An Eaglais / Ecclesiastical Terms

Informant(s)
Name
Murdo MacLeod ( Murchadh MacLeòid )
Age
58
Origin
Leòdhas [Lewis], Uig an Iar
Location
Glaschu [Glasgow]
1. Various denominations
Muinntir an Aonaidh
Na h-Antis
Na Secéders
Na Pàpanaich
Na Moderats
An Eaglais StéidhichteB’e seo an Established Church. Agus mar a th’agam air an taobh eile, ’s ann riutha seo a chanadh sinn Na Moderats. Ach bho 1929 chan eil an t-ainm tric ’ga chleachdadh. Ach cho fad’s is aithne dhomh, tha e beò fhathast.
A Chealla“An a sgaoil a’ Chealla?” A’ Chealla b’e seo againne eaglais Bhaile na Cille ann an Uig. Bha e aig na seann daoine mar a th’agam an seo shuas. “A’ Chealla” agus “An a sgaoil a’ Chealla”. Ach cha robh e againne ach mar ainm do’m biodh sinn a’ toirt an aire, chluinneadh sinn e an dràsda ’s a rithist. Nuair a bha Calum MacLeòid am ministeir (Calum MacLeòid a chaochail ann am Both-chuidir agus a bha ’na Cheann-suidhe air a’ Chomunn Ghàidhealach airson greis), nuair a bha e dol troimh an fhòghlum an Dunéideann, thuit a mach bhuaithe uaireigin “A Chealla” agus mar sin. Thug an t-Ollamh Mac Fhionghuin an aire do an seo anns an spot agus chòrd an rud a bh’ann ris anabarrach math.
Na h-eaglaisean againne ann an Uig:
An Eaglais MhórAn Eaglais Stéidhichte, Eaglais Bhaile na Cille.
Eaglais Cheann LangabhatAn Eaglais Shaor Aonaichte, gu 1929.
Eaglais na SecédersTha i seo, cuideachd, an Ceann Langabhat.
[An Canastair]Gu ma dhà-fhichead bliadhna air ais bha eaglais aig na h-Antis ann an Ceann Langabhat, eaglais bheag iaruinn (suinc) agus ’se An Canastair am far-ainm a bh’aig an fheadhainn eile oirre.
2. Member of each of these denominations
Aonadair
Anti
Secéder
Pàpanach
3. Different courts of the Presbyterian churches
cléirA’ chléir – presbytery.
cùrt nan DeaconDeacon’t court.
an SeiseanKirk session.
deaconDeucon a chanas sinn. Mar beuc (aithghearr) + on: beucon, deucon, deacon.
[note]Cha b’ann tric a chuala mi càil ach cléir, a’ chléir, seisean, deacon, éildeir.
4. Members of the clergy and office-bearers with the Presbyterian churches
ministeir
misionaraidh
eildeir
deacon
clàrc an t-Seisein
luchd-dreuchd
maor-eaglais
[note]Airson ‘lay preacher’ agus ‘treasurer’ chan eil ainm suidhichte sam bith againn a bharrachd air na h-ainmeannan cumanta.
soisdeirSeo facal a bhiodh aig na bodaich thall againne mu dhuine a bhiodh an còmhnuidh aig gnothaichean soisgeil gu h-àraid a’ teagaisg. A’ teagaisg a h-uile cothrom a gheibheadh e. Soisdeir siod, ’s soisdeir seo, chanadh iad. Is ann aig na bodaich nach biodh cho cràbhach a bhiodh am facal ‘soisdeir’ ’ga chleachdadh.
5. Members of the clergy and office-bearers in the Roman Catholic church
6. Holy Orders within the Roman Catholic church
7. Articles of dress or adornment
[an coileir cruinn]Chan eil nì àraid sam bith againn air son seo [i.e. ‘articles of dress or adornment worn by priests, ministers, etc.’]. Mur a h-eil ‘an coileir cruinn’. “Tha an coileir cruinn air.” (Tha coileir ministeir air.)
8. Church building and churchyard
Tigh SeiseinAn Tigh Seisein – vestry.
[churchyard]Chan eil churchyard againn. Na cladhan a th’againn ’se bha unnda [?] cladhan air an ceann fhéin.
9. Church furniture and ornaments
an truinnsearCollection plate.
cùbainnPulpit.
Different seats:
Suidheachan nan Eildeirean
an Suidheachan Mór
Suidheachan Bean a’ Mhinisteir
10. Different services during the week, feast days, sacraments, Sunday school etc.
Coinneamhan:
coinneamh-mhìos
coinneamh-sheachduin
coinneamh-urnuigh
[coinneamh-cheist]Còmhla ris an fheadhainn eile faodaidh sibh toirt an aire do ‘choinneamh-cheist’. Bhiodh seo ann uaireannan ged nach robh e suidhichte mar na coinneamhan eile.
Orduighean:
Orduighean an Earraich ’s an FhoghairOrduighean an Earraich ’s an Fhoghair is ann aig coimhthional na h-Eaglais Shaoir Aonaichte a chaidh do an Aonadh an 1929 a tha iad.
Orduighean an t-Samhraidh ’s a’ GheamhraidhOrduidhean an t-Samhraidh ’s a’ Gheamhraidh is ann aig na Moderats anns an Aonadh a tha iad.
Na h-Orduighean BeagaCho fada ’s is aithne dhomh ’s ann an Leòdhas a thòisich seo. Orduighean beaga aca eadar na h-òrduighean suidhichte, aon uair, no smaite barrachd air aon uair, anns a’ bhliadhna. Cha chreid mi gu bheil comanachadh aca aig na h-Orduighean Beaga idir. Chan eil mi cinnteach am bheil Là Ceist fhein aca. Cha chanainn gu bheil.
[note]Aig na bodaich mu na h-orduighean suidhichte bha aca: Diar-daoin, Di h-aoine, Di-Sathuirn, Là na Sàbaid, agus Di-Luain.
Diar-daoinLà an Trasgaidh. (‘Trosgadh’ a chanas sinne.)
Di-h-aoine[sic] Là na Ceist.
Di-SathuirnLà ullachaidh chanadh iad.
Là na SàbaidLà comanachaidh.
Di-LuainLà sgaoileadh nan orduighean.
[note]Diar-daoin – latha trasgaidh. Di h-aoine – latha ceist. Di-Sathuirn – latha ullachaidh. Latha na Sabaid – latha comanachaidh. Di-Luain – latha dealachaidh. Sin mar a bha na bodaich a’ coimhead air.
[note]Canaidh sinne mar seo: Là Trasgaidh nan Orduighean, Di h-aoine nan Orduighean, Di-Sathurn [sic] nan Orduighean. Là Sàbaid nan Orduighean. Di-Luain nan Orduighean.
[Là Taingealachd an Fhoghair]La eile a bhiodh aca agus a bha iad a’ cumail glé mhath: Là Taingealachd an Fhoghair. Bha iad a’ cumail an fhir-sa cho cùramach ri Là na Sàbaid.
[An Ceasnachadh]Ni eile a bhiodh aca (aig na Moderats), b’e sin An Ceasnachadh – ceasnachadh mu ghnothaichean a’ Bhìobuill ’s a’ chreideimh. Cho fad’s is aithne dhomh cha robh An Ceasnachadh aig an eaglais againne idir (An Eaglais Shaor Aonaichte).
an urnuighPrayers.
an t-seinnPraise.
an t-searmonSermon.
collection(An t-ainm Beurla.)
sgoil ShàbaidSunday school. (‘Sàboinn’ no ‘Sàboinnd’ a chanas sinn airson Sàbaid. ’Se ‘Sàbon’ a chanas an ceàrd.)
11. God, the Lord, Jesus Christ, the Holy Ghost, the Blessed Virgin, the angels, the apostles, Heaven, the Gospel, prayers etc.
DiaGod.
An Uile ChumhachdachGod.
An Ti Tha RiaghladhGod.
An TighearnaThe Lord.
CriosdaJesus Christ.
CriosdJesus Christ.
Iosa CriosdJesus Christ.
An Spiorad NaomhThe Holy Ghost.
An Oighe MuireThe Blessed Virgin.
Na h-AingleanThe Angels.
Na h-ApostoilThe Apostles.
NèamhHeaven.
An SoisgeulThe Gospel.
Urnuigh an TighearnaThe Lord’s Prayer.
12. Satan, Hell, Purgatory, Limbo, different kinds of sin etc.
An SàtanSatan.
An DiabholSatan.
An Droch SpioradSatan.
Am Fear MillidhSatan.
An NàmhaidSatan.
[note](’Se iad seo an cumantas a bhios againn a thaobh eaglais is creideamh.)
IfrinnHell. Chan eil ‘iutharn’ againn ach mar chainnt eagalach. No mar chainnt air leth làidir a thaobh eaglais is creideamh.
PurgadairPurgatory.
peacadh-gineOriginal sin.
peacadh-gnìomhaActual sin.
[note]A mach bho gnothaichean eaglais is creideamh, tha móran ainmeannan againne airson an t-Sàtain. Mar:
Dòmhnall Dubh
Piullaidh“Bha Piullaidh ’ga dhrilligeadh”
An Riabhach“Mac an Riabhaich”
An Donas“Bugair an Donais”
Am Mac-Mallachd
An t-AbhaisteirCho dubh ris an Abhaisteir”
[note]’S mar sin, ’s mar sin. Mar anns na h-àiteachan eile, móran ainmeannan mar a tha fios agaibh, airson an t-Sàtain.
[am fear mór]“Am fear mór orm-sa mur a toir mise air” chanadh na bodaich.

© DASG
^ Return To Top ^