chudaigean òga (siol chudaig) agus an uair a b’fheàrr ’s a b’fheàrr a bhiodh na creutaran bochda, bheireadh i tè as agus dh’itheadh i i. A rithist, uair eile, chunnaic mi sìol a’ gabhail na h-ite a bhiodh againn ag iola (fly-fishing). Sin agad ma tha na rudan a chì duine nuair a bhios e muigh, agus a shùilean fosgailte.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[siolp]
-
Gheàrr e mu’n t-siolp e. Bha Donnchadh a’ cur an àirde bùth (tent) aig an fhéill, a’ dol a thòiseachadh a’ creic deoch-làidir. Agus sin gun òrdugh laghail. Có a nochd ach am polas. Cha deacha an obair aig Donnchadh na b’fhaide air adhart, gheàrr e mu’n t-siolp e.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[siubhail]
-
Siubhlaidh sinn gu leir. We shall all die.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[siubhail]
-
Shiubhail an t-saighead. The arrow flew.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[slige]
-
Chan fhaca mi le m’ fhiosrachadh gin dhiubh seo a riamh. Chunnaic mi slige eisire agus slige creachain. Ach cha do bhlais mi a’ mhaorach a riamh mur do rinn mi aon uair ’s a’ bhaile-sa fhéin, seòrsa de bhlasd a dheanamh air eisir. Cha deach e na b’ fhaide na sin fhein.
Origin: Lewis, Uig an Iar
Category: Maorach / Shellfish
-
[slugan na muilne]
-
5. SLUGAN na MUILNE; DORUS an UISG’ far am bheil an t-amar fiodha ag gabhail an uisge as an DAMM agus g’a threorachadh direach gu LIAGHAN an ROTH.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
-
[snàth]
-
Snath riaghailt. Basting thread.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[soirbheachail]
-
’S fhearr a bhi soirbheachail na bhi saoghalta.
Location: North Uist, Tigharry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[stamag]
-
[Stamag caorach/bà] Uill, ma tha, fhuair mi air adhart math gu leòir a muigh aig an ospadal ’s a’ phàirce goirid as deidh dhomh bhur litrichean fhaighinn. Bha mi a muigh dà uair agus fhuair mi na daoine mar a sheòl sibh dhomh. Ach chaill mi an duine mór fhein, am profeasar, dìreach le a dhà-no-trì mhionaidean a’ cheud là bha mi a muigh. Bha sin a cheart cho math, gus nach cuirinn dragh air airson rud cho beag. Ach fhuair mi Murphy agus chunnaic mi mionach caorach fosgailte. Agus thug Murphy a mach leabhar mór as a’ chùl. Sin, ma tha, mar a bha ’s a’ phàirce. Ach a thuilleadh air a sin, chaidh mi sìos air mo cheann fhìn chun an tigh-mharbhaidh air a’ Ghallowgate agus chunnaic mi mionach bà fosgailte ann an sin. Agus rinn mi cinnteach mu an nì a bha mi a’ lorg – an ceap. (…) ’S iongantach mur am faod sinn an ceap a chur mar seo an “ceap”. ’Se am broilein a bhiodh ann, agus bha an ceap air airson e bhith coltach ri ceap (bhiodh e cruaidh, làn, – dìreach ’na cheap – an còmhnuidh). Rud eile: an psalterium. Cha robh psalterium ’s an leabhar mhór aig Mgr. Murphy idir. ’Se seo, tha mi a’ tuigsinn, ainm eile airson omasum. (Seallaibh an àirde ’s na faclairean, mar a nì sibh.) A h-uile càil a th’ann feuchaibh mar seo iad: A’ mhaodal-mhór – dorsal sac of rumen. A’ mhaodal-bheag – ventral sac of rumen. An luamha – reticulum. Am broilein – omasum (psalterium). ’S mar a tha mi a’ togail “an ceap”. Abomasum – chan eil ainm sam bith agam do an seo. Nach bochd nach robh an t-seann fheadhainn beò gus an deadh sinn far am bitheadh iad airson a bhith ceart da-rìribh! Currac-an-rìgh – mur a h-eil mi ceàrr, ’s ann anns an luamha a bha seo: pàirt de an luamha. Is e an aon stamag a th’anns a h-uile càil a th’ann ach gu bheil i ’na h-earrannan.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[sàrachail]
-
Bha sin sarachail air. That was burdensome on him. [NOTE in second hand: tiresome.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[tadhail]
-
Thadhail e – a goal, hail. A shinty term. (Badenoch)
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[tarruing]
-
Tarruing chailleach. Pulling in a slovenly fashion.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[teine]
-
Bheil an teine beothachadh (gabhail). An do bheothaich (air do ghabh) an teine? Has the fire kindled?
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[toil]
-
Tha e gabhail a thoil (ga thoileachadh fhein). He indulges himself.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
[treabhailt]
-
12. TREABHAILT agus A BHROG agus GLAGAN na BROIGE – these were the wickerwork seed container, the shoe and the shaker.
Location: [Lewis], Leurbost
Category: Muileann Lochlannach / Norse Mill
-
a buachailleachd
-
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
-
a chailleach ribeach
-
a growth of tough fibrous substance over the molars which inhibited grazing, once cut the beast returned to normal.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
-
a corghail
-
baby talk.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Faireachdain / Senses
-
a gabhail an feoir
-
Securing hay. [NOTES: ‘gabhail aig an fheur’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
a mhic a’ diobhail
-
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
acair
-
Quotation: Bha i cosmhail ri acair an aranach. Notes: He was so careful that he always kept his anchor ashore even when he put to sea. When the storm came, he had none to save him.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
adhailg
-
[See aidhilg.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
adharc
-
1. Adharc airson a séideadh. Bho chionn ceud bliadhna air ais bha adharc de’n t-seòrsa-sa ann am baile mo bhreith agus m’ àrach, airson a bha ag gairm a mach nan daoine airson a dhol do an choinneimh sheachduineil anns a’ bhaile. Bhiodh a’ choinneamh-sa aig a’ mhinistear no aig an luchd-dreuchd. Mar bu trice ’se coinneamh-urnuigh a bhiodh ann. 2. Adharc airson ballan a chur. Is e adhaircean chruidh a bhiodh anns na h-adhaircean-sa (adharc bà no adharc daimh). (Gibne.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
-
aineamhail
-
proud flesh.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
air son
-
prep. ‘for’: ~ [əʂən] gearradh coilleadh; 3m: chan eil iad ro phailt, air a sh. sin ‘however’; tha mi beò fhathast air a sh. ‘anyway’; ’s e duine able a bha ann, air a shon sin;
air a shon: tha mise air fàs cho dìchuimhneach, air ‘ shon
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
airson
-
prep. ‘for; to’: cha robh agam ach rolladh a-mach air an taobh seo ’son bhith ’ dol suas; cheannaicheadh [çaɴàçə] tu rud a tha thu ~ [ˈɛ ̦sɔn ] ceannach an-diugh, ai’son ithe ai’son
leth na prìse; dh’fheumadh tu chuile ceathramh a ghabhail dà thruip ~ gun cumadh tu an aon rhythm
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
aiseag
-
Quotation: “Am fear a bhios fada aig an aiseag gheibh e thairis uair éigin.” – the place of the ferry. “Th’uair [sic] e aiseag sàbhailt …” – the act of being ferried.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
alladh
-
[ɑɫə] Quotation: a’ gabhail alladh ri duine. Notes: watching a person and sizing up what he was doing.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
am buachaille
-
Origin: Barra
Category: Crodh / Cattle
-
am buachaille
-
the herdsman.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
amul
-
[ɑ̟məɫ] Quotation: Bha amul as na greallagan agus thu ceathail na cliath ris a sin. Notes: swivel tree or swingle tree.
Location: Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an ceap (E)
-
Faic Ceap 9. Dwelly. ’Se suidheachan dèanta de chlachan (mar gàradh) agus sgrath mhór thiugh air muin sin a bh’ann. Agus is è a bhà comhfhurtail! ’Se ‘a’ chailleach’ a chanadh iad ris ann an ceàrnaidhean eile de an eilean.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
an conaghail
-
where two sea currents meet.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an cruban ( an crùban)
-
[pron.] B’ e seo galair a bhiodh a’ tighinn air crodh Gàidhealach (no smait air crodh sam bith) le a bhith air droch fheur, droch muis [?] ’s mar sin, agus le cus deoghail a bhith air a dheanamh orra leis an laogh. ’S ann deireadh an t-samhraidh agus as t-fhoghar a bhiodh an galair-sa an cumantas. Chan fhaca mise an galair-sa a riamh agus cha chuala, ach tha lorg agam gu robh a leithid sin.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
-
an dorus mór
-
the main door as opposed to the back door which led into the barn and was called ‘dorus an t-sabhail’.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
an sgoil fhuaghail
-
in my mother’s day it was customary for girls to go to a sewing school in Fort William.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an sgrath (I)
-
Bhithist a’ gearradh sgrath, fàd na spàide air thiuighead bharr na h-uaghach. Bha maide cruinn air a chur am broinn na sgratha agus an sgrath air a rolaigeadh gu casan na h-uaghach. Nuair a bha a h-uile cùis deiseil bha an sgrath air a rolaigeadh air ais agus an uaigh air a crìochnachadh ’s air gabhail aice. [NOTES: slipped under ‘sgrath (fem)’.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
an t-seannabhaile
-
this refers to that part of the croft which is nearest the machair. The word derives from the fact that prior to modern houses being built further inland, houses must have been situated closer to the machair. In some villages, such as Daliburgh, old house ruins can still be seen in such areas.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
an trabhailear
-
[Number 10 on the diagram.]
Location: North Uist
Category: Àiteach / Agriculture
-
an-eisearra
-
[ɑnˈeʃərə] Quot.: “duine an-eisearra”. Note: hail-fellow-well-met type of person. An-eisearrachd – noun from above.
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
anail
-
Notes: a gabhail anail – taking a rest.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ann an caochaile
-
in a hurry.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
anns an tràigh mhaoraich an gainmhich ’sa’ làghach
-
Croman is spaid. Tha breallaich, coilleagan, dearbhallaich, agus am maorach nach bi dol ro dhomhain air an cladhach le croman. Nuair a bhios a’ ghrian a’ deàrrsadh air a’ ghainmhich no air an làghaich chi thu srùpan a’ mhaoraich mar gum biodh iad ag gabhail na gréine. Mar a faic thu so cuir do chorraig do’n toll shéididh aca agus ma dh’fhairicheas tu i ga sùghadh sios bidh maorach anns an toll sin. Theid an t-eachan is gu h-àraidh am muirsgean anabarrach domhain nuair a theid dragh a chur orra. Ma shaoileas tu gum bi maorach anns an toll sàth an spaid sios air siobhadh gus am brùth thu am maorach ri cliathaich a thuill fhein is chan fhaigh e air ruith. Cladhaich le do laimh no le croman e.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
anns a’ cham a chòthail
-
used for someone coming into a conversation, company.
Origin: [South Uist]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
aolman fàsachail
-
antiseptic ointment.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ath-bhlar (af-lar)
-
Am blàr broinn a dh’fhàg am poll as a dheidh bho chaidh fhosgladh. Tha an duine a dh’fhosgail am poll a’ dleasadh ath-bhlair fhein, agus ma bhios doimhne réisg air fhagail ann faodaidh e poll ùr fhosgladh gun cead conastabail a’ bhaile.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
athailt
-
wound. “A chionn gu’m bheil droch athailt air a cheann.”
Location: Barra, Earsharry [Earsary]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
athailt
-
peat used as a torch and taken round the houses.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
athailt
-
scar.
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
athailt
-
scar.
Origin: ([Canada], Inverness Co., [Lochaber]) or ([Canada], Inverness Co.) or ([Canada], Inverness Co.)
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
athailt
-
[ɑ̃ɑlʹtʹ] Notes: half-burnt peat in the fire.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
athailte
-
old form of torch made of a lighted peat.
Location: Harris, Finsbay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
athainn
-
[ɑhĩnʹ] Quotation: (1) Tha athainn orm airson mar thachair. (2) Tha athainn orm gun d’thubhairt mi leithid a rud. Notes: (1) Tha mi duilich mar a thachair. (2) Tha mi a’ gabhail aithreachas gun d’thubhairt mi leithid a rud.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’
-
[kɑ̃ĩlɑxəɣ] Notes: driving the fish to the bag-net in the “cachaileith” or opening in the dam. Also applied to the whole process of fishing like this.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ chailleach
-
used for the iron hauler used for pulling in nets. [Cf. duin-iarruinn]
Location: Eriskay, Na Hann [Haun]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ chailleach oidhche
-
the owl.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ cuachail
-
wandering round in circles. (Morag MacKay, Scalpay)
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ deanamh sobhail
-
this meant the winter’s work in the barn – preparing the barley and oats for milling.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
a’ gabhail a cotach
-
means that the sea will absorb all rain water. [NOTES: ‘cotach’ corrected to ‘codach’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ geochail
-
babbling, blethering.
Location: North Uist, [Carinish], Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ ghabhail
-
The flame of a fire.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
a’ glanadh a’ bhaile
-
driving all the cattle to the common grazing.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
-
bachailiu
-
[bɑxəlu̟] Note: a small size of creel for a teenager using one for the first time. (No idea where word came from.)
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bachailiuth
-
[bɑxəlu̟] Note: a young person’s creel.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bachaill
-
clumsy, untidy, unkempt man – ’Se sàr bhachall [sic] a th’ann.
Origin: [South Uist]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
baile
-
Quot.: “Tha’n crodh a stigh air feadh a bhaile.” Note: before fences were introduced the cattle, sheep, horses wandered at will on any of the crofts.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
balachail
-
boyish.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
balg
-
Is e a bha seo, chan eil mi ro chinnteach an e craicionn no an è sìoman air a fhigheadh, de’n an robh e dèanta. Ach có dhiu, is ann airson an aon fheum ri seice agus an leithid sin a bha e – feum sabhail – siol, buntàta, etc. Bha e mar seo: [see illustration]. Chan fhaca mise a riamh e ach a rèir mar a bha mi a’ cluinntinn bhiodh e mar a tha mi a’ soilleireachadh. Faisg air, co dhiù. Bha am màs aige na bu leatha na a bheul agus bha e a’ cheart uibhir ri seice, no na bu mhotha. Am ball-sa, chanainn gur h-e craicionn a bhiodh ann, có dhiu mar bu trice.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
-
balga buachaill(e)
-
mushroom.
Location: South Uist, Geirinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bana bhuachaille
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
-
banabhuachaill
-
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
-
baoghal (m)
-
danger; bearn baoghail – forefront of battle.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beachd
-
nn ‘intention' : thàinig a’ chailleach a-staigh a bha seo, dè ‘ bha ‘na~, air son robaireachd no rudeigin
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
beag-umhail
-
Note: said of a person who was at ease in any company.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bean
-
Quotation: bean riaghailt. Notes: midwife. [NOTES: slipped under ‘bean-riaghailt’.]
Origin: Islay, Ballygrant
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bean chomhfhailteach
-
Bridesmaid.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bean-chomhailteach
-
Notes: bridesmaid.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bean-chomhailtich
-
Note: bridesmaid.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beannachadh cruidh
-
would be said when you met a herd of cattle. “Buachaille Chalum Cille a bhith mur casan ’s gum a slàn a thig sibh dhachaidh.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
beothail
-
lively.
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
beothail
-
lively.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
beul cam
-
Cowrie shell. So an t-ainm a tha aca ann an Dail-o-Dheas agus ann am bailtean eile an Nis air ‘maighdealag’ [q.v.]. Cha chuala mi an àite eile a mach air Nis e. Gheibhear corra ‘bheul cam’ air Traigh Dhail.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
biadh siubhail
-
Rations.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
biast
-
Tha againn cuideachd mu bhoirionnach, ‘biast’ no ‘biasd’. “’Se biast a th’innte.” (curs agus garg) Cuideachd, boirionnach cruaidh agus marbh ann am faireachdainn: biast. “Nach b’e a’ bhiast i!” Cleas a’ bhoirionnaich a chaill an duine le bàthadh ’s nach do chuir e móran sum bith oirre. “Nach b’e a’ bhiast i!”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
blas
-
Quotation: Tha iad air blas a’ chnagain a ghabhail dheth. Notes: It went against them, revolted them through getting too much of it.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
blas
-
Quotation: Tha mi air blas a’ chragain a ghabhail air.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bochanan
-
a Tiree word which means a right proper gentleman. “Bochanan modhail, foghluimt’.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bodach
-
Quotation: ’S e ’n aon rud am bodach gibeach agus Iain MacDhùghaill. Notes: six and half a dozen.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bodachail
-
oldish looking, oldish actions.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bonna-bhuchaile
-
northern diver.
Location: Harris, Leverburgh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bothan siubhail
-
caravan.
Origin: ‘Islay connections’
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
brachaille
-
[bɾɑxilʹə] Note: a gluttonous person.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
brag-a-bhaile
-
an upstart of a man.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
brath
-
Quotation: a’ gabhail a’ bhrath. Notes: taking advantage.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
broinn
-
nn f. ‘womb’: chaill i ' ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
bruidhinn mhìobhail
-
speaking rudely.
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Faireachdain / Senses
-
bràigh
-
Quot.: “a’ dol bràigh air caoraich, air féidh”. Note: going round them in order to avoid them. Also: “a’ gabhail bràigh”, “gabh bràigh”.
Origin: Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bràighe
-
nn ‘uplands’: am ~ Southwest Margaree; bha tè dhiubh shuas, ò, am ~ a’ bhaile; pl. ~annan nam fearann a thàini’ sinn [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
buachail
-
herdsman or boy.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
-
buachailachd
-
[tending of cattle.]
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaile
-
[herdsman.]
Origin: [Islay, Ballygrant]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaile
-
herdsman.
Origin: [the questionnaire gives Ross-shire but it is most probably meant as the county not origin]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaile spréidhe
-
herdsman.
Origin: Geàrrloch [Gairloch]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaileachd
-
tending the cattle.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
-
buachaill
-
herd. [NOTES: slip not found.]
Origin: Kill-Fhinn
Category: Crodh / Cattle
-
buachaill-mara
-
Notes: the Great Northern Diver.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buachaillachd
-
tending of cattle.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille
-
herd. (Stoer, Assynt)
Origin: Assynt, Stoer
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille
-
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille
-
a herdsman.
Origin: [Barra]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille (E)
-
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
-
buachaille-bliadhna
-
Note: shepherd employed by a township to look after the sheep. Method of payment was to give him a certain amount for each beast delivered safely at the end of his term of employment. (N.C. thinks it was about 6d.)
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buachaille-samhraidh
-
Note: he was responsible for keeping the sheep away from the village from the time the “fochann” came out until the potatoes were lifted.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buachailleachd
-
tending.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Crodh / Cattle
-
buachailleachd
-
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Crodh / Cattle
-
buachailleachd (I)
-
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Crodh / Cattle
-
buachailleachd (f)
-
tending of cattle. Buachailleachd a’ chruidh.
Origin: Tiree
Category: Crodh / Cattle
-
buachailleadh
-
tending.
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
-
budhailt
-
bowels.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
budhailt
-
bowels.
Location: Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buidseachd
-
n. ‘witchcraft’: bhiodh iad a’ bruidhinn ~; bha poidhle do bh. air innse dìreach air a’ bhaile air a bheil thu ann an seo
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
buille choilleag
-
‘hail’ in shinty.
Location: Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buinneach
-
nn f. ‘diarrhoea’: dh’fhalbh an ‘Spiorad Naomh’ leis a’ bhuinnich; bha e coltach ris __ na seann flu’s a bhiomaid a’ gabhail bho chionn fhada, an t-seann bh. mhòr.
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
bun-a-bhuchaille
-
shag.
Location: Cluer
Category: Maorach / Shellfish
-
buna-bhuachaille
-
Notes: Great Northern Diver.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buna-bhuachaille
-
Notes: Great Northern Diver.
Location: Raasay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buna-bhuachaille
-
great northern diver.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buna-bhuachaille
-
cormorant – an corr de bheatha.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
bunabhuachaille
-
Notes: Great Northern Diver.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bunabhuachaille
-
crested cormorant.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bunabhuachaille
-
Notes: Great Northern Diver.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bunabhuachaille (f), bunabhuachaillean
-
[pl] great northern diver.
Origin: [Tiree]
Category: Eòin Thiriodh / Birds of Tiree
-
bunabhuchaille
-
[bu̟ṉəvu̜xilʹə] Note: great northern diver.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bunabhuchaille
-
Notes: says it’s a bird called the loon.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
burabhuachaille
-
[bu̟ɾəvu̟əxilʹə] Notes: great northern diver. (See Gilbert Clark’s list.)
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
burrabhuchaill
-
northern diver.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
burubhuchaille
-
[bu̟ɾu̟vu̟xilʹə] Note: great northern diver.
Location: [Lewis], South Lochs, Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
buthailt
-
recess, bowels.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bàirneach
-
‘Limpet’. ’S e bàirneach a bhiodh againn anns an Rudha air a’ bhàirnich bhig a gheibheadh sinn ann an gucaig carraic stamh is dh’itheadh sinn amh i. (Tha mi faicinn gur e ‘Coparran Muire’ a tha aig Father Allan air a’ bhàirnich bhig so ann an ‘Gaelic Words from South Uist’ page 62.) ’Se biadh a’ bhàirnich a bhiodh sinne a’ cleachdadh daonnan air a’ chreagach gus glacadh iasg ’sam bith a thadhaileadh a’ chreag. Cha bhiodh sinn ach ga slaopadh, bhiodh iad ro chruaidh le am bruiche. Bhiodh sinn a’ cagnadh a’ bhiadhaidh agus a’ cur a’ chagnaidh so, no pàirt dheth, ’na bhoite air an dubhan. ’Se gaorr a’ mhaoraich, no cac a’ mhaoraich, a theirte ri broinn bog na bàirnich. Gle bhlasda.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
bàsaich
-
Notes: sometimes used when referring to humans. “Shiubhail e” more usual.
Location: Coll, Sorrisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
bòrd
-
Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhail
-
creel for catching fish.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhail
-
[kɑu̜əl] Notes: a stone wall built at the mouth of a river or head of a loch or inlet to catch fish when the tide recedes.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhail
-
body of a car.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhail
-
Quotation: [kɑvilʹ] or [kɑvəl]. Notes: a stone dam in a river.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cabhull
-
lìon is poca oirre airson bric a ghlacadh air allt. Am beul air a chumail fosgailte le slat chrom sheilich. Bha dà ghàradh (aon bho gach taobh) air fhiaradh le fosgladh anns a’ mheadhon far an robh thu cur beul an lìn, ag gabhail do’n allt os cionn sin leis na clachan gus an rachadh an t-iasg sìos. Chì thu eileach mar so an iomadh àite air allt far a bheil ruith chòmhnard.
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
cachailean
-
[kɑxəlɑ̃ṉ] Notes: (1) an opening in a stone dyke through which cattle passed. (2) wooden gate with wooden hinges on it. (cachaileith usually)
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
Quotation: cachaileir [kɑxəlɛɾ]. Notes: Gate for cattle, between crofts and cùl-cinn.
Location: Skye, Staffin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
Note: understood as a spot in a wall where the stones are knocked down and built up again to allow the passage of animals.
Location: Harris, Grosebay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
Quotation: cachaileir [kɑxəlɛɾ]. Notes: a wooden gate.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
[kɑxəlɑi] Notes: gate.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
[kɑxələ] Notes: opening or gate.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
[kɑxəlɑ] Notes: a gate or opening.
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaileith
-
Quotation: Tea [sic] cnoc na cachalaidh gum b’ eagalach a neart a bh’innte, chuir i phoit a bhragadaich air cailleach Artur aig an Allt. Notes: gateway. Ancient right of way between two villages, but no gate; a pathway. Gates prob. unknown when hillock got its name. Source: W. Lewis.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cachaillaidh
-
an opening in a wall with a ‘maide cachaillaidh’ placed across the gap.
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailc
-
Quotation: a’ chailc. Notes: chalk.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caille
-
old women were said to have this power known as the ‘caille’ by which she [sic] could control the fates of whoever she chose as victim. Should be stressed that not all women had this power although there are many husbands who would disagree with this. If something went against you, you would say that such a woman had put you under a spell: “Chuir i a’ chaille orm.”
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: a’ chailleach. Notes: the line of turf bounding the bed in an àirigh. The bed itself had a bolster of machair, etc. Not in Dwelly, but note the semantic connection with his cailleach-baic ‘… the outside peat in a bank’.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: a’ chailleach cheòsach. Notes: slater (woodlouse).
Location: Islay, Bowmore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: a’ chailleach. Notes: the turf seat beside the bed in a shieling. (Shader)
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: “Cuiridh mi a’ chailleach ort!” Notes: “I’ll beat you!” – said when competing to be the first finished in any work. (D.A.’s father maintained that formerly if there was, say, an old cripple of no fixed abode in the village then the last man to get the harvest in had to keep her for the winter.)
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: a’ chailleach. Notes: the tent-like arrangement of sheaves when starting to build a cornstack.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach
-
Quotation: Tha thu a feuchainn ri cuir na caillich air do nàbaidh. Tha mise gu bhi ullaibh, bithidh a’ chailleach oirbh. Notes: form used when a person had finished the harvest before others.
Origin: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach-chòsag (f)
-
Quotation: “Cailleach, a chailleach-chòsag / inns thusa dhòmhsa / ’m bi latha math a màireach ann / ’s bheir mi dhut paidhear bhrògan.” Notes: slater (woodhouse).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cailleach-ribeach
-
Note: growths in the mouth of cattle. Cut off. Quot.: “a’ chailleach-ribeach air a’ bhó”.
Origin: Harris, Leverburgh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
calleachail
-
clumsy.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
calman codhail
-
a godsend, windfall.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
camachail
-
confound you.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caoch
-
Quotation: a’ gabhail a’ chaoich. Notes: bolting (horse).
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
caora chaillte
-
a sheep that has strayed.
Origin: Tiree
Category: Caoraich / Sheep
-
car tuathail
-
A wrong turn. [NOTE in second hand: A wrong or left turn.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cartadh
-
Quot.: “a’ cartadh a bhaile”. Note: “cartadh” in general means cleaning out a place. Also meant driving the livestock from the crofts once the “fochann” appeared.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cartadh a bhaile
-
driving to the hills from the crofts.
Origin: Barra
Category: Caoraich / Sheep
-
cas-a-ceanghail
-
[fem.] one of the sloping roof joists.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
ceall chaillich
-
nunnery.
Location: North Uist, Iollathraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceanghal
-
[masc.] a pair of sloping roof joists meeting at the ‘gad-droma’ [q.v.]. The size or length of a house was given by the number of ‘ceanghail’. Thus – Tigh och [sic] ceanghail or Tigh mór nan deich ceanghail.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
ceann
-
n. ‘head, start’.: bhiodh tu ’g obair fos do ch. mar seo; na seann òrain, tha iad a’ gabhail bho ch. gu ch.
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
ceannaiche-siubhail
-
Notes: packman.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ceap creadhail
-
cradle cap. A layer of skin peeling of a young baby’s head as new, stronger skin established itself.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cearchaill (I)
-
Boirionnach tiugh, cruinn, trom ’n a pearsa. [SLIP: A rotund, heavily-built woman.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
ceò-dhùmhail
-
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
-
ceò-duthail
-
[NOTES: note in the margin – dùmhail.]
Origin: Mull, Tobermory
Category: Sìde / Weather
-
ceòsach
-
Quotation: a’ chailleach cheòsach. Notes: slater.
Location: Islay, Bowmore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cha
-
Quotation: Cha chuir gigheagan umhail air geoghagan. Notes: (from my mother) Said of two people much alike in their ways, e.g. of an easy-going couple who were going to get married.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
chaileach-ribeach
-
‘wart’ inside mouth. The cure was cutting it by scissors, or an appropriate
instrument.
Location: Harris, Scalpay
Category: Blàthan-Leighis / Medicinal Plants
-
chaochail
-
[NOTES: slipped under ‘caochail’. Definition: Never ‘bhàsaich’ for a person. chaochail, shiubhail, dh’falbh [sic].]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
cill
-
Quotation: ’S beag a leisgeul a bheireadh a’ chailleach do’n chill. Notes: When a person wants very much to go somewhere, given half a chance he will go.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cipean-tochail
-
[cıpɑṉt̪ɔxəl] Note: trial of strength similar to the ‘maide-leisg’.
Origin: Scarista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clach Mhoire
-
hail.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clach-bhàithte
-
Chuala mi ‘a’ chlach bhàithte’ airson ‘suincear’ [q.v.] ann am baile faisg air a’ bhaile againn fhìn. Togail na cloich-bhàithte – ’s e bhiodh againn air cleas a bhiodh againn ann an làithean na sgoile. Bha thu cur clach bheag air muin cloich eile ann an toll bùirn, no ann am fuaran, agus bha thu cur do chinn fodha gu’m beireadh tu air a’ chloich, ’s gu’n togadh tu i le d’ fhiaclan.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clach-mheallain
-
Notes: hailstone.
Origin: Drumguish, by Kingussie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clach-mheallain
-
Notes: hailstone.
Origin: Glenurquhart
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clachan Moire
-
hailstones.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clachan meallain
-
hail stones.
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clann a’ sgiorghail
-
children.
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cleas na Féille air an Fhadhail
-
prior to a bridge at Benbecula this referred to the cattle having to swim across the ford to cattle sales.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
clogad
-
Quotation: clogad na creathail. Notes: the wooden canopy over the child’s head.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
closaigeadh
-
“A’ closaigeadh troimh a’ bhaile.” – A’ falbh troimh a’ pholl bho thigh gu tigh gun ghnothaich sam bith. Ri a leithid seo a chanadh sinne ‘closaigeadh’. Cha chuala mi riamh e air a chleachdadh ri daoine na’m biodh gnothaich aca.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cnagan
-
Quotation: Tha iad air blas a’ chnagain a ghabhail dheth. Notes: They’ve had enough of it.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cnaimh-deoghail
-
sucking-bone, suckling-bone. The bone given to a child to suck.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cnàimh
-
Quotation: Chaidh e a’ cnàmhan a ghabhaill.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coileach
-
Quotation: Tha i a’ gabhail coilich [əɡɑɑlkɑliç]. Notes: flecks of white foam appearing on the sea as the wind rises.
Location: Sutherland, Embo
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coinneal
-
Quotation: Cha robh e soirbh da marsainn agus a’ choinneal a’ gabhail aig an dà cheann.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
coinnich
-
vb. ‘meet’: bha e ’ tighinn ’s ch. thu air a ghabhail òran
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
coire (E)
-
Chan eil e againn an còmhradh cumanta idir. Ach tha e againn ann an ainm: Coire Dhìobadail ann am Beannaibh Eadar-dha- [sic] [Fadhail? see above].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
coireach
-
adj. ‘responsible, to blame’: cha b’ e Dia bu ch. e; an rud is ~ mise a bhith air __ ‘ tighinn ionns’ an t-saoghail [-ɣ-]; shin bu ch. an t-easpaig a ghlasadh nan doirsean [DAG];
tha seans sin bu ch. mi ga fhaighinn
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
comas
-
Quotation: Chaill e a comas. Notes: She lost the power to do things, e.g. through some illness.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
comhailteachd
-
Note: a wedding procession.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
comhailtich
-
Quot.: “Co bha a’ comhailteachadh?” Note: when a newly-married couple went to church together for the first time.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
comhairle
-
nn f. ‘advice’: ‘s e ~ nan daoine ‘ bha iad a’ gabhail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
comhfhailteachadh
-
Quotation: Có tha comhailteachadh [sic] cò’ (?) riut (?)? Notes: attendant at wedding – male or female.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
comhfhurtachail
-
[kɔ̃əʴst̪ɑxɑl] Notes: comfortable. [NOTES: the turned r used for the symbol which is unclear in the original.]
Location: Tiree, Cornaigbeg
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
comhtharradh
-
Quotation: “a’ gabhail comhtharran”. Notes: taking bearings at sea.
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
connstabull
-
Oifigeach ann an Comataidh a’ Bhaile (Grazings Committee).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
corghail
-
[kɔɾɑɣəl] Notes: low chirping of birds.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
corradhail
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Faireachdain / Senses
-
cosmhail
-
[kɔsɑl] Quotation: Bha i cosmhail ri acair an aranach. Notes: He was so careful that he kept his anchor ashore even when he went out in his boat. When he was caught in a storm, he had none to save him.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cothrom
-
Quotation: “’S ann aige tha’n cothrom.” – It is he that has the wealth. “Chuir e air a chothrom e.” – He put it on the scales. “A reic air a chothrom” – selling by weight or measure, e.g. fish. “A bhinn chothromach” – the just (proper) judgment. “Dh’fhiarr e cothrom.” – He asked permission. “’S ann a ghabh e cothrom air – … took advantage of … “Chan eil cothrom air.” – It cannot be helped. “Chaill e ’n cothrom.” – an invalid who is helpless. “’S math an cothrom.” – We are well, in good condition. e.g. “Ciamar a tha sibh?” (Reply:) “’S math an cothrom.”
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cramalach
-
Quotation: seann chramalach de bhàta. Notes: a trashy old boat. Cf. crannghail, frame. Also used more generally.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
creadhail
-
austere.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
creathail
-
[See creadhail.]
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
creathail
-
Quotation: a’ tulgadh na creathlach [kðeləx]. Notes: rocking the cradle.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
creathril
-
[See creadhail.]
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
creubhail
-
infirm.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
criochail
-
staying constant bordering at or in the one area.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
croit
-
Tha feadhainn dhiubh seo againn ann an ainmeannan ’s a bhaile. Chan e talamh àitich idir. ’Se dromannan a th’unnda.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
cronan-bleoghainn
-
duan neo rann air a ghabhail ’s bleoghainn a’ chruidh (milking croon).
Location: Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
crosgag
-
Starfish. Chan eil fios agam an e iasg no maorach a tha so. Chunna mi iad air a’ chula cladach a thadhail mi riamh, bàn, is dearg is pinc, ach chan fhaca mi duine riamh gan cur gu feum. Cha mhotha a thainig mi tarsainn orra ann an goile éisg.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
cruach
-
Notes: parts of a stack: Am bun-dubh: the base of the stack where the bases of the sheaves are on the ground or foundation. Am bun: the part from the ground up to the eaves. A’ chailleach: the tent-like arrangement of sheaves when beginning to build. A’ bhile: the eaves of the stack. Am bidean: the very tip of the stack. An t-sreath: the outside row of sheaves. A’ lionadh: the inside row of sheaves.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cruchail (f)
-
Notes: large clumsy person (usually [?] woman).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cruchaill
-
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
cruchaill
-
[kɾu̟xilʹ] Quot.: cruchaill de boirionnach. Note: a big hulking woman.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cruinn
-
Quotation: Bha m’inntinn cruinn an uair sin (nuair a bha a’ chlann òg) ach tha i ’n diugh a’ falbh air feadh na rìoghachd ’s air feadh an t-saoghail. Notes: Dw. has cruinn in sense of ‘gathered, assembled, collected’, which is close to the above.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
créiceal
-
[kɾe:cɑl] Quotation: Bha a’ chailleach a’ créiceal. ’S e fìor chréiceal a th’innt. Notes: complaining, grousing. Adj. – créiceallach.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cròileagan
-
Quotation: cròileagan bheag bhailtean. Notes: cluster.
Location: BBC
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
crùbag
-
The edible crab. Tha iad so pailt an Nis. Tha iad ri’m faighinn anns na sgeirean mun Phort, agus b’àbhaist do dhaoine a bhith deanamh feum dhiubh, ach an diugh, bho chuir Comunn na Siorrachd pìoban salachair a’ bhaile chun na mara aig a’ Phort chan eil duine gan toirt dhachaidh. Thachair a leithid so an iomadh àite anns an eilean so. Bidh na h-iasgairean a’ faighean moran chrùbagan anns na lin-leóbag, rud nach toigh leo idir, agus tha iad ag innse dhomh gur e an aon dòigh air bàs obann a thoirt do chrùbaig, spìc iaruinn a chur troimh druim bho thaobh gu taobh. Aithnich tu air dath na crùbaig ma ’s fhiach i a toirt dhachaidh – bidh a slige dealrach ruadh.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
cuachail
-
[ku̟ɤxəl] Quotation: Cha robh e a’ deanamh càil fad an latha ach a cuachail timchioll. Notes: moving slowly about.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuairt
-
Quotation: “Tha e dol ma’n cuairt.” – He is going around. “Chuir e cuairt air.” – He went round it. “Tha e gabhail cuairt.” – He is out for a walk (round?). An Cuairtich – Shepherd, who rounds up the sheep.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cuibhail shniomh
-
spinning wheel.
Origin: [in the card index: Islay, Ballygrant] [the questionnaire gives Argyll but it is most probably meant as the county not origin]
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
cul a bhaile
-
for grazing.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
cur chail
-
planting cabbages.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
càbhail
-
Quotation: càbhail [ˈkɑ:vəl] air. Notes: having a chew at.
Location: Lewis, Bernera
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
càbhail
-
short of breath.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
càbhail
-
panting.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
càbhail
-
sound caused by a person with his breath; shortness of breath. Tiredness, influence on the breath, strain. Chluinneadh tu e cabhail [sic].
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
cèis
-
case. Cèis-siubhail.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
céil
-
[ce:lʹ] Quotation: A’ bheil thu gabhail [ce:lʹ]? Notes: [ce:lʹ] used in the same way as “fadachd”. Heard from a Lochaber priest.
Location: Vatersay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còir
-
Quotation: Tha e gabhail tuilleadh sa chòir de dhànadas … – More than can be justified …
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còir a’ bhaile
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
còmhdhail
-
transport.
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còmhla
-
Quotation: “Mur a bi thu modhail gheibh thu taobh na locrach de’n chòmhla!” – Said to a child. Planed side out. Notes: Other name for a door.
Origin: Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còmhthail
-
[kɔ̃:hɑl] Quot.: “A bheil comhthail [sic] agad?” Note: used of transport.
Origin: Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
còthail
-
hardly existing, ‘pattern’ of frailty. Cha’n ’eil càil ann ach an còthail – being so frail as hardly existing. [NOTES: slipped under ‘còthail (comhdhail?)’. Quotation: Chan eil càil ann ach an còthail. Definition: Used of a very frail person.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
deachainneachd
-
modestly, kindly, e.g. “Dhiult mi le deachainneachd an oifis sin a ghabhail.”
Location: South Uist, Milton
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
deoghail
-
Notes: suckle.
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
deoghail
-
suckling.
Origin: [Arran]
Category: Crodh / Cattle
-
deugbhail bàis
-
on deathbed. [NOTES: note added above ‘d’ in ‘deugbhail’ – an t-.]
Location: South Uist, Iochdar, Baile Gharbhaidh [Balgarva]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dh’fhalbh
-
[NOTES: slipped under ‘falbh’. Definition: chaochail, shiubhail, dh’fhalbh. Never ‘bhàsaich’ for a person.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
diobhail (misneach)
-
without (hope).
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
diuthail
-
wound, hurt. “Cha leighis gu bràth ar diuthail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
diùbhail
-
hopeless. Laight na diùghail [sic] – laid (lay, laigheadh) in hopelessness.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dobhailc
-
hardship.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dol-air-adhart
-
nn ‘goings-on’: tha ~ air feadh an t-saoghail an ceartair ‘ tha gàbhaidh
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
dombail
-
hazard, chance. “Cha chaill ’s cha bhuannaich am fear nach cuir a chuid an dombail.”
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
donnag
-
Young ling. ’S ann le traigh mhor a gheibh thu donnagan as fhiach an toirt dhachaidh, ged a chi thu feadhainn bheaga dhuibh [sic] ann an lointean a’ chontraigh. Bidh feadhainn aca anns am bi suas ri da throigh fo chlachan agus ann an sgoran anns am bi sàl. Tha an fheadhainn mhóra so pailt fada muigh air cladaichean Dhail.
Location: Lewis, Port of Ness, Lionel
Category: Maorach / Shellfish
-
dorus an t-sabhail
-
(Far am biodh tigh agus sabhal ri chèile.)
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
dorus an t-sobhail
-
the barn door.
Location: [Lewis], Siabost
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
drabhailt
-
[d̪ɾɑvɑlʹtʹ] Note: wooden canopy put over a fire against the wall before chimneys were built.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drabhailt
-
[d̪ɾɑvɑlʹtʹ] Note: the hopper in the mill.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drabhailte
-
Quotation: an drabhailte. Notes: the hopper in the mill.
Origin: [?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dreach
-
Quotation: Chosg e dreach a shaoghail. Notes: He spent (or wasted) the best part of his life.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dreachail
-
[d̪ɾɛxɑl] Notes: of fresh complexion.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dreamaisg
-
Quot.: greannach, connsachail, do-riaraichte, rag-mhuinealach.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drith-thothainn
-
[d̪ɾıhɔhĩnʹ] Quot.: “Chaidh e na [ɣɾıhɔhĩnʹ].” “Tha mi na mo [ɣɾıhɔhĩnʹ].” Note: in a flat spin. Equivalent of “treathail” in Barvas.
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drobhailt
-
[d̪ɾɔvɑlʹtʹ] Note: mill hopper. Made of straw-rope (sioman connlaich).
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
droch ghabhail air iasg
-
if a hook caught the fish anywhere other than in the mouth, this was also considered as signifying bad weather. [NOTES: note added – gabhail (probably meant to be the catch-word).]
Location: South Uist, West Kilbride
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
droch-bhail
-
mismanagement, inefficiency.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drodhail
-
[drɔ:ᵊɫ] Notes: = iongantach.
Origin: Loch Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dròbh
-
drove. Gillean a bhaile dol dhachaidh nan dròbhan. – humanly speaking.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
drògbhail
-
moaning, complaining. “Tha e a’ deanamh drògbhail chianail mu dheidhinn a’ mhulann.”
Location: North Uist, Iollathraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duaithnidh
-
Quotation: “Cha do thachair ni a riamh anns a bhaile seo cho duaithnidh.” – so disgraceful. Notes: Probably the same word as duaichnidh (horrible). In Wester Ross, the ch sound tends to be softened into th. Source: Wester Ross.
Location: [see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dual
-
Quotation: ceò dual. Notes: heavy mist. [NOTES: in different hand – (? dùmhail).]
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duathail
-
a worsening of weather conditions, darkening of skies. “Dh’fhàs i duathail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duathail
-
gloomy.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhailt
-
[d̪u̟ɑlʹtʹ] Quotation: dubhailt bùird. Notes: tablecloth.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dubhailt (searbhadair)
-
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duin-iarruinn
-
used for the iron hauler used for pulling in nets. [Cf. a’ chailleach]
Location: Eriskay, Na Hann [Haun]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duine dreachail
-
duine ruadh as an adhaigh.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
duine soirbheachail
-
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
duine tàmhail
-
used of a large, fat person.
Location: North Uist, Grimsay, Cnoc Cuidhein [Knockquien]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
duin’-an-t-saoghail
-
man of the world.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
durghail
-
Notes: growling, as a dog.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
durghail
-
Notes: growling.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
durghail
-
[d̪u̜ru̜ɣəl] Quot.: “cù a’ durghail.” Note: growling.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
durrghail
-
Location: Paisley
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dushair
-
dasher, a lively person dashing from one place to another in the person of a travelling agent, or ‘ceannaiche siubhail’. (One version.) Tómas dusheir – word signifying his trade and movement.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
dùmhail
-
Quot.: Tha ’m broilleach aige gu math dùmhail. Note: There’s a tightness in his chest.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eamairt
-
“Gur olc an fheill a dh’fhàgas duine e fhein air an eamairt.” (Chaill e air a bhargain – bha e falaimh.)
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
earail
-
earnest desire, e.g. Bha mi le earail is urnaigh gu biodh e sabhailte.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
eireachdas
-
nn ‘[a] beauty’: cheannaich e ~ do bhaile an sin
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
fabhar
-
peep. (pronounced unaccented). Gabhail fabhar air an tigh – old time phrase. [SLIP: A peep, look (out of use now).]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris,Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fadal
-
[fɑd̪ɑɫ] Quotation: Bha mi a’ gabhail fadal nach robh e tighinn.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fadhail
-
ford.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fadhal
-
the channel that is left after high tide. [NOTES: corrected to ‘fadhail’.]
Origin: Uibhist a Tuath [North Uist]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
faghail-a-chaoil
-
the sound’s tidal flow. (Scalpay)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
failbhoin
-
Quotation: “Cha do dh’fhailbhoin mi” – I didn’t hear. Notes: Jessie MacLeod reports common in (North) Ness. Cf. failbhean/failmhean apparently used for the lobe of the ear. Not in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
failich
-
Quotation: Dh’fhailich [ɣɛlʹiç] e orm. Notes: I failed to do it.
Location: Skye, Sleat, Calligary
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
failich
-
[fɑliç] Quotation: Dh’fhailich e orm a dheanamh. Notes: I failed to do it. (fairtlich)
Location: Skye, Kilmuir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
failm
-
Quotation: an fhailm. Notes: helm of a boat.
Location: Tiree, [Caolas? – one slip]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
faing (I)
-
Tha seo againn ann an ainm àiteachan. Tha dhà dhiubh ’s a bhaile againn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
faodhail (I)
-
(Faic na faclairean.) Tha seo againn, grunnan dhiubh. Agus ann an Crabhlastadh againn fhìn, tha ‘ruith-fhaodhail’ [q.v.].
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
farbhailteach
-
[fɑɾɑvɑlʹtʹɑx] Quot.: “’S e boirionnach farbhailteach a th’innt.” Note: used of a person who makes a welcoming fuss when a person goes into her house.
Location: [Lewis], S. Lochs, Gravir
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
farbhailteach
-
[fɑɾɑvɑlʹtʹɑx] Quot.: duine farbhailteach. Note: pleasant, hospitable person.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feadh
-
prep. ‘throughout’: chan fhaiceadh tu feansa ~ a’ bhaile
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
feadh
-
prep. ‘throughout’: ~ an taigh; ~ an t-saoghail; font-family: "Arial",sans-serif;bhiodh i ‘ cur a’ ghille seo a-mach ~ na h-oidhche; bidh mi ~ [fe͜o] an t-saoghail; na skidoos a
bhios ~ nam bailtean
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
feadh, air ~
-
prep. ‘throughout’: air ~ an t-saoghail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
feodhail phronn
-
Origin: Lochaber
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
feoil shaillte
-
– muc, mart, caora.
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
feumach
-
: gun cupa tì ‘ ghabhail ‘s tu ~ air; tha ‘ saoghal ~ air uisge
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
fhaileag an sgadan
-
[sic] herring gull.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiachail
-
adj. ‘worthy’
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
fiaras-siubhail
-
wanderlust. [NOTES: slipped under ‘fiabhras-siubhail’.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiathail
-
[fiɑhɑl] Notes: calm.
Location: Tiree, Heylipool [sic]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiathail (adj)
-
Origin: Tiree
Category: Sìde / Weather
-
fichead
-
card. num. ‘twenty’: chaill mi sin agus deich air ~ do chaoraich
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
fineach
-
(Fuaimnich ‘fionach’ – seo mar tha e againne.) Tha seo againn airson duine mar tha seo shuas [i.e. ain-diadhach]. Duine gun dia mar gu’n canadh tu, heathen. Faic ‘fineachail’ ag Dwelly. “Domhnull Mór ’se fineach a th’ann.” “’Se fineach a th’ann an Calum Ruadh.” [SLIP: Atheist.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
fionghail
-
treachery, slaughter.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fiosrachail
-
intelligent.
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
fiosrachail
-
Quotation: duine fiosrachail. Notes: nosey.
Origin: Glenlyon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
flathail
-
charming.
Location: Glasgow
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
forca-shiubhail
-
B’e seo seòrsa de chàrn-slaoid a bhiodh aig na balaich airson cluiche leis. Agus cha b’ann a’ cluiche leis sin t-seadh sin a bhitheadh, ach a’ faighinn làn toileachadh agus mór-thoilinntinn as. Bha iad ’g a dheanamh de chlàr baraille, no leth-bharaille, mar bu trice fiodh anns an robh lùbadh mar ann an clàir baraille. Ann an cumadh bha e rudeigin mar seo: [see illustration]. Bhiodh e fada agus mór gu leòir airson gu’n suidheadh balach ann. Dheadh iad suas gu mullach cnoc glas feòir anns am biodh leathad mór cas, agus leigeadh iad a nuas an fhorca leis an leathad agus fear mu seach’n a bhroinn. Bhiodh iad a’ deanamh am forca sleamhuinn le bhith a’ suathadh liughag feamann ris. Leis mar a bha na bùird de’n robh e dèanta air an laghadh, cha deidheadh an t-sròn aige do an talamh uair sam bith.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Leabhar Deilbh / Drawing Book
-
forca-shiubhail (I)
-
B’e seo seòrsa de chàrn-slaoid a bhiodh aca againne ro ar n-àm-ne. Dèanta de fhiodh. Clàir baraille anns a’ bhonn aige agus an còrr mar a thuigeas sibh. Gus a dheanamh sleamhuinn bhiodh na balaich a’ suathadh liaghag feamann(d) (feamad) ris. Abair gu’m falbhadh e an uair sin, agus abair gu’m falbhadh! Chan eil ainm àrraid sam bith agam airson nam pàirtean aige. Rinn mi-fhìn fear aca uaireigin, nuair a bha sinn òg, agus theab e ar cur as an rathad.
Origin: Leodhas [Lewis], Uig
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
fothail
-
[See othail.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fuireachail
-
Quotation: “Bithidh mi nam fhuireachail [nɑmu̟ɾɑxɑl] nuair a bhios mi a’ ceannach tape a rithist. Notes: careful.
Location: Canada, Cape Breton, Sydney Forks
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fuireachail
-
Notes: careful.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
furachail
-
attentive. “Nach tu bha furachail.”
Location: South Uist, Smerclete
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
furbhailteach
-
courteous.
Location: North Uist, Carinish, Trianaid House
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
furbhailteach
-
[fu̟ɾu̟vɑlʹtʹɑx] Notes: hearty, affable; a hail-fellow-well-met sort of character, always in a good mood.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fàisdeal
-
fertile land on the borders of a village. “Fàisdeal a’ bhaile.”
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fàmas
-
to have a preference; to favour one person over another. [NOTES: note added – a’ gabhail fàmas dha.]
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fàth
-
Quotation: Bha e feitheamh fàth air greim a ghabhail air. Notes: an opportunity.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fèathail
-
calm. Ma bhìos e fèathail mochthrath.
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
fìor
-
adj. ‘true’: ~ òinseach do dhuine [MAE]; bha e na ~ bhruidhinn aca aire sin, an Loch Ness monster; dh’fhairgheadh e __ a’ chailleach, mas fh., gur i a bh’ ann a’ cnagadh nan
cnò
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
gabh
-
Quotation: Feumaidh sinn gabhail man a’ chruaich mas tig an uisge or Feumaidh sinn gabhail uimpe. Notes: We’ll have to get the stack properly completed and secured before the rain comes.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: Tha i a’ gabhail coilich [əɡɑɑlkɑliç]. Notes: flecks of white foam appearing on the sea as the wind rises.
Location: Sutherland, Embo
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
vb. ‘undertake’: VBL. N.:: ma dh’fhaodte bhith ’ gabhail uime leis ag obair
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail mu’n teine. Notes: banking up the fire at night.
Location: Sutherland, Portskerra
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail comhtharran. Notes: taking bearings at sea.
Location: Islay, Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail tìr. Notes: landing.
Location: Sutherland, Lochinver, Culkein (Stoer)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail a’ chaoich. Notes: bolting (horse).
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail a’ bhrath. Notes: taking advantage.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quotation: a’ gabhail a’ spionnadh. Notes: testing the strength of spirit in the spirit vat.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quot.: “a’ gabhail man a chruaich” or “a’ gabhail uimpe”. Note: finishing off the stack so that it is sufficiently secure.
Origin: Ness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabh
-
Quot.: “Tha e cho math gabhail ris.” Note: e.g. if one heard unpleasant or unwelcome news or if something unpleasant happened. “Might as well accept it.”
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail
-
flame.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail
-
Category: Àiteach / Agriculture
-
gabhail
-
in sense of manners, address.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail
-
“Fhuair e gabhail aig an iasgach.” – ’Na iasgair ann am bàta.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail
-
A farm.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail
-
(also) conduct, behaviour.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail ceò
-
smoking.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail ri
-
Quotation: Chan eil e gabhail rium gu faca mi e. Notes: I am not conscious of (I do not recall) seeing it.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail-roinn
-
compass.
Location: Tummel and Rannoch
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhail-toit
-
smoking.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gabhailichean
-
Portion of land granted to shepherds etc. [NOTES: ‘gabhail-aichean’ on the slip.]
Category: Àiteach / Agriculture
-
gaileach ribeach
-
[sic] (a chaileach ribeach) craicean a tighinn sios bho’n gaileach.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
ganntair
-
Quotation: “’S fhearr iomal a phailteis na teis-meadhon a ghanntair.” Notes: scarcity.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gaothail
-
Quotation: là gaothail. Notes: windy day, boisterous day.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
garadh
-
Quotation: Coltach ris a’ chailleach a thug seachd bliadhna ga garadh fhein, nuair a chaidh i a mach thug aon oiteag air falbh i. Notes: toasting oneself at the fire. See oiteag.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
garadh a’ bhaile
-
dry-stone dyke enclosing cultivated part of village (about ½ mile from sea-shore).
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
gath, gathan
-
[pl.] Shrimps. “Tha na balaich shios anns an fhadhail a’ breith air na gathan.”
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ga’n gabhail thar a cheile
-
taking them one by one. [NOTES: originally ‘that’, corrected to ‘thar’.]
Location: Tiree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geadhachail
-
noisy chatter, paraphernalia.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geadhachail
-
odds and ends.
Location: Killearnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geadhachail
-
Notes: applied to person actively or busily engaged in a lot of different activities. Skye and Islay.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geadhail
-
field.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geal
-
Quotation: Chan eil a shamhail a-measg nan daoine geala.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gealbhan
-
Quotation: ’S e cheud duine thog gealbhan ’s a bhaile seo. Notes: He was the first man to set up home in the place.
Origin: Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geamhrachail
-
Notes: wintry.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ged
-
Quotation: (from Jessie MacLeod, Ness) Ged a chaochail innis cha do chaochail àbhaist.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geomhail
-
Cuir ann a geomhail – put on the spot or in trouble.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geomhail
-
trouble. Leig e mi a geomhail – he relieved me.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
geubhail
-
gable. [NOTES: corrected to ‘gèibhil’.]
Origin: Uibhist a Tuath [North Uist]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ghailbhich
-
raise a storm.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gheibh
-
Quotation: Gheibh cnàimh feòil. Notes: Banntrach Iain Scrochailidh, Bayble, talking about people away in the war: “Bu mhath gun tilleadh iad beò. Gheibh cnàimh feòil.”
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gibeach
-
Quotation: ’S e ’n aon rud am bodach gibeach agus Iain MacDhùghaill. Notes: six and half a dozen.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gille-bog
-
’Se seo a th’aca air uain a tha dìth lùthais orra ’s an druim. Cha téid na h-uain-sa air an casan a chaoidh. ’S ann aig caoirich a tha ag ithe tòrr de an fheamainn air na muil a bhios an seòrsa uan-sa. ’Se bodach anns a’ bhaile againn fhìn a thug an t-ainm-sa orra, agus lean an t-ainm. Mur eil mise ceàrr, ’s ann air isean sgairbh a bha’n t-ainm ‘gille-bog’ an toiseach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Caoraich / Sheep
-
gille-comhailteachd
-
Note: best man.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
giomach
-
14b [Lobster] araball, com, spog, casan, suil, bàrr an arabuil, cabhaul [? or cabhail?] (a’ ch), suil nan cliabh, dorus.
Location: Mull [see below for details]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
giomach-tuathail
-
lobster (the armoured lobster. You will [sic] [find? see?] him inside a whelk (faochag) perhaps, you could say giomach-faochaig. [NOTES: the word is mentioned in Word-list 5. Copied here.] I have mentioned the ‘armoured crab’ being inside the whelk, it’s the hermit crab, isn’t it? And recognised in Scalpay as giomach tuathail as I noted previously. [SLIP 1: Hermit crab.] [SLIP 2: Lobster.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
glagan
-
Air bó a bhiodh crosd, airson a cumail sùmhail. Clach air maoil an ainmhidh, crochte ri a adhaircean. Nuair a dheanadh e airson ruith airson a dhol as déidh ainmhidh eile gus a bhualadh, bha a’ chlach (an glagan) a’ tòiseachadh a’ bualadh air a mhaoil. Mar bu luaithe a ruitheadh e ’s ann bu mhotha a bhuaileadh a’ chlach e. Tha e coltach gu robh an glagan glé éifeachdach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
glagan
-
Clach, no cudthrom air choireigin, a bhiodh iad a’ ceangal ri aodann bó chrosd – te a bhiodh a leum air cach ’s ’gan tolladh. Mar a dh’fheuchadh i ri ruith bha an cudthrom a’ tòiseachadh a’ bualadh air a h-aodann. Chuireadh seo ’n a tàmh i. Fhad’s a dh’fhuireadh i sùmhail bha fois aice.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
glaic (I)
-
‘Glaic’ agus chan e ‘glac’, a th’againn agus faodaidh sibh a ghabhail mar a tha e có dhiù aig Dwelly agus MacGhillfhinnein.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
gleadhag (-an)
-
regular bouts of drinking. “Bhiodh e a gabhail gleadhagan deoch tric.”
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
glóran (m)
-
Quotation: Chan eil an glóran air fhàghail agam de mo chuid airgeid. Notes: cluaran?
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gnothail
-
grunting.
Category: Faireachdain / Senses
-
gnothail muice
-
grunting.
Origin: Tiriodh [Tiree]
Category: Faireachdain / Senses
-
goirte-siùbhla
-
[ɡɔʴsṯəʃu̜:ɫə] Quot.: “Feumaidh tu rudeigin a ghabhail mas fhàg thu an goirte-siùbhla againn!” Note: if a woman went into a house for the first time after the birth of her child, she had to accept something before she went. [NOTES: the turned r used for the symbol which is unclear in the original.]
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
goradair
-
Note: fear a bhios ri cuachail ach gu dé a chí e.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gothail
-
gasping.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gothail
-
panting. Previous two words [i.e. gothail and taghanaich] also applied to cattle who experience difficulty.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
greim
-
Quotation: gréim [sic] riaghailt. Notes: basting – a kind of stitch.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
greim
-
nn ‘morsel’ : bidh mi ‘ gabhail ~ tombaca; ‘hurt’: cha robh coltas air gu robh ~ air ach bha e na laighe
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
greim-riaghailt
-
when putting a patch on any material this was the first stitch which held the patch in place.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
griochail
-
[See criochail.] Same word but for the variation in the accent form of colloquial approach.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
griupag (I)
-
Boirionnaich nach eil air leth tarruingeach air dhòigh sam bith. ’N am pearsa, beag. ’S mar sin. Cuideachd nach tugadh dhuit móran (no nì sam bith) mun a faigheadh i uibhir eile air a shon. “’Se griupag a th’innte.” Bha Taillear Eadar-dha-Fhaodhail aig an robh am bus, a’ tighinn eadar Steòrnabhagh agus an t-Acha Mór. Ghoid cailleach anns a’ bhus ball bathair a bh’aig fear de na bh’ann. Nuair a fhuair Pàdruig (an Taillear) a mach có a rinn a’ ghoid ’s e an rud a thuirt e ris a’ chaillich: “A ghriupag ghrànda, nan robh fhios agam-sa gur h-e thus’ a bh’ann.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
grobhail
-
Quotation: “Dhia, nach iad tha grànda grobhail” – Catriona Mhór, on hearing Murdag Mhór’s description of the airmen at Broad Bay. Notes: Dw. has grabhail ‘horrible, causing horror, aversion or strong dislike’.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
grobhail
-
[ɡɾɔvɑl] Notes: disgusting, nauseating.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
grobhail
-
[ɡɾɔvɑl] Note: dirty (adj.).
Origin: Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
grobhail
-
Quotation: Tha a’ mhuc a’ grobhail [ɡɾɔfəl]. Notes: grunting.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
grunnadaireachd
-
“C’àit am bheil na balaich?” “Tha iad a’ grunnadaireachd anns an fhadhail.” – A muigh anns an uisge anns an fhadhail, na tha fosgailte dhuibh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
grunnd
-
nn ‘[sea]bed’ : chaidh iomdha rud an ~ a’ chuain; fhuair e ‘-mach gun deachaidh an Titanic fodha dhan gh. [u:]; nach deachaigh nighean an Diabhail dhen Titanic a chur dhan
ghrunnd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
gràbhailte
-
a helmet.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
gràisg
-
Quot.: “gràisg a’ bhaile”. Note: riff-raff. Also: gràisgean (pl.) – hooligans.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
guilemanas
-
not losing control, your cool when at the mercy of a superior force. “Cha do chaill e a ghuileamanas.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
haillead
-
the rope by which the sail was hoisted. [NOTES: note added – from ‘halyard’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
hailleard
-
halyard.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
haoidhlidh
-
goal, hail.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
iarunn
-
Quotation: an iarunn siubhail. Notes: the iron hook on the wheel axle of spinning wheel.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
imir, pl. imirichean
-
Tha seo againn airson fearann a stigh aig a’ bhaile. Cha chuala mi tric a riamh e airson fearann a muigh ’s a’ mhòintich. Tha dhà dhiubh seo faisg air mansa Bhaile na Cille. (Faic na faclairean.)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
ionghailt
-
grazing. “’S rinn na beathaichean beagan ionghailt.”
Location: North Uist, Grimsay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ionnsmhail
-
parallel.
Location: Barra, Northbay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
iorghaill
-
[jwɾəɣilʹ] Notes: confusion, turmoil.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
iorraghail
-
shouting.
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
laghail
-
Tha againn ‘laghail’ agus ‘laghalachd’ [for ‘laghanta’ – one of the words suggested in the questionnaire – ‘always laying down the law (?).]. “Tha e cho laghail.” – litigious. “Thusa agus do laghalachd.”
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
laighe-siubhail
-
Quotation: air leabaidh laighe-siubhail. Notes: in labour.
Location: Skye?, Braes, Baile Meadhonach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leabaidh
-
Quotation: air leabaidh laighe-siubhail. Notes: in labour.
Location: Skye?, Braes, Baile Meadhonach
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leadan
-
nn ‘litany’ : gen. pl.: b’ fhìor thoigh leatha nuair a startadh iad a ghabhail na h-ùirne, ‘ gabhail nan ~, ‘ bhith còmhla leis __ an fhear a bhiodh a’ gabhail nan ~
[FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
leithsgeul
-
Quotation: ’S beag a’ leisgeul a bheireadh a’ chailleach do’n chill. Notes: when a person wants very much to go somewhere, given half a chance he will go.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leth-ghabhail
-
half-yoke.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leumadair
-
Ainm air sgeir bheag no cnap a mach bho rudha no a leithid sin. Tha a dhà dhiubh ’s a’ bhaile againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
leòn
-
2 vb ‘injure’: vbl nn : nach deach an gille bochd a ~, is chaochail e
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
liath-chladach
-
An cladach eadar na creagan móra agus am feur. Is aithne dhomh a dhà no trì àiteachan air cùl a’ bhaile againn fhìn anns am bheil liath-chladach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
liath-chladach (E)
-
An cladach eadar na creagan móra agus am feur. An cladach cumanta gheibh am muir thuige dìreach, airson a riasladh uair sam bith. Tha dhà no trì de’n t-seòrsa-sa ’s a bhaile againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
lion-bheag
-
airson glacadh adagan no cùiteagan ach bithidh am biorach gle thric a’ gabhail a bhiadhaidh. Maorach no feasgan mar bhiathadh air an dubhan.
Origin: An t-Eilean Sgitheanach [Skye; Skye, Glendale acc. to other questionnaires]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
lionadh
-
Feumaidh tu sgiobadh math gus lionadh na làraidh, ach le bhith dol gu làraidh muinntir eile anns a’ bhaile coisnidh tu iad gus a lionadh dhuit fhein.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
lobht an t-sobhail
-
Loft of barn.
Category: Àiteach / Agriculture
-
lobht’ an t-sabhail
-
raised portion on top of which corn is stored.
Origin: Tiree
Category: Àiteach / Agriculture
-
lochran-siùbhail
-
search-light. (Éir.)
Location: ? [Eriskay – see below]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
longag
-
Crann-tabhail, airson tilgeadh chlach.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
làghail
-
knowing their rights, argumentative. [NOTES: corrected to ‘laghail’.]
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
làraidh
-
Chan eil móran each a’ dol an diugh an àite sam bith, cò dhiù mu ghabhas e seachnadh. Ach am bheil fhios aca de an fhìor rud a th’ ann horse-power? Cha robh duine de an obair mhóir a bh’aca ann an Aird Uige uaireigin a bha comasach air a’ cheist fhuasgladh, agus bràthair dhomh ’n am measg. ’Se mise a thachair a bhith comasach airson fuasgladh a thoirt dhaibh. Thug mi dhaibh togail 33,000 punnd aon troigh ann an aon mhionaid. Gheibh sibh an aon suidheachadh aig daoine ’s a’ bhaile-sa fhéin. Bha fear ag argumaid rium aig Kelvindale nach robh a leithid a rud agus differential ann an càr. Gu robh easan air a bhith a’ draibheadh fad bhliadhnachan.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
lùrachail
-
[ɫu̜:ɾɑxɑl] Notes: clumsy, slow-moving.
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mabhail
-
quiet. [NOTES: corrected to ‘màbhail’.]
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mac-samhail
-
[mɑ̃xksɑ̃ũ̜ilʹ] Quotation: ’S e mac-samhail an fhear sin a th’ann. Notes: He is that man’s very likeness.
Location: Skye, Elgol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maide cachaillaidh
-
[See cachaillaidh.]
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maide siubhail
-
Location: [Lewis], Arnol, Bragar and Uigen
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
maide-siubhail
-
Note: the connecting rod between the treadle of the spinning-wheel and the wheel axle.
Location: [Lewis], South Lochs, Caversta
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maide-siubhail
-
Note: the arm between the treadle of the spinning-wheel and the hook on the wheel axle.
Location: Lewis, Uig, Crowlista
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maide-siubhail
-
[mɑ̃dʹəʃu̟əl] Note: stick between the treadle and the hook on the wheel axle (spinning wheel).
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
maighdean-chomhailteachd
-
Note: bridesmaid.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mailleadh
-
early morning. Obair mhailleadh. (Ann am facail eile neo ann am facal eile – moch-thràth.)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
marag
-
Quot.: “marag a’ bhuachaill”. Note: small, round, attached to the “maodal”.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mart fiuchail (fiughail)
-
a worthy beast.
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
-
meabhair
-
n. ‘memory’: ach ma chaill e a radhrac fhuair e ~: bha ~ aige ’ bha uamhasach; thòisich a’ mh. agam air m’ fhàgail; tha a’ mh. agamsa air a dhol air ais cho dona
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
mi mhodhail
-
badly-behaved.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
mi ràbhail
-
untidy.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mi-mhodhail
-
bad-mannered.
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
mi-mhodhail
-
[miˈvəɫ] Notes: cheeky (esp. of child).
Origin: Glenlyon
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mi-modhail
-
[sic] impudent.
Location: Na Hearadh [Harris], Cluer
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
mi-ràbhail
-
untidy.
Location: South Uist, Stoneybridge
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
miabhail
-
[m[ĩɑ̃]vilʹ] Quotation: Tha ’n cat a’ miabhail. Notes: mewing.
Location: Achlyness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
miaghail/miadhail
-
[mĩə̃ɣɑl] Quotation: [mĩə̃ɣɑl] dhan a’ laogh. Notes: loving towards the calf
Location: North Uist, Bayhead, Kylis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
miamhail
-
[m[ĩɑ̃]vilʹ] Quotation: an cat a miamhail. Notes: mewing.
Location: Ross-shire, Achiltibuie, Alltan Dubh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
miamhail
-
[miɑwiḻ] Notes: to mew.
Location: Perthshire, Killin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mionntraig
-
trying to do something against the odds, e.g. going somewhere on a windy, wet day – “Tha mi a’ dol a mhionntraig sios dh’an bhaile.” “Ge be nach mionntraig cha bhuanaich.” [NOTES: corrected to ‘miontraig’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
misneach
-
nn ‘courage’ : neo’r-thaing nach robh ~ [miʃəɲəx] ac’; bha ~ [mIʃəɲax] aige an deoghaidh deochannan a ghabhail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
modhail
-
well-mannered.
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
modhail
-
adj. ‘polite’ : bha triùir chloinneadh ann ‘s iad ~, sìobhalta [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
moighreachail
-
handsome.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
moine dhubh
-
mòine tha cruaidh dubh, bristeach nuair tha e tioram, ’s anabarrach trom, ach fior mhath go gabhail.
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
-
moine-bhàn
-
mòine dhomain gun móran teas agus dualach an t-uisge ghabhail an deigh an tiormachadh. [NOTES: “mhoine-bhàn” and its definition appear at the bottom of page 3 and “moine-bhàn” and its definition at the top of page 4; they may be meant to be just one item.]
Origin: [Taransay]
Category: Mòine / Peat-Working
-
morghail
-
bravery on sea.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mosgaid
-
(also) monster. Thog e mosgid [sic] mhor cloiche gu fhiachail orm.
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
muir bhuachaill
-
great northern diver.
Origin: Glasgow/South Uist? or South Uist, Kildonan or South Uist, Garrynamonie or South Uist or Skye, Bernisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
murabhlach (m.)
-
muirbhuachaill, great northern diver. (Tarbert)
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
murabhuchaille
-
[ˈmu̟ɾəvu̟xilʹə] Note: great northern diver.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
màl
-
nn ‘rent’ : chan fhaigheadh iad __ taigh air mh. an àit’ sam bith eile dhan bhaile [DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
màs
-
Quot.: màs an tigh; màs an t-sobhail. Note: the end away from the living quarters.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
mòine chailc
-
the peat glows but has no flame and it remains as chalk.
Location: Lewis, Carloway
Category: Mòine / Peat-Working
-
mòine chailc
-
chalky [peat].
Origin: Sgìre na Pàirc an Leódhas [Lewis, the Park district]
Category: Mòine / Peat-Working
-
mòine chailceach
-
peat mixed with clay.
Location: Harris, Tarbert
Category: Mòine / Peat-Working
-
mòine-bharrach
-
Mòine faisg a làimh a bhith tu a’ gearradh leis an spaid. Bhiodh na h-uibhir de fhraoch, ’s na h-uibhir de thalamh, ’s na h-uibhir de riasg glan innte. Chunnaic mi seo ’s a’ bhaile, ged nach robh e againn fhìn.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
mùigean
-
Quot.: “Cho muigeach [sic] ri cù le cnaimh.” Note: nuaranta, gruamach, mi-mhodhail.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
na taobhain,
-
[sg.] taobhan [masc.] the laths nailed across the ‘casan ceanghail’ [q.v.] to support the thatch.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
nam chomhail
-
towards me.
Location: North Uist, Locheport
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
nith gun riaghailt
-
applied in the sense of something that was rare, i.e. “Dh’ith mi nith gun riaghailt an diugh.” – referring to a rare treat such as ‘ceann cròpaig’. [NOTES: ‘nith’ corrected to ‘nì’.]
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
no cromadh a’ bhrochain
-
Bhiodh am brochan (chan è lite, ach brochan na feòla) aca a muigh aig buain na mòna. Dithis mu’n toirbhsgear bhiodh iad ag atharrachadh as déidh a’ h-uile biadh – na’m biodh tu a’ leagail, as déidh a’ bhidh dheadh tu a thilgeil. Bhiodh strì am measg nam bodach airson faighinn a thilgeil an toiseach airson faighinn a leagail as déidh a’ bhrochain. Bhiodh iad cho làn agus cho dùmhail as déidh a’ bhrochain agus gu robh e mòran na bu chomhfhurtail a bhith a’ leagail na a bhith a’ tilgeil.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
oiteag
-
Quotation: Coltach ris a’ chailleach a thug seachd bliadhna ’ga garadh fhéin; nuair a chaidh i a mach thug aon oiteag air falbh i. Notes: puff of wind. (A man who had painstakingly amassed a fortune and blew it at one go, or who died and his sons squandered it.)
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
omhail
-
[ɔ̃həl] Quotation: ag omhail. Notes: grunting, as a beast after eating too much.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
onagarraid
-
’S iongantach mur a h-e seo ‘onagaid’ a gheibh sibh anns na faclairean. Dwelly: onagaid – confusion, row, disturbance. M’Ghillfhinnein: onagaid – confusion, row. ’S ann ri ‘row’ agus ‘disturbance’ na’s motha a chleachdas sinne e. Mar aig na balaich anns an dealbh-chluiche: an dotar a’ cur na pìoba (stethoscope) ri broilleach an fhir eile: “O mo chreach mhór an onaghail tha dol air adhart ’n a do bhroinn.” (Am fuam ’san troimhe-cheile ’s an gluasad tha dol air adhart ’n a bhroinn.) ‘Onaghail’, ’se seo ‘onagarraid’ againne.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
onghail
-
[See onagail.]
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
othail
-
flurry, excitement.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
othaill
-
delight.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
pais (f)
-
Quotation: Bi modhail no gheibh thu pais. Notes: a slap (pat [?] to a child).
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
peam a’ bhaile
-
this refers to the people in a village who dealt with administrative and land questions. The more intelligent in a village. [NOTES: ‘peam’ corrected to ‘pèam’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
placaid
-
[ˈpɫɑkɑdʹ] Note: could be “placaid de chailleach” – a large fat woman. “As deidh phlacaidean” – after butterflies, probably referring to their large wings. Also applied to large snowflakes: “placaidean móra sneachd”.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
portan-tuathail
-
Note: (hermit crab); truaghan a’ phòs te airson a cuid. “B’fheàrr am portan-tuathail na bhi gun fear-tighe.” (?)
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
preasain
-
“Tha iad thall anns a’ bhaile (am baile-mór) a’ ceannach (no ag iarraidh) nam preasain.” – Gnothaichean a’ phòsaidh.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
puthaill ’sa peadhaill
-
puffing and panting.
Origin: Skye
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
pàstarachadh
-
vbl nn : agus bidh e gam ~ sa bhaile ‘ chì sibh ann an seo
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
pòs
-
Quotation: Pòs an Éirinn, agus siubhail an Ìle. Notes: “Alba” usually instead of “Ìle”. Local version.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rabhaill
-
extremity of an island. Rabhail a deas, rabhaill a tuath.
Origin: [Note: From North Uist, information from Alex O’Henley / RÓM 4 Dec 2023]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
raod
-
to joke. “Thoisich e air raod ri seann chailich.”
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rathail
-
Notes: yarn-spreader.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rathail
-
Quot.: “’S e duine rathail aig nach bi sin ri phàigheadh.” Note: in the sense of fortunate.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
reult a’ bhuachaille
-
= reult na maidne, Venus.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riabhail
-
untidy person.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riaghailt
-
Quotation: gréim [sic] riaghailt. Notes: basting – a kind of stitch.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riaghailt
-
[riɤilʹtʹ] Notes: yarn spreader on loom.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riaghailt
-
tying (onto frame).
Origin: ([Canada], Inverness Co., Lochaber) or ([Canada], Inverness Co., Lochaber dialect) or ([Canada], Inverness Co., Lochaber)
Category: Obair na Clòimhe / Wool-Working
-
riaghailt
-
Quotation: bean riaghailt. Notes: midwife.
Origin: Islay, Ballygrant
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riaghailt de thalamh
-
a certain amount of land not excessive and not too little.
Location: South Uist, Iochdar
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riaghailteach
-
Quotation: Tha sin riaghailteach math. Notes: That is reasonably good.
Location: Ross-shire, Torridon, Alligin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
riasaire
-
Quotation: “A-mach á seo thu, a riasaire an diabhail.” Notes: Domhnall Liath, Keose, to Dùghall, brother of Rev. Donald MacCallum, whom he was helping aboard a smack in Loch Erisort. Dùghall had hurt his leg, and had to be slung aboard in a sling. Riasaire < rias, cf. riasach ‘dirty’ (especially about the face). None of these forms in Dw.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rothail
-
[rɔhəl] Quotation: Tha rothail gu leòir ’san fhear sud. Notes: flattery.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ruig am fàd
-
Comhairle a bheireadh lamh eòlach do ghille no do chaileig a bhiodh aig toiseach tòiseachaidh a’ buain. Bha sin a’ ciallachadh, “Sàth an tairsgeir sios dìreach gu uachdair an smeachain.”
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
ruith-fhadhail
-
Chan eil càil a dh’fhios nach e frith-fhadhail a bhiodh an seo bho’n toiseach. “An fhrith-fhadail.” “Aig an fhrith-fhadail.” “Chun na fhrith-fhadail.” (Faic frith.) ’Se fadhail bheag a th’ann a mach chun na fadhlach eile sìos air Tràigh nan Srùban (aon de na tràghannan aig Tràigh Mhór Uige). ’Se ‘rith’ a chanas sinne airson ‘ruith’ mar a tha e sgrìobhte.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ruith-fhaodhail (I)
-
Chan eil cinnt sam bith agam c’arson a tha an t-ainm ‘ruith-fhaodhail’. [See faodhail]
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
ràthail
-
[rɑ:hɔl] Quotation: tigh ràthail. Notes: very untidy.
Location: Ross-shire, Aultbea
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rèidh
-
adj. ‘finished; straightforward’ : nuair a bha e ~ leis an tuaigh; bha e ~ dhan fhuaraig; gabh an rathad fada ~ an àite ‘ghabhail an rathad goirid, ’ chabhsa [xãũsə]
[FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
ròn
-
Quotation: Nuair a bhios na ròin a’ nuallanaich bi [sic] bàs sa bhaile. Notes: local (?) belief.
Origin: Port Wemyss
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rùchail (v)
-
rummage; rùchailt (vn); rùlaich (v) (Uist).
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
rùsg-abhaill
-
apple rind or skin.
Location: [Harris], Scalpaigh [Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
samhail
-
[sɑ̃vəl] Quot.: “Chan fhaca mi dha shamhail e.” Note: I haven’t seen him since.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
saoghal
-
nn ‘world; life’: shiubhail e an ~; tha ‘ ~ feumach air uisge; chan eil iad a’ trod idir an-diugh, bha, uair ga robh an ~, ach chan eil an-diugh [FMM]; dè an ~ a tha aca?; dè an ~
aig Màiri Bhàn?; nach robh àite aca dhomh air an t-~ eile, co-dhiù; nuair ‘ bhiodh frolick uair dhan t-saoghal; dhèanadh e rud air an ~; gen. bho chionn fhad an t-saoghail
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
saoghal
-
n. ‘world’: bha uair ga robh (an) ~ theireadh iad; cha bhiodh iad ’ dol an an aghaidh a chèile dòigh air an t-~; cha tugadh sin mionaid an t-saoghail dhomhsa
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
saoil’ no saighl’
-
“Is mi a shabhail nach robh saoil’ (no saighl’) orm” (air làimh no air cois). – I was lucky that I wasn’t cut badly (laceration).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
seachd
-
Quotation: Seachd slatan anns a’ phlaide phailt. Notes: (Keose). Date: 1962.
Location: Lewis
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
seanndachail
-
Notes: used of person who looks older than his years.
Location: Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
searbhadair
-
Note: used for a towel by older people. “Tubhailt” more common now.
Origin: Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgaileag
-
Quotation: sgaileag(an) a’ bhuachair. Notes: mushrooms. Donald Archie MacDonald’s form: sgalagan-buachair also known as sgalag a’ bhuachaille.
Location: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgaoimear
-
[sɡw̃:mɑð] Note: gealtaire meath-chridheach. Fear aig a’ bheil eagal roimh fhaileis.
Origin: Swainbost
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgarbh reamhar
-
Tha an t-ainm-sa againn ann an dà àite ann am Beannaibh Uige. Sgarbh Reamhar aig a’ Bheinn-a-deas anns na Beannaibh Meadhonach agus Sgarbh Reamhar Theinniseal ann am beannaibh Eadar-Dha-Fhadhail. Sgarbh Reamhar, b’e seo cnap de an bheinn (an cnap as fheàrr dhi tha mi ’n dùil) ag éirigh as a déidh fhein mar seo: [see illustration]. Chan eil fhios ’am am bheil an t-ainm-sa an àite sam bith eile.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
sgarghail
-
[sɡɑrɑɣəl] Notes: screaming.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgiamhail
-
squealing.
Category: Faireachdain / Senses
-
sgiobadh
-
Nuair a bhiodh grunn mór thoirbhsgearan de mhuinntir eile a bhaile agad a buain na mona. Bhuaineadh iad i ’s an aon latha. Bhitheadh tu fhéin a rithist aca-san air là an sgiobaidh aca. Chan eil fhios agam dé cho tràth ’s a thòisich an obair-sa, an sgiobadh. Iomadach uair do dhuine leth-làmhach a rinn sinn a bhuain dha ’s an aon latha. Cha chanadh sinn sgiobadh ris an seo idir.
Origin: [Lewis, Uig]
Category: Mòine / Peat-Working
-
sgiorghail
-
[sɡʹwɾəɣəl] [sic] Notes: prolonged screeching.
Location: Canada, Christmas Island
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgiorghail
-
screaming.
Location: Na Hearadh [Harris], Horgabost
Category: Faireachdain / Senses
-
sgiorraghail
-
squealing.
Location: [South Uist], Daliburgh (Schoolhouse)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgiorraghail
-
crying.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgiortaich de chaillich
-
[?] old woman.
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
sgiurrghail
-
[sɡʹu̜ru̜ɣəl] Note: applied to the noise of a lot of people talking at once (babble) or, e.g. the cackling of hens.
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sglabhart
-
[blow.] The ‘abh’ was sounded the same as ‘abh’ in ‘sàbhailte’.
Origin: Inverness-shire, Nethy Bridge
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
sglent
-
[sklɛ̈nt] Quotation: gabhail sglent a mach. Notes: a short trip, cuairt bheag. [NOTES: slipped under ‘sgleant’.]
Location: Ross of Mull
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgléibear
-
Quot.: “Dìreach cleas na sgleibearan [sic] [sɡle:bəðəṉ], a’ falbh as deidh dhaibh am biadh a ghabhail.” Note: word used only in this context. Not known who they were.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgramhail
-
[sɡɾ[ɑu̜]ilʹ] Notes: This piece of wood about a foot long used to dig for [mũ̟ʃɡʹɑṉ]. Iron was not allowed as it might repel them.
Location: Ross-shire, Achiltibuie, Alltan Dubh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgrathail
-
Notes: awful, disgusting.
Location: Canada, Cape Breton, Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgrathail
-
[sɡɾɑɑl] Notes: terrible.
Location: Canada, Cape Breton, Iona
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgreabhail
-
[NOTES: question mark added in second hand.]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgreamh
-
[sɡɾɑ̃f] Quotation: a’ gabhail sgreamh de rud. Notes: when one gets so tired of something that it becomes distasteful. (sgreamhal [sic] – adj.)
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgreamhail
-
Location: Na Hearadh, Gòbhaig [Harris, Gobhaig]
Category: Faireachdain / Senses
-
sgreamhail
-
[sɡɾɑ̃fɛl] Notes: disgusting.
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgreamhail
-
[sɡɾɛ̃ılʹ] Notes: a small spade-like instrument made from wood; used for gathering cockles, spoutfish, etc.
Origin: Applecross
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgreat
-
[sɡɾɛt̪] Quotation: a’ gabhail sgreat air rud. Notes: loathing, disgust. (Skye.)
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgroitseach (f)
-
Quotation: Phòs e s. de chailleach.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgrèachail
-
[sɡɾɛ:xəl] Quotation: a’ sgrèachail. Notes: screeching, yelling in a high-pitched voice.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sgud
-
Quotation: Sgud e troimh a’ bhaile. Notes: to take a short cut. Eng. “scud”?
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sguir
-
vb. ‘stop; give up’: PAST.: sin is coireach gu na ~ mise a ghabhail òran, VBL. N.: sin bu choireach mi sguir
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
sgunnair
-
n. ‘scooner’, pl.:bha ~ean a’ tighinn an seo an uair sin ’s ~ean a’ dol air feadh an t-saoghail uile
Location: Canada, Cape Breton, Mira Co., Marion Bridge
Category: Word List
-
shiubhail
-
[NOTES: slipped under ‘siubhal’. Definition: chaochail, shiubhail, dh’fhalbh. Never ‘bhàsaich’ for a person.]
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Bàs is Adhlacadh / Death and Burial
-
shubhail
-
[sic] shovel.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
siubhail air astar
-
fast on a journey.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Coltas an Duine / Personal Appearance
-
siubhal
-
Quotation: Pòs an Éirinn, agus siubhail an Ìle. Notes: “Alba” usually instead of “Ìle”. Local version.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
siubhal
-
Quotation: an iarunn siubhail. Notes: the iron hook on the axle of the spinning wheel.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
siubhal
-
Quotation: Ghabh e na shiubhail e. Notes: He took the hint.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
slàn
-
adj. ‘hail’ : ~ leat! ‘goodbye’
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
slàn
-
adj. ‘hail, healthy’: ‘~ dhut! tha mi ’n dòchas gum bi thu ~, fallain’, no nuair a tha duine a’ fàgail; feadhain aca fhèin tàire mhòr a’ togail an teaghlaich, feadhain nach robh ~
cha robh chuile duine cho ~
Location: Canada, Cape Breton, Mira Co., Marion Bridge
Category: Word List
-
smior-chailleach
-
Notes: marrow. “Ràinig e a’ smior-chailleach agam.” – extreme cold.
Location: Skye, Broadford
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snàithnean-riaghailt
-
Notes: guiding stitches to keep an article in shape.
Origin: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
snìomh
-
Snìomh Thàrroin (Eadar-dha-Fhaodhail).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
spian
-
Quot.: “Tha e a’ spianadh an t-sneachd.” Note: a light shower of fine hailstones driven by the wind.
Origin: Kershader
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spionnadh
-
Quotation: a’ gabhail an spionnadh. Notes: testing the strength of the spirit (whisky). Done by excisemen.
Origin: Islay, Port Charlotte
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spliùch
-
[splu̟:x] Quot.: “duine làn spliùch”. “’S ann air a tha a’ spliùch.” Note: a boaster. Also spliùchail (adj.).
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
splungag
-
sling, crann-tabhail. Splungag is how we pronounce the word in Scalpay. (I may have noted this word already.)
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sporbhail
-
searching about.
Location: Inverness
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sporghail
-
grobing [groping?]. [SLIP: Groping.]
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sporraghail
-
rustling noise as made by mice.
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spreachail
-
daring.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
spràidhe
-
a spray or hail of rain.
Location: South Uist, Milton
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sràbhail (f.)
-
beagan sgadain sgapte. A strawing. Sràbhail bheag sgadain ris a’ chladach.
Origin: [Kintyre, Tarbert]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stalan
-
nn ‘stallion': bha e ' gabhail ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
staoic
-
a chunk, a piece. “Cha do chaill thu staoic.”
Location: Harris, Sgarastamhor
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
steinn
-
Steinn Theòirid (Eadar-dha-Fhaodhail).
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Cruth na Tìre / Landscape Features
-
strathail
-
noise as in something approaching the door of a house. “Chuala mi strathail mu’n dorus.”
Location: Barra, Ard Mhinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
strian fhuasgailt
-
‘Chaidh a’ mac stròdhail a mach air strian fhuasgailt dha fhein.’
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stròdhail (-ala)
-
prodigal, wasteful. Also as struidheas, -ach.
Location: Barra, Glen
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
stuth
-
nn ‘stuff’ : b’ fhìor thoigh le Lachainn seo … deochannan dhan ~ làidir; dh’fhaodte gur e ~ a’ choreigin …, no rudeigin a bha i ‘ gabhail, thug e seo dhi; ach an ~ seo a bh’ aige, ~
a leithid seo a dhuine, nan gabhadh e … a’ ~
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
stòras an t-saoghail
-
enough worldly goods.
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
suabhaill
-
chain on which a pot hung above the fire.
Origin: Islay
Category: Biadh is Deoch / Food and Drink
-
suaimhneachail
-
contented as here with the suffix to the word ‘suaimhneach’.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
suathaile
-
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
-
suathaile mor
-
Origin: Harris, Horgabost or Harris, Kyles Stockinish
Category: Sìde / Weather
-
subhailcean
-
virtues.
Location: South Uist, Lochcarnan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
suilbhear
-
[su̟lu̟vɑɾ] Quot.: “duine suilbhear”. Note: same meaning as “farbhailteach” [q.v.] – pleasant, hospitable person.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
suim
-
Quotation: Chaill mi mo shuim. Notes: I lost all sense of time.
Origin: [North Uist?]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sumhail
-
closely packed.
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
suthail
-
swell on the sea.
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
sàbhail
-
vb ‘saw’: vbl nn: corc aig cuideigin … air son iad fhèin a shàbhaladh; chaidh duine a mharbhadh a ghabhadh sàbhaladh muram biodh Latha nan Car ann; vbl adj.: turas math sàbhailte
agaibh!
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
sàillibh, air
-
~ prep. ‘on account of’: air ~ an leòin; bha an t-eagal aig chuile fear dhiubh dhol seachad air a’ chladh air ~ a’ chailleach seo ‘ bhith ‘-staigh
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
sìobhalta
-
adj. ‘civil, mannerly’ : dh’fhaighneachd iad cho brèagha ~, spry, càit an robh __ na remains; tha iad uamhasach ~ [FMM]; bha triùir chloinneadh ann ‘s iad modhail, ~
[DAG]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
tabhall
-
[t̪ɑvɑɫ] Quot.: “Chaidh e feir a thabhaill [hɑvilʹ].” Note: He went off his balance, lost his balance.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
taigh athadhail
-
modest.
Location: South Uist, Stilligarry
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tarbh fiuchail
-
Origin: Mull, Bunessan, Ardtun or Mull, Tobermory
Category: Crodh / Cattle
-
teachdaire na ministear-shiubhail
-
Location: Arran, Pirnmill
Category: An Eaglais / Ecclesiastical Terms
-
teagmhail
-
chance meeting.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tearrachail
-
a h-iomaghain tearrchail [sic] – of a dun colour (female), not the same as earachol already noted. I do not think it’s the very same although there may be slight connections.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
teas (m)
-
Quotation: a’ gabhail teas gu rud (gu obair air choireigin, gu seòrsa biadh). Notes: craze; passion for.
Location: Harris, Ardhasaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
teasd
-
Quotation: Theasd e. Tha e air teasd. Notes: to die – most common form (for humans) in Perthshire acc. to informant. Other – caochail.
Location: Perthshire, Killin
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
teumadh (m)
-
spadadh a bheir thu air an dorgh an uair a dh’fhairicheas tu sgobadh [q.v.]. “Cha do theum mi ceart e.” “Chaill mi e.” No glé thric: “Dh’fhàg e mi.” “Chuireadh srian ris a’ bhradan / Cha b’e fhasan am fàgail.” (W Bàn)
Origin: Geàrrloch (Loch Iubh) [Gairloch (Loch Ewe)]
Category: Acfhuinn Iasgaich / Fishing Tackle
-
thailard
-
(N. Uist) Air thailard, air a shàrachadh gu tur.
Origin: [Skye]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
thuiread
-
[hu̟ɾəd̪] Quotation: “Tha e thuiread anns a’ bhail’ eile.” Notes: up.
Location: Sutherland, Durness, Sangomore
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tiomchaill
-
the boards or planks of a boat, e.g. tiomchall àrd – the top plank or board, fixed to which is the gunwale.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tiubhradh
-
subsidy. Tiubhradh àiteachail – agricultural subsidy.
Location: Benbecula, Muir of Aird
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tochail
-
digging.
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
toll
-
Quot.: “toll an t-sobhail” also “darus toll an t-sobhail”. Note: an opening on the far side of the barn from the main house, about three feet high. Built up with stones. To prevent stealing.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
toll an shabhail
-
opening in wall for winnowing when wind would have to be from favourable direction.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
toll an t-sabhail
-
See 1. toll-fasgnaidh. 2. feadan.
Category: Àiteach / Agriculture
-
toll-fasgnaidh
-
Note: small opening (door) in barn wall, opened to create a draught for winnowing when the wind was on “màs an t-sobhail”.
Origin: Lewis, Uig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
toll-fasgnaidh (E)
-
Toll ris an làr anns a’ bhalla ann an taobh an t-sobhail airson a’ ghaoth a leigeil a steach airson am bodach am fasgnadh a dheanamh a stigh. Bhiodh e mu 2½ troigh air àirde. Mar dorus beag ach gun còmhla idir ris. Bhiodh e dùinte ach nuair a bhiodh feum dha.
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
treabhailairean
-
on each side of the horse when pulling a cart. This device was responsible for balancing the weight on either side of the horse. Had three hooks on both sides. One of these connected with the breeches, another to the back strap ‘druim’ and another to [sic].
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
treabhailear
-
[t̪ɾɛvəlɑɾ] Notes: the “runner” on the shaft of a cart.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
treabhailt
-
Quotation: an treabhailt [t̪ɾɛfɑlʹtʹ]. Notes: mill-hopper.
Location: Tiree, Cornaigbeg
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
treathail
-
[t̪ɾɛhəl] Quot.: Tha i ’na treathail ag ullachadh biadh mas tig iad. Note: in a flurry, all hot and bothered with all she has to do.
Origin: Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
trog
-
[t̪ɾoɡ] Quot.: “’S fhada ’n t-saoghail bho chaidh sin a throgail.” Note: the “r” used to be fairly common in “tog”. Still used by some of the older people.
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
trogbhail
-
grumbling. “Bha e a’ trogbhail ris fhein.” [NOTES: corrected to ‘trògbhail’.]
Location: South Uist, Peninerine
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
trothail
-
bout of coughing (Lewis). (treall – short period of time?)
Origin: [Strathglass]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
truthail
-
trowel.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tuagal
-
goal. Subsequently called “hail” when shinty was played to modern shinty rules. (Stoer, Assynt) Shinty was always played on New Year’s Day, “Latha na Callain”. Two townships would compete, and after the match was finished the visiting team would try and dribble the “creg” out of the township. I saw old boddich of 70 running out with walking sticks to prevent the “creg” being taken out of the township, which was considered a great disgrace! So long as the numbers were equal there appeared to be no limit to the number on each side for the actual match. I played for Caberfeidh Shinty Team, but it was child’s play in comparison to those New Year’s Games! At half time – the match was usually two hours – whisky was distributed – not lemons! Incidentally, if a visiting township managed to get the creg away, they had the privilege of having the match in their township next New Year.
Origin: Assynt, Stoer
Category: Cur-seachadan: Dèideagan, Geamaichean is Farpaisean / Recreation: Toys, Games, Contests
-
tuarnag (I)
-
Faisg air an aon seòrsa ris cearchaill [q.v.] ach nas lugha ’n a pearsa agus nas òige an cumantas. (Chan e ‘tuairneag’, mar ’s na faclairean, a chanas sinn idir.) [SLIP: Usually younger smaller than a cearchaill qv. but still rotund and heavily-built.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
tuathail
-
mixed up, confused. Also used in shipping terms where a vessel goes off course. “Las na speuran ’s chaidh i tuathail.”
Location: South Uist, South Lochboisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tuathalan
-
poc uisge air an aonachail.
Location: Lewis, Arnol
Category: Crodh / Cattle
-
tubhailt
-
Notes: tablecloth.
Location: Romasdal
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailt
-
[t̪u̜ɑtʹʃ] Notes: towel.
Location: Sutherland, Bettyhill
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailt
-
applied to the white cloth with which the ground flour was caught. This was beneath the grinding stones.
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailt
-
[t̪u̜ɑlʹtʹ] Notes: towel
Location: Invergarry, North Laggan
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailte
-
table cloth. (Scalpay) (perhaps I have also noted this word already)
Location: Harris, Scalpay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailte
-
Notes: table cloth.
Location: Skye, Breakish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tubhailte
-
nn ‘table-cloth’ : bhiodh iad a’ cur __ ~ air, their sinn, air a bhòrd
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
tud
-
[t̪u̟d̪] Quot.: “Bho thachair sud dhith chaill i a tud ’s a tad.” Note: she lost interest, let herself go. (Put also under tad [t̪ɑd̪].)
Origin: [Barvas]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tud
-
[t̪u̟d̪] Quot.: “Chaill mi mo thud ’s mo thad.” Note: I lost all interest, e.g. in work, or even interest in living. (Put also under tad [t̪ɑd̪].)
Origin: [Ness]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tughadh
-
[masc.] the thatch – could be: Tughadh connlaich no Tughadh fraoich no Tughadh de bhunan eòrna. Bhathar a’ buain no a’ spionadh an eòrna leis a bhun dubh agus ’ga cheanghail. ’Nuair a bha e tioram bhathar a’ sgathadh gach sguaib le coran [sic] mór a dh’aon ghnothaich air son so fhéin – ris an cainte corran sgathaidh. Bha na bunan so air am meas nan tughadh air leth dionach.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
tulg
-
Quotation: a’ tulgadh a’ chreathail. Notes: rocking the cradle.
Origin: North Uist
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tumarraid (I)
-
Faisg air an seòrsa ri cearchaill [q.v.] – mór, tiugh agus trom ’n a pearsa. [SLIP 1: A rotund heavily-built woman.] [SLIP 2: A big, tough woman. Seldom used of a boy.]
Origin: Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Category: Nàdur an Duine / Personality
-
turraban
-
Quot.: “a’ chailleach a’ turraban”. Note: habit of old women of swaying from side to side when sitting.
Origin: [Caversta]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
turrucadh
-
[t̪u̜ru̜kəɣ] Quot.: “a’ turrucadh creathail”. Note: rocking a cradle.
Origin: Carloway, Doune
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tàc a’ ghabhail
-
a sailing term meaning that the crew would have to alter direction, either inward or outward according to weather conditions. [NOTES: ‘tàc’ corrected to ‘tac’.]
Location: South Uist, Bornish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tàille, air
-
~ conj. ‘because’: chaill esanna h-eich air ~ -- rud a bha iad ag ithe
Location: Canada, Cape Breton, Inverness Co., Dunvegan
Category: Word List
-
tàmh
-
nn ‘snooze’ : thuirt i gu robh ise ‘ dol a ghabhail ~ tacan beag [FMM]
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
tàthag
-
(Faic tàtag.) ’Se seo a bh’aig Calum MacLeòid do Dwelly (t-d 937). ’Se ‘tàthag’ a chuala mise a riamh ’s a bhaile. Baile Chaluim ’ic Leòid, cuideachd. ’Se buaidh bho’n taobh muigh, no bho sgrìobhadh, a bhiodh aig Calum. “Also used metaphorically as thug e t. dha, he gave him a stab (in speech).” (Dwelly t.d. 937)
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tìr
-
Quotation: a’ gabhail tìr. Notes: landing.
Location: Sutherland, Lochinver, Culkein (Stoer)
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
tùbhailt
-
tablecloth. [NOTES: corrected to ‘tubhailt’.]
Location: South Uist, Garrynamonie
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
uachdair an shabhail
-
where corn is stored.
Origin: Ross and Cromarty, Lewis
Category: Àiteach / Agriculture
-
uair
-
Quotation: a’ cur duine ri uair a’ bhaile. Notes: bringing a person back to reality.
Location: Lewis, Barvas
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
uamhail
-
despicable person.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
uibhreachd
-
Quotation: a’ cur uibhreachd air rud. Notes: seeing a difference in something. (Lewis – a’ cur umhail air rud.)
Location: Skye, Harlosh
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
uinneag an t-sobhail
-
the barn window.
Origin: Eileanaich [natives of Lewis]
Category: Taigh Gàidhealach / House and Furnishings
-
uisge tàmhail
-
stagnant water.
Location: North Uist, Scolpaig
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
umhail
-
to notice a change in someone.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
umhail
-
[ɔ̃əl] Quotation: Chaneil moran umhail [ɔ̃əl] agam dhaibh. Notes: I am not very partial to them.
Origin: Bunloit
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
umhail
-
Quotation: Leanaibh gun umhail – unsuspecting, innocent child. Chuir mi umhail air gu’n robh rudeigin cearr. I half-suspected that something was wrong. Umhail dha’n lagh – obedient to the Law.
Origin: West Lewis [the location given on the slips]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
urchaill
-
[u̟ɾɑxilʹ] Notes: furrow board.
Origin: Islay
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
urras siubhail
-
passport.
Location: North Uist, Iollaraigh [Illeray]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
~ fear dhiubh ‘ tha ‘ dol a ghabhail
-
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
à(gh)
-
pronounced simply à for faghail, f(agh)ail, a term heard on Scalpay (old term) but, I am afraid, not now. Faghail was also used as ‘an fhaghail cham’, off the Glas Island Lighthouse.
Location: Na Hearadh, Scalpaigh [Harris, Scalpay]
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àile-bheathail
-
oxygen.
Origin: Baleshare
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àmhailt
-
[ɑ̃:ılʹtʹ] Note: a half-burnt peat.
Location: Harris
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àmhailt
-
[ɑ̃:ılʹtʹ] Notes: scheming.
Location: Skye, Portree
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àmhailt
-
[ɑ̃:vilʹtʹ] Quot.: “Tha e lan amhailtean [sic].” Note: He is full of tricks. Duine àmhailteach.
Origin: [Lewis], Arnol
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àmhailte
-
[ɑ̃:ılʹtʹə] Quot.: “Cuir thuige àmhailte dha!” Note: a peat, half of it burning, used as a torch, e.g. when going home at night from a céilidh.
Location: Harris, Quidinish
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
àmhailt
-
barbarian. A trick, deception, ruse.
Location: Skye
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
èilltich
-
vb ‘scare’: vbl nn.: bha i air e ‘ èillteachadh bhon dealanach is bhon tairneanaich; bha i air e ‘ èillteachadh clìor bhon tairneanaich ‘s bhon dealanaich, bha e air ‘ èillteachadh
clìor ròmpa; bha iad air an èilteachadh nuair a thàinig am bàs air a’ chaillich seo
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
òla phailm
-
palm oil. Found on the shore in clay canisters. Used to heal cuts and grazes. [NOTES: ‘òla’ corrected to ‘ola’.]
Location: South Uist, South Boisdale
Category: Measgaichte / Miscellaneous
-
ùine
-
nn f. ‘time’ : cuiridh e seachad ~ cho math air duine; dè an ~ a dh’fheumadh am buntàta bhith na phòca; tha mi ‘ dol a phòsadh an ~ ghoirid; gen.: mun àm a bha iad air a __ a’ dol ‘
ghabhail an ~ aig a’ bhoireannach
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
ùir-chuir
-
(a’ chroinn) Mould-board. Dwelly: urchaill.
Category: Àiteach / Agriculture
-
ùirne
-
nn f. ‘prayer’ : nach gabh thusa d’ùirne ri Saint Anthony; pl.: agus iad a’ gabhail __ ùirneachan
Location: Canada, Cape Breton, Broadcove
Category: Field Notebooks of Seosamh Watson June-August 1983
-
“Bhrist sinn an la.”
-
Tha sin a’ ciallachadh gun tainig air an sgiobadh sgur a bhuain leis an droch la gun an obair a chriochnachadh. Bha cuid do dhaoine ann is bha e eu-comasach dhaibh la math buain a bhith aca. Bha iad so somhraichte anns gach baile agus dh’fheuchadh muinntir eile a’ bhaile an la shuidhicheadh iadsan a sheachnadh gu buain iad fhein.
Location: Lewis, Port of Ness
Category: Mòine / Peat-Working
-
“Calum an t-Sabhail”
-
An gobhlachan, crane fly.
Origin: [Lewis, Uig an Iar]
Category: Measgaichte / Miscellaneous